Top 6 Bài soạn 'Ca dao, dân ca những câu hát về tình cảm gia đình' lớp 7 tuyệt vời

I. Nhìn Nhận về Nhà Văn
- Ca dao và dân ca, hai khái niệm với nội dung tương đương, đại diện cho thể loại trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc để thể hiện đời sống nội tâm của con người.
- Phân biệt ca dao và dân ca: Dân ca là sáng tác kết hợp lời và nhạc, câu hát dân gian trong diễn xướng; Ca dao bao gồm lời thơ của dân ca và những bài thơ dân gian mang phong cách nghệ thuật chung với lời thơ dân ca.

II. Tác Phẩm 'Những bài hát về tình cảm gia đình'
1. Giá trị Nội Dung
- Tình cảm gia đình là chủ đề tiêu biểu của ca dao, dân ca. Thường là lời ru của mẹ, lời cha mẹ, ông bà nói với con cháu, lời của con cháu về cha mẹ, ông bà. Diễn đạt tâm tình, nhắc nhở về công ơn sinh thành, tình mẫu tử, tình cảm anh em ruột thịt.
- Giáo dục về lòng biết ơn và tình yêu thương trong gia đình.
2. Giá trị Nghệ Thuật
- Sử dụng linh hoạt thể thơ lục bát
- Áp dụng biện pháp so sánh, ẩn dụ, nghệ thuật đối thoại, ...
- Giọng điệu ngọt ngào, tâm tình, thủ thỉ...

Câu 1 (Trang 36 sgk ngữ văn 7 tập 1)

Bài 1: Đây có thể là lời ru mẹ hát cho con

Bài 2: Lời của cô gái lấy chồng xa quê nói với mẹ và quê mẹ

Bài 3: Nỗi nhớ của con cháu với ông bà

Bài 4: Bài ca dao không chỉ là lời của ai. Dựa vào nội dung:

- Đây là lời của ông bà nói với con cháu

- Lời cha mẹ dặn dò con cái phải biết yêu thương nhau

- Lời anh em trong nhà tâm sự bảo ban lẫn nhau

Bài 2 (trang 22 sgk ngữ văn 7 tập 1)

Trong bài ca dao 1, qua lời hát ru, người mẹ muốn truyền đạt công ơn của cha mẹ dành cho con cái.

- Bài ca dao sử dụng lời hát ru, tạo ấn tượng sâu sắc hơn cho người nghe, điều này giúp ca dao dễ thấm nhuần vào tâm hồn hơn.

- Hình ảnh so sánh trong bài: Công cha - núi ngất trời, nghĩa mẹ - nước biển Đông để thấy được sự mênh mông, vĩnh hằng của trời đất, thiên nhiên để so sánh.

- Những câu ca dao tương tự nhắc đến công cha, nghĩa mẹ, tương tự như ở bài 1:

Gió mùa thu mẹ ru con ngủ

Năm canh chày thức cả năm canh

Đi khắp thế gian không ai tốt bằng mẹ

Gánh nặng cuộc đời không ai khổ bằng cha

Ơn cha nặng lắm ai ơi

Nghĩa mẹ bằng trời, chín tháng cưu mang.

Luyện tập

>Câu 1 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

- Tình cảm được miêu tả trong bốn bài ca dao là tình cảm gia đình: cha mẹ - con cái, mẹ con, ông bà - con cháu, anh em trong một gia đình.

- Nhận xét: Đây là những tình cảm thiêng liêng, quý báu, chúng ta cần phải tôn trọng, giữ gìn nó.

Câu 2* (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

Một số bài ca dao có nội dung tương tự:

- 'Biển Đông còn lúc đầy vơi

Chớ lòng cha mẹ suốt đời tràn đầy'

- “Chiều chiều xách giỏ hái rau

Nhìn lên mả mẹ ruột đau như dần”

- “Đói lòng ăn hột chà là

Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng”

- “Khôn ngoan đối đáp người ngoài

Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau”

- Gió mùa thu mẹ ru con ngủ

Năm canh chày thức cả năm canh

- Đi khắp thế gian không ai tốt bằng mẹ

Gánh nặng cuộc đời không ai khổ bằng cha

- Ơn cha nặng lắm ai ơi

Nghĩa mẹ bằng trời, chín tháng cưu mang.

Câu 3 (trang 36 sgk ngữ văn 7 tập 1)

Bài ca dao nói về tâm trạng của phụ nữ lấy chồng xa quê:

- Không gian: “ngõ sau” là nơi vắng vẻ, heo hút, thể hiện tình cảnh cô đơn dưới chế độ gia trưởng phong kiến.

- Thời gian: Sự lặp lại chiều chiều. Chiều là thời điểm của sự u buồn, hoang vắng.

+ Chiều cũng là khoảnh khắc trở về, đoàn tụ nên cô gái lấy chồng vẫn cô đơn giữa đất khách

- Tâm trạng: đau đớn nhiều chiều- ruột đau chín chiều

Sự đau đớn và nỗi nhớ được diễn đạt qua cái cụ thể để truyền đạt cái không cụ thể: nhớ nhà, thương cha mẹ, cảnh thân phận…

→ Không gian và thời gian làm nổi bật nỗi buồn, hình ảnh cô đơn, buồn tủi của cô gái lấy chồng xa, đây cũng là số phận của phụ nữ trong xã hội trọng nam khinh nữ.

Câu 4 (trang 36 sgk ngữ văn 7 tập 1)

Những tình cảm được mô tả trong bài là nỗi nhớ và lòng kính trọng đối với ông bà

- Sử dụng lối so sánh làm nổi bật tình cảm trong ca dao - kiểu so sánh phổ biến trong ca dao.

- Sự vật bình thường, thân thuộc có thể trở thành nguồn cảm hứng thơ, thi ca cho người sáng tác ca dao.

- Cách diễn đạt tình cảm:

+ “Ngó lên” trong văn cảnh bài ca thể hiện sự tôn trọng, kính trọng

+ Hình ảnh so sánh: “nuôi lạt mái nhà” nhiều, thể hiện sự kết nối vững chắc, không tách rời giữa sự vật và tình cảm huyết thống, công lao to lớn của ông bà trong việc xây dựng gia đình

+ Mức độ so sánh: bấy nhiêu… bấy nhiêu

+ Âm điệu thể thơ lục bát phù hợp, hỗ trợ cho việc diễn tả tình cảm trong ca dao.

Câu 5 (trang 36 sgk ngữ văn 7 tập 1)

Âm nhạc về tình cảm anh em thân thương, ruột thịt được thể hiện qua lời nhắn nhủ tâm tình, hình thức đa dạng.

- Sử dụng cặp từ cùng chung- cùng thân: đề cao mối quan hệ ruột thịt, khăng khít

- Biện pháp so sánh anh em – chân tay: tạo hình ảnh sống động về mối quan hệ mật thiết, biết nương tựa lẫn nhau trong cuộc sống

→ Bài ca dao nhắc nhở anh em trong cùng gia đình phải biết yêu thương lẫn nhau, nương tựa và cùng hỗ trợ lẫn nhau.

Câu 6 (trang 36 sgk ngữ văn 7 tập 1)

Những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong ca dao:

+ Thể thơ lục bát tinh tế

+ Hình ảnh so sánh quen thuộc, dễ gây ấn tượng

+ Lối độc thoại đặc sắc như lời tâm tình, nhắn nhủ

+ Tình cảm gia đình được diễn đạt sâu sắc trong bốn bài ca dao

I. Điều quan trọng về dòng họ

- Dòng họ là tên gọi chung của những giai thoại lịch sử và truyền thống được kể lại qua các thế hệ, là biểu tượng của sự liên kết mạnh mẽ trong gia đình.

- Truyền thống dòng họ thường chứa đựng những giá trị tâm linh, đạo đức, làm nền tảng cho sự đoàn kết và giữ gìn bản sắc văn hóa dân gian.

- Dòng họ có tính chất ổn định và bền vững, là nơi gắn kết tình cảm gia đình và tạo ra một không gian ấm áp cho mỗi thành viên.

II. THỰC HÀNH

Câu hỏi 1: Ý nghĩa của việc duy trì dòng họ là gì? Tại sao bạn cho rằng điều đó quan trọng?

Trả lời

Duy trì dòng họ giống như việc giữ cho mái ấm gia đình luôn tràn ngập tình thân và niềm tự hào về nguồn gốc. Điều này quan trọng vì nó là cơ sở của sự đoàn kết và giữ gìn giá trị truyền thống, tạo nên một nền tảng vững chắc cho mỗi thành viên trong gia đình.

Câu hỏi 2: Làm thế nào việc duy trì dòng họ có thể ảnh hưởng đến tâm hồn và tình cảm gia đình?

Trả lời

Việc duy trì dòng họ giúp kết nối tâm hồn và tình cảm gia đình một cách sâu sắc. Nó tạo ra một không gian ổn định, nơi mỗi thành viên có thể cảm nhận sự yên bình, an toàn và sự hiểu biết lẫn nhau. Đồng thời, nó làm cho mỗi người trở thành người gìn giữ và phát triển giá trị tinh thần trong gia đình.

Câu hỏi 3: Tại sao việc nhớ đến dòng họ lại trở nên quan trọng trong cuộc sống hiện đại?

Trả lời

Trong cuộc sống hiện đại, khi mọi người đều bận rộn với công việc và cuộc sống hàng ngày, việc nhớ đến dòng họ giúp duy trì mối liên kết với nguồn gốc, nhận thức giá trị của truyền thống và tạo ra sự ổn định trong tâm hồn. Điều này làm cho cuộc sống trở nên ý nghĩa hơn và giữ cho tình cảm gia đình luôn tồn tại.

Câu hỏi 4: Bạn có những kí ức hoặc câu chuyện đặc biệt nào về dòng họ mà bạn muốn chia sẻ?

Trả lời

Mỗi gia đình đều có những kí ức và câu chuyện đặc biệt về dòng họ. Đó có thể là những câu chuyện hài hước, những thời khắc quan trọng trong lịch sử dòng họ hoặc những giảng lời truyền đạt từ người lớn đến thế hệ trẻ. Những chia sẻ này giúp làm giàu thêm tình cảm gia đình và tăng cường ý thức về giá trị của dòng họ.

Câu hỏi 5: Nếu có cơ hội, bạn muốn thăm quê hương của dòng họ ở đâu? Và bạn mong muốn trải nghiệm điều gì khi đến đó?

Trả lời

Nếu có cơ hội, tôi muốn thăm quê hương của dòng họ ở nơi mà lịch sử và truyền thống đã bắt đầu. Tôi mong muốn trải nghiệm không khí thanh bình của quê hương, tìm hiểu về nguồn cội và kết nối với những người trong dòng họ. Đó sẽ là một hành trình ý nghĩa và đầy ấn tượng.

Trả lời câu 1 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

- Bài ca dao 1: lời của người mẹ hát ru con

- Bài ca dao 2: lời của người con gái lấy chồng xa quê nói với mẹ.

- Bài ca dao 3: lời của con cháu nói với ông bà.

- Bài ca dao 4: lời của cha mẹ dặn dò con cái hoặc lời anh em tâm sự với nhau.

Em khẳng định như vậy là dựa vào nội dung của mỗi bài ca dao.

Trả lời câu 2 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

* Tình cảm mà bài ca dao 1 muốn diễn tả là tình cảm của cha mẹ đối với con cái, nhắc nhở công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ:

- Ví công cha với núi ngất trời: khẳng định sự lớn lao

- Ví mẹ là nước ở ngoài biển Đông thể hiện chiều sâu, chiều rộng.

⟹ Hình ảnh mẹ không lớn lao như người cha nhưng luôn gần gũi, rộng mở hơn.

* Cái hay:

- Sử dụng phép so sánh “công cha – núi ngất trời”, “nghĩa mẹ - nước ở biển Đông” => Công sinh thành của cha mẹ là rất to lớn.

- Hình ảnh: cù lao chín chữ là cụ thể hóa về công cha, nghĩa mẹ, tình cảm biết ơn của con cái.

- Ngôn ngữ: sử dụng từ láy “mênh mông”

- Âm điệu: nhắn nhủ, tâm tình.

* Những câu ca dao tương tự:

- Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con

- Ơn cha nặng lắm ai ơi

Nghĩa mẹ bằng trời chín tháng cưu mang.

…

Trả lời câu 3 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

* Bài 2 là tâm trạng của người phụ nữ lấy chồng xa quê.

* Phân tích tâm trạng:

- Thời gian: “chiều chiều” - gợi buồn, gợi nhớ nhưng nó không phải một lần mà chiều nào cũng vậy, nỗi buồn cứ chồng chất lên nhau làm cho cô gái đó càng nhớ nhà, nhớ mẹ da diết.

- Không gian: “ngõ sau” là ngõ vắng hoe, heo hút, thế là chiều nào cô cũng đứng ở đó để trông về quê mẹ. Trong cái khung cảnh ảm đạm, người phụ nữ đứng có một mình, thui thủi mới càng nhỏ bé và đáng thương hơn bao giờ hết.

- Hành động: “đứng”, “trông” về quê mẹ.

- Nỗi niềm: “ruột đau chín chiều” tức là cô đau nhiều bề

⟹ Nỗi nhớ mẹ của người con gái trong bài ca dao này rất da diết.

Trả lời câu 4 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

* Bài 3 là diễn tả nỗi nhớ và sự kính yêu đối với ông bà.

* Phân tích:

- Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ so sánh để diễn tả tình cảm ấy: nỗi nhớ được so sánh với nuộc lạt buộc trên mái nhà. Mà như chúng ta biết, so sánh với nuộc lạt mái nhà là so sánh với sự vô cùng, vô kể bởi nuộc lạt có rất nhiều.

⟹ Tình cảm, nỗi nhớ của con cháu với ông bà là không đếm được.

- Cái hay của cách diễn đạt này nằm ở cách dùng từ “ngó lên” chỉ sự thành kính và hình ảnh so sánh “nỗi nhớ - nuộc lạt” ngoài ý nghĩa chỉ nỗi nhớ vô kể, không đếm được nó còn thể hiện sự kết nối bền chặt tình cảm máu mủ, tình cảm huyết thống của những người trong gia đình mà cụ thể là của con cháu đối với ông bà.

Trả lời câu 5 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

* Trong bài 4, tình cảm anh em thân thương được diễn tả:

Trước hết, được diễn tả bằng các từ ngữ “chung”, “cùng chung”, “hòa thuận”, “vui vầy” để thể hiện rằng anh em luôn luôn hòa thuận, vui vẻ với nhau.

Tiếp theo, có sử dụng phép so sánh: sự yêu quý nhau của anh em được so sánh với “như thể tay chân”. Anh em cũng như tay chân phải biết gắn kết, nương tựa lẫn nhau thì gia đình mới êm ấm, hạnh phúc.

Đặc biệt, cái hay ở đây là dùng những từ ngữ mộc mạc, quen thuộc , dễ hiểu khi nói về sự gắn bó thân thiết của tình anh em.

Trả lời câu 6 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

Những nghệ thuật được cả 4 bài sử dụng:

- Thể thơ lục bát.

- Cách ví von, so sánh.

- Những hình ảnh gần gũi, quen thuộc trong đời sống hàng ngày.

- Ngôn ngữ không theo hình thức đối đáp mà chỉ là lời nhắn nhủ, tâm tình.

Luyện tập

Trả lời câu 1 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

* Tình cảm diễn ra trong 4 bài ca là những tình cảm về gia đình.

Những câu ca thuộc chủ đề này thường là lời ru của mẹ, lời của cha mẹ, ông bà nói với con cháu, lời của con cháu nói về cha mẹ, ông bà và thường dùng các hình ảnh so sánh, ẩn dụ quen thuộc để bày tỏ tâm tình, nhắc nhở về công ơn sinh thành, về tình mẫu tử và tình anh em ruột thịt.

Trả lời câu 2 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):

Những câu ca dao có nội dung tương tự:

- Công cha đức mẹ cao dày

Cưu mang trứng nước những ngày ngây thơ

Nuôi con khó nhọc đến giờ

Trưởng thành con phải biết thờ song thân.

- Chị em như chuối nhiều tàu

Tấm lành che tấm rách đừng nói nhau nặng lời.

- Mẹ già ở tấm lều tranh

Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con

Nội dung chính

- Bài 1: Công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ.

- Bài 2: Nỗi nhớ mẹ của người con gái lấy chồng xa quê.

- Bài 3: Nỗi nhớ và sự kính yêu đối với ông bà.

- Bài 4: Tình cảm anh em.

I. Thể loại

Ca dao, dân ca là những biểu hiện nghệ thuật trữ tình dân gian, kết hợp giữa lời và nhạc để diễn đạt tâm tư, tình cảm của con người. Hiện nay, ta có thể phân loại thành hai dạng: dân ca là những bài hát dân gian được biểu diễn trực tiếp, còn ca dao chỉ là lời thơ của dân ca, thể hiện trong hình thức thơ lục bát.

Thể loại này thường phản ánh tâm hồn, tình cảm của con người đối với gia đình, tình yêu, xã hội. Nhân vật thường là những người trong gia đình, những đôi tình nhân, người lao động, người nông dân… Ca dao còn thường châm biếm, phê phán những thói xấu trong xã hội. Nói chung, ca dao, dân ca thể hiện sự chân thực, hồn nhiên, và có khả năng lưu truyền mạnh mẽ.

II. Hướng dẫn soạn bài

Câu 1:

Trong bốn bài ca dao, mỗi bài thể hiện một khía cạnh của tình cảm gia đình. Có lời ru của mẹ, lời tâm sự của con gái xa quê, kỷ niệm và lòng kính yêu ông bà, cũng như tình anh em trong gia đình.

Câu 2:

* Bài 1 nhấn mạnh vào tình cảm của cha mẹ, sử dụng biện pháp so sánh và đối xứng để tăng cường sức mạnh của tình thân.
* Bài 2 diễn đạt tâm trạng cô gái lấy chồng xa quê, tận dụng thời gian và không gian để làm nổi bật nỗi nhớ và cô đơn.
* Bài 3 thể hiện tình cảm sâu sắc của con cháu đối với ông bà, sử dụng hình ảnh và so sánh để kết nối mối quan hệ huyết thống.
* Bài 4 nói về tình anh em, với hình ảnh gần gũi và so sánh giữa tay và chân để thể hiện tình cảm thân thiết và quan trọng như cơ bản của máu thịt.

Câu 3:

Bài 2 tập trung vào tâm trạng của người phụ nữ xa quê, sử dụng thời gian, không gian, hành động và niềm niềm để thể hiện nỗi buồn, cô đơn và nỗi nhớ quê hương.

Câu 4:

Bài 3 kể về nỗi nhớ và tình yêu kính ông bà, sử dụng so sánh để thể hiện sự vô kể và đặc biệt trong tình cảm con cháu.

Câu 5:

Bài 4 thể hiện tình cảm anh em thân thương, với sự gắn kết và quan trọng của tình cảm gia đình. Sử dụng so sánh với tay và chân để thể hiện sự quan trọng và thiêng liêng của mối quan hệ.

Câu 6:

Cả bốn bài đều sử dụng các biện pháp nghệ thuật như thể thơ lục bát, so sánh, ví von, hình ảnh gần gũi và ngôn ngữ giao tiếp hằng ngày để tạo ra những bức tranh sống động và lưu truyền tốt.

Luyện tập
Câu 1 (trang 36 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):
- Tình cảm gia đình là chủ đề chính trong bốn bài ca dao. Mỗi bài đều thể hiện một khía cạnh của tình cảm này qua mối quan hệ cha mẹ - con cái, mẹ con, ông bà - con cháu, và tình anh em trong gia đình.
- Nhận xét: Tình cảm gia đình là vô cùng quan trọng và cần được trân trọng.

I. Giải mã tác phẩm

1. Câu 1 trang 36 SGK Ngữ văn 7 tập 1

Bài ca dao đầu tiên là câu ru của mẹ dành cho con
Bài ca dao thứ hai là lời của cô gái lấy chồng xa quê, nhớ về mẹ già ở quê nhà
Bài ca dao thứ ba là lời của con cháu gửi ông bà
Bài ca dao thứ tư là lời của cha mẹ hoặc của anh em trong gia đình, răn dạy và chia sẻ

2. Câu 2 trang 36 SGK Ngữ văn 7 tập 1

Tình cảm trong bài ca dao 1 nhấn mạnh:

Khuyến khích con cái nhớ đến trách nhiệm và công lao của cha mẹ. Bài ca dao cũng nhấn mạnh tình cảm thiêng liêng, không thể so sánh của con cái đối với cha mẹ.
Điểm độc đáo của bài ca dao này:

Sử dụng hình ảnh so sánh ví von. Cụ thể, 'Công cha' được so sánh như 'núi ngất trời', 'nghĩa mẹ' so sánh với 'nước ngoài biển Đông'. Tác giả sử dụng những hình ảnh to lớn, vĩnh cửu của thiên nhiên để so sánh với công lao của cha mẹ.
Sử dụng biện pháp đối xứng làm nổi bật ý nghĩa. Công cha đối xứng với nghĩa mẹ, núi đối với biển.
Thể thơ lục bát nhẹ nhàng, uyển chuyển, giọng điệu du dương như lời ru của mẹ.

3. Câu 3 trang 36 SGK Ngữ văn 7 tập 1

Bài thứ hai tập trung mô tả tâm trạng của người con gái lấy chồng xa quê:

Thời gian 'chiều chiều', không phải chỉ một buổi chiều cụ thể mà là mỗi chiều, từ láy, gợi lên nỗi buồn, sự lặp lại của thời gian.
Không gian 'ngõ sau', tạo ra hình ảnh vắng lặng, thưa thớt, kết hợp với thời gian 'chiều chiều', tăng cường cảm giác cô đơn và buồn bã.
Hành động 'đứng', không phải ngồi, trong không gian vắng lặng, chiều tà, người con gái đứng trông về quê nhà, gửi lời nhớ mong, làm cho hình ảnh trở nên nhỏ bé, cô đơn và đáng thương hơn.
Nỗi niềm 'ruột đau chín chiều', chứa đựng nỗi buồn, sự cô đơn và nỗi niềm của người con gái lấy chồng xa quê.

4. Câu 4 trang 36 SGK Ngữ văn 7 tập 1

Bài 3 diễn đạt nỗi nhớ và sự kính yêu đối với ông bà:

Hình ảnh so sánh 'bao nhiêu...bấy nhiêu', tạo nên sự nhấn mạnh và làm cho nỗi nhớ trở nên vô tận.
Hành động 'ngó lên' thể hiện sự tôn kính đối với tổ tiên.
Sự vật so sánh với 'nước lạt mái nhà', gợi lên sự kết nối chặt chẽ của sự vật, đồng thời nói về công lao của ông bà dành cho con cháu không thể đếm xuể. Hình ảnh so sánh 'bao nhiêu nước lạt nhớ ông bà bấy nhiêu' thể hiện sự nhớ mong và kính trọng của con cháu.

5. Câu 5 trang 36 SGK Ngữ văn 7 tập 1

Trong bài 4, tình cảm anh em được thể hiện qua những hình ảnh:

Mặc dù hai anh em là cá nhân riêng biệt, nhưng họ có cùng 'bác mẹ', sống chung 'một nhà'. Khác với người xa lạ, hai anh em có liên kết chặt chẽ, giống như 'tay chân' là những bộ phận không thể tách rời trên cơ thể. Thông qua những hình ảnh này, ta nhận thức được tình cảm gắn bó giữa anh em, họ phải hòa thuận và hỗ trợ nhau để xây dựng một gia đình ấm cúng.

6. Câu 6 trang 36 SGK Ngữ văn 7 tập 1

Những biện pháp nghệ thuật được áp dụng trong cả bốn bài ca dao:

Nghệ thuật so sánh và ví von.
Thể thơ lục bát nhẹ nhàng và uyển chuyển.
Hình ảnh thơ sử dụng gần gũi và thân thuộc trong đời sống.
Âm điệu tình cảm và ngọt ngào, giống như lời ru của mẹ.

II. Luyện tập

1. Câu 1 trang 36 SGK Ngữ văn 7 tập 1

Tình cảm thể hiện trong cả bốn bài ca dao là tình cảm gia đình: sự biết ơn công lao sinh thành, tình cảm của cha mẹ đối với con cái, tình cảm của con cái đối với cha mẹ, lòng kính trọng của ông bà đối với con cháu, và tình cảm gắn bó anh em trong một gia đình.
Đây là những tình cảm thiêng liêng, bài ca dao nhắc nhở thế hệ sau phải luôn nhớ đến lòng biết ơn, tôn trọng và giữ gìn.

2. Câu 2 trang 36 SGK Ngữ văn 7 tập 1

Những bài ca dao có nội dung tương tự như:

“Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con'

Hoặc

“Gió mùa thu mẹ ru con ngủ

Năm canh chày, thức đủ năm canh…”

PHẦN QUAN TRỌNG

Ca dao, dân ca là kho tàng văn hóa thấu hiểu sâu sắc về cuộc sống, tình cảm con người. Điều đó được thể hiện qua:
Dân ca là những tác phẩm kết hợp giữa lời và nhạc, đồng cảm với thế giới nội tâm.
Ca dao là lời thơ của dân ca, đặc trưng bởi văn hóa và nghệ thuật dân gian.
Thể loại trữ tình của ca dao, dân ca phản ánh tâm hồn con người, nhất là trong các mối quan hệ gia đình, tình bạn, tình yêu, và xã hội.
Mỗi bài ca dao là một đoạn kết tinh tế về công cha, nghĩa mẹ và những mảnh đời đầy cảm xúc.

BÀI CA DAO SỐ 1

Chủ đề: Tình mẫu tử qua lời ru của mẹ đối với con.
Dấu hiệu: 'con ơi' là ngôn ngữ thân thiết, gần gũi.
Nghệ thuật: So sánh với núi ngất trời và nghĩa mẹ như nước biển Đông, tôn vinh tình cảm cao cả.

BÀI CA DAO SỐ 2

Chủ đề: Nỗi nhớ quê hương, tình cảm người phụ nữ lấy chồng xa.
Hình ảnh: 'Trông về quê mẹ' thể hiện lòng nhớ nhà thấu đáo.
Thời gian và không gian: 'Chiều chiều' và 'Ngó lên nuôi lạt mái nhà' tạo nên bối cảnh đầy xúc cảm.

BÀI CA DAO SỐ 3

Chủ đề: Nỗi nhớ và tình kính yêu đối với ông bà.
Biện pháp nghệ thuật: So sánh 'Ngó lên' và 'Nuôi lạt mái nhà' để thể hiện sự tôn trọng và yêu mến.
Nghệ thuật: Lối so sánh mức độ để thể hiện nỗi nhớ da diết.

BÀI CA DAO SỐ 4

Chủ đề: Tình cảm anh em thân thương, gắn bó.
Hình ảnh: 'Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân' nhấn mạnh sự đoàn kết gia đình.
Lối so sánh: 'Như thể tay chân' thể hiện sự bền chặt và ấm áp.

PHẦN KẾT LUẬN

Four beautiful folk poems that touch the soul, expressing profound feelings about family relationships. The artistry in language, imagery, and melody captures the essence of Vietnamese cultural heritage. Ca dao and dân ca continue to be a source of inspiration, reflecting the timeless emotions within human hearts.