Top 6 Bài soạn 'Giọt sương đêm' (Ngữ văn 6 - SGK Chân trời sáng tạo) chất lượng

Chuẩn bị đọc

1. Em đã biết gì về bọ dừa? Nếu chưa, hãy tìm hiểu thêm qua sách hoặc Internet.
2. Chia sẻ một sự việc bất ngờ đã làm thay đổi quyết định của em.

=> Lời giải

1. Bọ dừa, tên khoa học Brontispa longissima (Gestro), thuộc họ Ánh kim, Bộ cánh cứng.
2. Em đã trải qua sự việc: không nghe lời mẹ, đi chơi nắng và bị sốt, từ đó học được bài học về việc lắng nghe người lớn và tránh nắng.

Trải nghiệm cùng văn bản

1. Vì sao giọt sương khiến Bọ Dừa quyết định trở về quê?
2. Lời của cụ giáo Cóc có ý nghĩa gì?

=> Lời giải

1. Giọt sương làm Bọ Dừa nhớ quê hương sau nhiều năm xa cách vì cảm giác lạnh của nó.
2. Lời cụ giáo Cóc nhấn mạnh sự nhớ quê hương qua kỉ niệm làm Bọ Dừa thức tỉnh và suy nghĩ về những gì đã bỏ quên.

Suy ngẫm và phản hồi

1. Truyện được kể theo ngôi thứ mấy và các nhân vật trong truyện là ai?
2. Đoạn văn được kể bằng lời của nhân vật hay người kể chuyện?

Đêm Bờ Giậu tĩnh lặng, nghe rõ cả tiếng Ốc Sên về nhà, vén tà áo qua lá rụng.

1. Sắp xếp các sự việc trong truyện theo đúng trật tự đã học ở bài 1.
   1. Sáng hôm sau, Bọ Dừa chào tạm biệt Thằn Lằn để về quê.
   2. Thằn Lằn thông báo với cụ giáo Cóc về nhà buôn Cánh Cứng.
   3. Thằn Lằn kể với cụ giáo Cóc về chuyện Bọ Dừa mất ngủ.
   4. Bọ Dừa ngủ dưới vòm lá trúc, bị sương làm tỉnh dậy.
   5. Bọ Dừa hỏi Thằn Lằn về chỗ trọ dưới vòm lá trúc.

Đâu là sự việc quan trọng nhất trong truyện? Tại sao?

=> Lời giải

1. Truyện kể theo ngôi thứ ba với các nhân vật: Thằn Lằn, Bọ Dừa, cụ giáo Cóc.
2. Đoạn văn kể bằng lời của người kể chuyện.
3. Sắp xếp sự việc: e – b – d – a – c.

Sự việc a là quan trọng nhất vì nó thể hiện quyết định quan trọng của Bọ Dừa sau đêm mất ngủ, quyết định trở về quê hương.

1. Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả các loại bọ cánh cứng?

Đoạn văn mô tả các loài bọ với biện pháp điệp từ “anh” lặp lại 9 lần, cùng với so sánh và từ láy, nhấn mạnh sự đa dạng.

Điều này cho thấy đặc trưng của truyện đồng thoại là thể hiện các đặc điểm sinh hoạt của loài vật.

1. Nguyên nhân Bọ Dừa quyết định về quê sau đêm mất ngủ là gì? Trải nghiệm của Bọ Dừa trong đêm đó gửi thông điệp gì?
2. Nhận xét về kết thúc câu chuyện và cách em sẽ kết thúc nếu là tác giả.

=> Lời giải

1. Nguyên nhân: Giọt sương khiến Bọ Dừa nhớ quê hương qua âm thanh quen thuộc và hình ảnh quê hương.
2. Trải nghiệm của Bọ Dừa là sự nhận ra giá trị của những điều quen thuộc trong cuộc sống. Tác giả muốn gửi thông điệp: trân trọng những giá trị gần gũi trong cuộc sống.
3. Câu chuyện kết thúc mở, tạo cơ hội cho mỗi độc giả tự cảm nhận và suy ngẫm về lời nói của cụ giáo.

1. Chuẩn bị đọc

Câu 1. Em đã từng thấy bọ dừa chưa? Em biết gì về tập tính của chúng? Nếu chưa, hãy tìm hiểu thêm qua sách vở hoặc trên Internet.

- Bọ dừa, tên khoa học Brontispa longissima (Gestro), thuộc họ Ánh kim (Chrysomelidae), Bộ cánh cứng.

- Loài bọ này sinh sống trên cây dừa, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây dừa.

Câu 2. Có bao giờ một sự việc bất ngờ làm em thay đổi quyết định không? Chia sẻ trải nghiệm đó với các bạn.

Gợi ý:

Sự việc bất ngờ: Em và bạn bè đã trốn học để chơi điện tử và bị cô giáo phát hiện, báo cho mẹ. Khi biết chuyện, mẹ rất buồn, điều này khiến em quyết tâm thay đổi và học hành chăm chỉ hơn.

* Vài điều về tác giả và tác phẩm

- Nhà văn Trần Đức Tiến, sinh năm 1953, quê ở Cao Đà, Hà Nam, viết nhiều tác phẩm cho thiếu nhi, như Dế mùa thu, Làm mèo, Xóm Bờ Giậu. Truyện của ông mang sự tinh tế và hồn nhiên của tâm hồn trẻ thơ.

- Truyện 'Giọt sương đêm' nằm trong tập Xóm Bờ Giậu (NXB Kim Đồng, 2018).

2. Trải nghiệm cùng văn bản

Câu 1. Theo em, vì sao giọt sương lại làm Bọ Dừa quyết định về quê?

Giọt sương đêm lạnh rơi xuống cổ đã khiến Bọ Dừa nhớ về quê hương, nơi có xóm nhỏ giống như nơi ông sống thuở nhỏ. Sau bao năm xa cách, điều này đã làm ông quyết định trở về quê.

Câu 2. Ý nghĩa của lời cụ giáo Cóc là gì?

- Lời của cụ giáo Cóc: “Có khi người ta thức trắng chỉ vì một giọt sương.”

- Ý nghĩa: Giọt sương không phải là nguyên nhân chính khiến Bọ Dừa mất ngủ, mà nó là biểu tượng gợi nhắc Bọ Dừa nhớ quê hương. Nỗi nhớ quê đã khiến ông không ngủ được và quyết tâm trở về quê vào sáng hôm sau.

3. Suy ngẫm và phản hồi

Câu 1. Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Nhân vật trong truyện gồm những ai?

- Truyện kể theo ngôi thứ ba.

- Nhân vật trong truyện: Bọ Dừa, Thằn Lằn, cụ giáo Cóc.

Câu 2. Đoạn văn sau được kể bằng lời của người kể chuyện hay của nhân vật?

Ai như Tắc Kè khuya khoắt đang gọi cửa. Đêm ở Bờ Giậu thanh vắng đến nỗi nghe rõ cả tiếng Ốc Sên về nhà, vén tà áo qua lá rụng.

=> Đoạn văn được kể bằng lời của người kể chuyện.

Câu 3. Dưới đây là các sự việc trong truyện. Em hãy sắp xếp chúng theo đúng trật tự được kể trong truyện.

Trong các sự việc nêu trên, sự việc nào quan trọng nhất? Tại sao?

Gợi ý:

• Sắp xếp: e - b - d - a - c
• Sự việc quan trọng nhất là a. Đây là sự kiện quan trọng thể hiện tình yêu quê hương sâu sắc của Bọ Dừa.

Câu 4. Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả các loài bọ cánh cứng trong đoạn văn sau?

Anh sống trên cây. Anh đào hang dưới đất. Anh lặn xuống nước sâu. Anh béo tốt nhẵn nhụi. Anh gầy còm mảnh mai. Anh trọc đầu không râu. Anh ria dài như hai sợi ăng ten vắt vẻo. Anh hiền lành nhút nhát. Anh ngổ ngáo mọc sừng.

Điều này thể hiện đặc điểm gì của truyện đồng thoại?

Gợi ý:

- Tác giả dùng biện pháp tu từ: Điệp ngữ “Anh” và nhân hóa (hành động, đặc điểm con người); So sánh như “Anh ria dài như hai sợi ăng ten”.

Câu 5. Tại sao Bọ Dừa quyết định về quê sau đêm mất ngủ ở xóm Bờ Giậu?

Trong đêm yên tĩnh, Bọ Dừa nghe những âm thanh quen thuộc. Đặc biệt là giọt sương rơi xuống cổ làm ông nhớ quê hương, khiến ông quyết định trở về quê.

Câu 6. Trải nghiệm của Bọ Dừa trong đêm đó là gì? Tác giả gửi gắm thông điệp gì qua đó?

- Trải nghiệm của Bọ Dừa là ngủ ngoài trời dưới vòm lá trúc, lắng nghe âm thanh của lá cây, côn trùng và tiếng gió.

- Tác giả muốn nhấn mạnh: cuộc sống bận rộn đôi khi khiến ta quên những điều gần gũi và thân thuộc.

Câu 7. Nhận xét về cách kết thúc câu chuyện của tác giả. Nếu là em, em sẽ kết thúc câu chuyện như thế nào?

- Câu chuyện kết thúc mở: Thằn Lằn kể cho cụ giáo Cóc về việc Bọ Dừa mất ngủ và lời nhận xét của cụ giáo: “Có khi người ta thức trắng chỉ vì một giọt sương.”

- Một cách kết thúc khác có thể là: Bọ Dừa trở về quê, gặp lại bạn bè cũ và ôn lại kỷ niệm xưa.

I. Tác giả

- Nhà văn Trần Đức Tiến, sinh ngày 2/5/1953, quê ở làng Cao Đà, xã Nhân Mỹ, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Ông học tại trường làng và sau đó vào học trường chuyên Văn nổi tiếng Lê Hồng Phong ở Nam Định, nơi ông là học sinh giỏi Văn toàn miền Bắc.

- Ông sống và làm việc tại Hà Nội từ năm 1970 đến 1986. Cuối năm 1986, ông chuyển vào sống ở Vũng Tàu và hiện vẫn cư trú tại đó.

- Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1996 và đã đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong Hội Nhà văn Việt Nam, bao gồm Ủy viên Hội đồng Văn xuôi Khóa 7 (2005–2010), Ủy viên Ban Chấp hành Khóa 8 (2010–2015), và Trưởng ban Văn học thiếu nhi Khóa 9 (2015–2020). Ông cũng là Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu và Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Bà Rịa – Vũng Tàu từ năm 1998 đến 2007.

- Phong cách nghệ thuật:

+ Ông quan niệm: 'Chất liệu của văn chương là cuộc sống quanh mình' và được biết đến là 'người chưng cất truyện ngắn nguyên chất'.

+ Khi viết cho thiếu nhi, ông thể hiện tâm hồn của một đứa trẻ, vì thế truyện của ông thường mang vẻ tinh tế và hồn nhiên.

- Tác phẩm chính: Linh hồn bị đánh cắp (Tiểu thuyết, 1990 - tái bản 2006), Bụi trần (Tiểu thuyết, 1992 - tái bản 2004, 2006), Bão đêm (Tập truyện ngắn, 1993), Mười lăm năm mưa xói (Tập truyện ngắn, 1997), Thằng Cúp (Tập truyện thiếu nhi, 2001), Làm mèo (Truyện vừa thiếu nhi, 2003), Trăng vùi trong cỏ (Tập truyện thiếu nhi, 2006),…

- Giải thưởng: Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2010 cho tập truyện Lỏng và tuột; Giải nhì truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ Quân đội (1987 và 1990); Giải nhất truyện ngắn báo Người Hà Nội (1986); Giải nhất Cuộc thi Tiểu thuyết và truyện ngắn của Nhà xuất bản Hà Nội (1993),…

II. Tìm hiểu sơ lược về tác phẩm

1. Thể loại: Truyện đồng thoại với nhân vật là loài vật hoặc đồ vật được nhân hóa, phản ánh sinh hoạt của loài vật và đặc điểm của con người.
2. Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác: Trích từ tác phẩm Xóm Bờ Giậu, sáng tác năm 2018.
3. Phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm.
4. Người kể chuyện: Ngôi thứ ba.
5. Tóm tắt: Đoạn trích kể về Bọ Dừa đến xóm Bờ Giậu và xin ở trọ một đêm. Thằn Lằn mời Bọ Dừa vào ở chung trong bình, nhưng Bọ Dừa từ chối vì sợ bị bắt cóc, và chọn ngủ dưới vòm trúc. Thằn Lằn sau đó báo cáo với cụ giáo Cóc. Đêm đó, xóm Bờ Dậu ồn ào khiến Bọ Dừa khó ngủ. Một giọt sương rơi trúng cổ Bọ Dừa, làm ông tỉnh dậy. Sáng hôm sau, Bọ Dừa kể về đêm qua và quyết định trở về quê vì nơi đây gợi nhớ về tuổi thơ của ông.
6. Bố cục (2 phần):

- Phần 1 (Từ đầu đến ...Thằn Lằn gật gù): Bọ Dừa đến xóm Bờ Giậu để ở trọ.

- Phần 2 (Còn lại): Sau đêm ở trọ của Bọ Dừa.

• Giá trị nội dung: Đoạn trích gợi lại hình ảnh quê hương và giúp người đọc hình dung về cuộc sống làng quê với những bờ giậu và thế giới loài vật phong phú.
• Giá trị nghệ thuật:

- Kể chuyện theo ngôi thứ ba một cách khách quan và toàn diện.

- Miêu tả loài vật sinh động và đặc sắc.

- Ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình.

III. Tìm hiểu chi tiết về tác phẩm

• Đêm ở trọ của Bọ Dừa

- Cuộc đối thoại với Thằn Lằn:

+ Mục đích: Tìm chỗ ở xoàng xĩnh.

+ Thằn Lằn mời Bọ Dừa vào ở chung trong bình.

+ Bọ Dừa từ chối vì ám ảnh nhà giam, chọn ngủ dưới vòm trúc.

+ Thằn Lằn báo cáo với cụ giáo Cóc về vị khách mới.

- Đêm đó, khi Bọ Dừa ngủ:

+ Trời mây nhiều, lá cây xào xạc, côn trùng kêu một điệu buồn.

+ Âm thanh đêm ở Bờ Giậu:

• Tắc Kè gọi cửa
• Ốc Sên vén nhẹ tà áo dài trườn qua chiếc lá rụng.
• Gió thở dài.
• Sương rơi lộp bộp.

→ Bọ Dừa tỉnh dậy vì giọt sương rơi trúng cổ.

• Sau đêm ở trọ của Bọ Dừa

- Bọ Dừa không ngủ được nhưng rất hài lòng vì gợi nhớ quê hương.

- Ông quyết định trở về quê sau thời gian dài xa cách.

→ Giọt sương đã làm bừng tỉnh nỗi nhớ quê và tình cảm của Bọ Dừa đối với nơi sinh ra của mình.

Chuẩn bị đọc

Câu 1 (trang 90 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

- Bọ dừa là loài côn trùng thường sống ngoài đồng, cỏ.

- Tên khoa học của chúng là Brontispa longissima, thuộc họ Ánh kim, Bộ cánh cứng, lớp côn trùng, ngành chân đốt, giới động vật.

Câu 2 (trang 90 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

- Học sinh tự chọn tình huống và trả lời.

- Ví dụ: một lần em đã bỏ nhà đi vì giận mẹ. Đêm đó đói bụng, em đã trở về và hiểu lòng cha mẹ hơn.

Trải nghiệm cùng văn bản

Câu 1 (trang 92 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

Giọt sương lạnh đã làm ông nhớ quê nhà.

Câu 2 (trang 95 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

Lời cụ giáo Cóc nhấn mạnh rằng những điều nhỏ bé có thể làm ta thao thức vì chúng gợi nhớ kỉ niệm và yêu thương.

Suy ngẫm và phản hồi

Câu 1 (trang 93 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

- Truyện kể theo ngôi thứ ba.

- Nhân vật trong truyện gồm có: Thằn Lằn, Bọ Dừa, cụ giáo Cóc.

Câu 2 (trang 93 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

Đoạn văn được kể từ góc nhìn của người kể chuyện.

Câu 3 (trang 93 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

Sắp xếp các sự việc: e – b – d – a – c

=> Sự việc a quan trọng nhất vì nó thể hiện ý nghĩa sâu sắc của việc Bọ Dừa nhận ra giá trị quê hương sau một đêm mất ngủ.

Câu 4 (trang 93 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

Biện pháp nghệ thuật trong đoạn văn:

- Điệp từ “anh” lặp lại 9 lần ở đầu mỗi câu.

- So sánh: 'ria dài như hai sợi ăng ten vắt vẻo'.

- Liệt kê: 'sống trên cây', 'đào hang', 'lặn sâu'; 'béo tốt', 'gầy còm', 'trọc đầu', 'ria dài'; 'hiền lành', 'ngổ ngáo'.

- Nhân hóa: dùng từ 'anh' để chỉ con vật.

- Từ láy: nhẵn nhụi, mảnh mai, vắt vẻo, nhút nhát, ngổ ngáo.

=> Đoạn văn thể hiện đặc trưng của truyện đồng thoại qua việc miêu tả đặc điểm sinh hoạt của loài vật.

Câu 5 (trang 93 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

Bọ Dừa quyết định về quê vì âm thanh quen thuộc của đêm đã làm ông nhớ về quê hương.

Câu 6 (trang 93 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

- Bọ Dừa ngủ ngoài trời và cảm nhận sự gần gũi với thiên nhiên.

- Thông điệp của tác giả: cuộc sống bận rộn có thể khiến ta quên đi những giá trị thân thuộc, vì vậy hãy trân trọng những giá trị đó.

Câu 7 (trang 93 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trả lời:

- Truyện kết thúc mở, tạo cơ hội cho mỗi độc giả tự cảm nhận về lời nói của cụ giáo.

- Nếu là em, em có thể viết kết thúc cụ thể: Bọ Dừa về quê, sum vầy cùng gia đình và nhận ra giá trị của quê hương là điều quý giá nhất.

Tóm tắt nội dung

Bọ Dừa đến xóm Bờ Giậu xin nghỉ qua đêm. Vì sợ bóng tối và không gian chật hẹp trong nhà Thằn Lằn, anh chọn ngủ dưới vòm trúc. Ông trưởng thôn Cóc lo ngại vì đêm đó trời nhiều mây, tiếng lá cây và côn trùng có thể làm Bọ Dừa khó ngủ. Quả thật, giữa đêm Bọ Dừa tỉnh dậy vì một giọt sương đêm, và chính giọt sương này đã gợi nhớ về quê nhà sau nhiều năm xa cách, khiến anh quyết định quay về quê.

Bố cục

Văn bản có thể chia thành hai phần:

- Phần 1 (Từ đầu đến ...Thằn Lằn gật gù): Bọ Dừa đến xóm Bờ Dậu để trọ.

- Phần 2 (Còn lại): Diễn biến sau một đêm trọ của Bọ Dừa

Nội dung chính

Truyện “Giọt sương đêm” sử dụng thể loại đồng thoại với các biện pháp nghệ thuật như so sánh, liệt kê, điệp từ để kể câu chuyện về Bọ Dừa và các loài vật khác. Tác giả không chỉ khắc họa đặc trưng của các loài vật mà còn gửi gắm thông điệp về việc không quên quê hương giữa bộn bề cuộc sống.

Giọt sương đêm

* Chuẩn bị đọc

Câu 1. Em đã từng thấy bọ dừa chưa? Em biết gì về tập tính của bọ dừa? Nếu chưa, hãy tìm hiểu thông tin từ sách và Internet.

Gợi ý trả lời:

 Cách 1:  Em đã thấy bọ dừa và...

 Cách 2: Em chưa thấy bọ dừa, em tìm hiểu thông tin trên Internet:

- Bọ dừa là gì?

    + Bọ dừa hay bọ cánh cứng dừa (tên khoa học: Brontispa longissima) là loài bọ ăn các lá non của cây dừa và gây hư hại cho đọt dừa. Loài này đã gây hại nghiêm trọng cho cây dừa ở nhiều quốc gia trong khu vực Thái Bình Dương.

    + Bọ cánh cứng là nhóm loài đông đảo, với hơn 350.000 loài được biết đến toàn cầu, chia thành nhiều phân bộ khác nhau như Adephaga và Polyphaga, mỗi nhóm có đặc điểm riêng.

- Đặc điểm và tập tính của bọ dừa:

    + Bọ cánh cứng có cặp cánh cứng (elytra) bảo vệ cánh thực bên dưới. Cánh cứng đóng lại khi nghỉ ngơi và mở ra khi bay để cân bằng.

    + Chúng có thói quen ăn uống đa dạng và sử dụng phần miệng sắc bén để nhai thức ăn. Một số loài bọ cánh cứng ăn cỏ, số khác săn mồi hoặc sống ký sinh.

    + Bọ cánh cứng được tìm thấy ở hầu hết các môi trường sống trên Trái Đất.

Câu 2. Đã bao giờ có sự việc bất ngờ khiến em thay đổi quyết định? Chia sẻ trải nghiệm của em.

 Một lần, em đã không nghe lời mẹ và trốn ra ngoài trời nắng, kết quả là em bị sốt. Từ đó, em học được bài học về việc cần nghe lời người lớn và tránh ra ngoài trời nắng gay gắt để không bị ốm.

* Trải nghiệm cùng văn bản

Câu 1. Theo em, vì sao giọt sương lại khiến Bọ Dừa quyết định về quê?

 Giọt sương lạnh đã làm Bọ Dừa nhớ về quê nhà sau nhiều năm xa cách, giúp anh nhận ra sự thiếu vắng quê hương và quyết định trở về.

Câu 2. Ý nghĩa của lời cụ giáo Cóc là gì?

 Lời cụ giáo Cóc nhấn mạnh rằng một kỉ niệm nhỏ có thể gợi nhớ về quá khứ và làm người ta nhận ra những điều đã bị lãng quên, như nỗi nhớ quê của Bọ Dừa.

* Suy ngẫm và phản hồi

Câu 1. Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Các nhân vật trong truyện là ai?

 Truyện được kể theo ngôi thứ ba với các nhân vật: Thằn Lằn, Bọ Dừa, cụ giáo Cóc.

Câu 2. Đoạn văn sau được kể bằng lời của người kể chuyện hay nhân vật?

Ai như Tắc Kè khuya khoắt đang gọi cửa. Đêm ở Bờ Giậu thanh vắng đến nỗi nghe rõ cả tiếng Ốc Sên đi làm về, nhẹ nhàng vén tà áo dài trườn qua chiếc lá rụng.

Đoạn văn được kể bằng lời của người kể chuyện.

Câu 3. Sắp xếp các sự việc trong truyện theo đúng trật tự. Sự việc nào quan trọng nhất và tại sao?

- Sắp xếp sự việc: e – b – d – a – c

- Sự việc quan trọng nhất là: “Sáng hôm sau, Bọ Dừa kể cho Thằn Lằn về đêm mất ngủ và quyết định quay về quê” vì đây là bước ngoặt quan trọng trong câu chuyện, đánh dấu sự trở về quê hương sau nhiều năm xa cách.

Câu 4. Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả các loại bọ cánh cứng?

Anh sống trên cây. Anh đào hang dưới đất. Anh lặn xuống nước sâu. Anh béo tốt nhẵn nhụi. Anh gầy còm mảnh mai, Anh trọc đầu không râu. Anh ria dài như hai sợi ăng ten vắt vẻo. Anh hiền lành nhút nhát. Anh ngổ ngáo mọc sừng.

Điều này thể hiện đặc điểm nổi bật gì của truyện đồng thoại?

 - Tác giả sử dụng:

    + Điệp từ “anh” lặp lại 9 lần.

    + So sánh, nhân hóa, liệt kê, và từ láy.

 - Tác dụng: Nhấn mạnh sự đa dạng của các loài bọ cánh cứng và thể hiện đặc điểm của truyện đồng thoại qua việc nhân hóa và phản ánh sinh hoạt của loài vật.

Câu 5. Lí do khiến Bọ Dừa quyết định về quê sau đêm mất ngủ là gì?

 Giọt sương đã gợi nhớ hình ảnh quê hương và âm thanh quen thuộc, giúp Bọ Dừa nhận ra sự thiếu vắng quê hương và quyết định quay trở về.

Câu 6. Trải nghiệm của Bọ Dừa trong đêm đó là gì? Tác giả muốn gửi thông điệp gì?

 Bọ Dừa trải nghiệm cảm giác ngủ ngoài trời, nghe âm thanh thiên nhiên và cảm nhận giá trị của quê hương. Tác giả gửi gắm thông điệp về việc trân trọng những giá trị giản dị trong cuộc sống và không quên quê hương.

Câu 7. Nhận xét về cách kết thúc câu chuyện của tác giả. Nếu là em, em sẽ kết thúc câu chuyện như thế nào?

 Kết thúc mở giúp người đọc tự suy ngẫm và cảm nhận. Em có thể chọn kết thúc mở hoặc đóng và giải thích theo cách riêng của mình.

Chuẩn bị đọc

Câu 1. Em đã từng thấy bọ dừa chưa? Em đã biết gì về tập tính của bọ dừa? Nếu chưa biết gì về bọ dừa, em hãy hỏi người khác hoặc tìm hiểu thông tin từ sách và Internet.

Trả lời:

• Bọ dừa có tên khoa học là Brontispa longissima (Gestro).
• Bò dừa thuộc họ Ánh kim (Chrysomelidae), Bộ cánh cứng, lớp côn trùng, ngành chân đốt, giới động vật.

Câu 2. Đã bao giờ có một sự việc bất ngờ xảy ra khiến em thay đổi quyết định của mình? Chia sẻ với các bạn về trải nghiệm ấy.

Trả lời:

Em từng xảy ra sự việc bất ngờ: một lần, em đã không nghe lời mẹ trốn đi chơi nắng cả buổi trưa và về bị sốt. Từ đó, em rút ra bài học cần nghe lời người lớn, tránh đi chơi trời nắng gay gắt sẽ dễ bị ốm.

Trải nghiệm cùng văn bản

Câu 1. Theo em, vì sao giọt sương lại làm cho Bọ Dừa quyết định về quê?

Trả lời:

Giọt sương lại làm cho Bọ Dừa quyết định về quê vì khi giọt sương lạnh toát rơi bộp xuống cổ, ông sực nhớ quê nhà, bao nhiêu năm biền biệt đi xa, mải làm ăn, ông quên khuấy đi mất. 

câu 2. Lời của cụ giáo Cóc có ý nghĩa gì?

Trả lời:

Theo em, lời cụ giáo Cóc có ý nghĩa: vì một giọt sương đã khiến người ta thức trắng đêm, vì một kỉ niệm trong quá khứ ùa về khiến Bọ Dừa sực tỉnh, giật mình, suy nghĩ về những điều đã bỏ quên từ lâu đó chính là nỗi nhớ quê nhà.

Suy ngẫm và phản hồi

Câu 1. Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Nhân vật trong truyện gồm những ai?

Trả lời:

Truyện kể theo ngôi thứ ba, nhân vật trong truyện gồm có: Thằn Lằn, Bọ Dừa, cụ giáo Cóc

Câu 2. Đoạn văn sau được kể bằng lời của người kể chuyện hay lời của nhân vật?

Ai như Tắc Kè khuya khoắt đang gọi cửa. Đêm ở Bờ Giậu thanh vắng đến nỗi nghe rõ cả tiếng Ốc Sên đi làm về, nhẹ nhàng vén tà áo dài trườn qua chiếc lá rụng.

Trả lời:

Đoạn văn đuọc kể bằng lời của người kể chuyện.

Câu 3. Dưới đây là một số đoạn văn tóm lược các sự việc trong truyện. Em hãy dùng sơ đồ sự việc đã học ở bài 1 (Lắng nghe lịch sử nước mình) để sắp xếp các sự việc ấy theo đúng trật tự được kể trong truyện.

Trong những sự việc nêu trên, theo em sự việc là quan trọng nhất? Vì sao?

Trả lời:

• Sắp xếp các sự việc: e – b – d – a - c
• Theo em sự việc a: “Sáng hôm sau, sau khi kể cho Thằn Lằn nghe về một đêm mất ngủ của mình, Bọ Dừa khoác ba lô hành lí lên vai, chào tạm biệt Thằn Lằn để về quê “ là quan trọng nhất. Vì sự việc này có ý nghĩa sâu sắc, sau một đêm mất ngủ, Bọ Dừa nhận ra chính mình, quay trở về quê hương sau bao năm xa cách, quên lãng. 

Câu 4. Trong đoạn văn sau, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả các loại bọ cánh cứng?

Anh sống trên cây. Anh đào hang dưới đất. Anh lặn xuống nước sâu. Anh béo tốt nhẵn nhụi. Anh gầy còm mảnh mai, Anh trọc đầu không râu. Anh ria dài như hai sợi ăng ten vắt vẻo. Anh hiền lành nhút nhát. Anh ngổ ngáo mọc sừng.

Điều này thể hiện đặc điểm nổi bật gì của truyện đồng thoại?

Trả lời:

  Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật điệp từ “anh” được lặp lại 9 lần ở đầu mỗi câu, bên cạnh đó tác giả còn sử dụng nghệ thuật so sánh và sử dụng nhiều từ láy. Qua đó nhằm nhấn mạnh, diễn tả sự đa dạng về các loài bọ cánh cứng. Qua đoạn văn cũng thể hiện đặc trưng của truyện đồng thoại là thể hiện đặc điểm sinh hoạt của thể loại đặc tính sinh hoạt của các loài vật.

1. Lí do đã khiến Bọ Dừa quyết định về quê sau một đêm mất ngủ ở xóm Bờ Giậu?

Trả lời:

Lí do khiến Bọ Dừa quyết định về quê sau một đêm mất ngủ: 

   Trong đêm thănh vắng, ông lắng rõ được những âm thanh quen thuộc. Đặc biệt là khi giọt sương rơi xuống cổ khiến ông sực nhớ quê nhà. Những âm thanh, hình ảnh đó đã gợi nhắc ông về hình ảnh quê hương mà bao lâu nay ông bỏ quên.

Câu 6. Trải nghiệm mà Bọ Dừa có được trong đêm ấy là gì? Qua đó, tác giả muốn gửi đến chúng ta thông điệp gì?

Trả lời:

  Trải nghiệm của Bọ Dừa trong đêm ấy là ông đã ngủ ngoài trời và ông đã có cơ hội được ngắm nhìn trời mây, lắng nghe âm thanh của lá cây, côn trùng, tiếng gió, tiếng sương rơi.  

  Qua đó, tác giả muốn gửi đến chúng ta thông điệp: đôi khi vì cuộc sống bận rộn khiến chúng ta quên đi những điều thân thuộc, gần gũi với chính mình. Vì vậy hãy biết trân trọng những giá trị của cuộc sống.

Câu 7. Nhận xét về cách kết thúc câu chuyện của tác giả. Nếu là em, em sẽ kết thúc câu chuyện này như thế nào?

Trả lời:

  Truyện có kết thúc mở.  Cách kết thúc đó của tác giả để mỗi người đọc sẽ tự cảm nhận, tự suy nghĩ và chiêm nghiệm về lời nói của cụ giáo.

B. Tóm tắt những nội dung chính khi soạn bài Giọt sương đêm:

I. Tác giả

• Cuộc đời

- Trần Đức Tiến (1953)

- Quê quán: làng Cao Đà, xã Nhân Mỹ, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.

- Ông là Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, kiêm Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Bà Rịa - Vũng Tàu từ năm 1998 đến 2007.

- Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1996.

• Sự nghiệp văn học

Phong cách nghệ thuật

- Trần Đức Tiến viết nhiều tác phẩm dành cho thiếu nhi, truyện đồng thoại của ông tinh tế, hồn nhiên.

Tác phẩm chính

- Văn xuôi: Linh hồn bị đánh cắp (tiểu thuyết, 1990 - in lại 2006), Bụi trần (tiểu thuyết, 1992 - in lại 2004, 2006), Bão đêm (tập truyện ngắn, 1993)

- Sáng tác cho thiếu nhi : Vương quốc vắng nụ cười (tập truyện thiếu nhi, 1993), Xóm Bờ Giậu (tập truyện thiếu nhi 2018 - tái bản năm 2020) ...

II. Tác phẩm

• Xuất xứ:

- Văn bản được in trong Xóm Bờ Giậu, NXB Kim Đồng, 2018.

• Bố cục:

- Đoạn 1 (Từ đầu đến “làm nghề buôn”): Người khách trọ xin ngủ nhờ.

- Đoạn 2 (Tiếp theo đến “Thằn Lằn gật gù”): Cuộc trò chuyện giữa Thằn Lằn và cụ giáo Cóc.

- Đoạn 3 (Đoạn còn lại): Giọt sương đêm đã khiến Bọ Dừa thức tỉnh và trở về quê.

• Thể loại: truyện đồng thoại.
• Phương thức biểu đạt: tự sự.
• Nhân vật: Bọ Dừa, Thằn Lằn, Cóc.
• Tóm tắt:

Người khách Bọ Dừa đến xóm Bờ Giậu để xin nghỉ lại một đêm. Vì không muốn chui vào căn nhà của Thằn Lằn vì sợ bóng tối, chật hẹp. Anh ta đã xin cho mình ngủ tạm dưới vòm trúc. Ông trưởng thôn Cóc lo lắng vì đêm nay trời nhiều mây lá cây xào xạc, côn trùng rỉ rả mãi một điệu buồn nên khó mà Bọ Dừa ngủ ngon cho được. Đúng thật vậy nửa đêm Bọ Dừa tỉnh dậy vì một giọt sương đêm. Những cũng chính giọt sương và xóm Bờ Giậu này đã khiến Bọ Dừa đến quê nhà

mình sau bao năm xa quê, mải làm ăn, mưu sinh. Và cuối cùng Bọ Dừa quyết định

khoác ba lô hành lý lên vai về quê.

• Giá trị nội dung:

Qua câu chuyện của những loài vật và đặc biệt là Bọ Dừa, tác giả vừa khắc họa thành công những đặc trưng của loài vật vừa thể hiện lời nhắc nhở con người đừng vì cuộc sống xô bồ mà quên mất quê hương mình.

• Giá trị nghệ thuật:

- Truyện đồng thoại nhân cách hóa các loài vật kết hợp các biện pháp tu từ so sánh, liệt kê, điệp từ.

- Nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, đặc sắc.

- Ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình.

Phần I: Chuẩn bị đọc

Câu 1 (trang 93 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Nếu đã biết về loài vật này, em hãy chia sẻ với mọi người. Nếu chưa biết, em có thể tra cứu thông tin trên internet.

Trả lời chi tiết:

- Em đã nhìn thấy bọ dừa. Đây là loài côn trùng thường sống ở đồng cỏ.

- Bọ dừa có tên khoa học là Brontispa longissima, thuộc họ Ánh kim, Bộ cánh cứng, lớp côn trùng, ngành chân đốt, giới động vật.

Câu 2 (trang 93 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Hãy nhớ lại xem có tình huống nào trước đây đã làm em thay đổi quyết định hoặc hành động không.

Trả lời chi tiết:

- Học sinh có thể chia sẻ các trải nghiệm cá nhân.

- Ví dụ: một lần em đã rời khỏi nhà vì giận mẹ. Đêm đó em đói bụng và đã trở về, hiểu lòng cha mẹ và từ đó em cư xử ngoan hơn.

Phần II: Trải nghiệm cùng văn bản

Câu 1 (trang 95 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Xem xét chi tiết và đánh giá ảnh hưởng của giọt sương đối với Bọ Dừa.

Trả lời chi tiết:

Giọt sương lạnh rơi xuống cổ khiến Bọ Dừa nhớ lại quê hương.

Câu 2 (trang 95 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Tìm hiểu ý nghĩa ẩn sau lời của cụ giáo Cóc.

Trả lời chi tiết:

Lời của cụ giáo Cóc cho thấy những điều nhỏ bé có thể khiến ta trăn trở vì gợi nhớ đến những kỉ niệm và tình cảm.

Phần III: Suy ngẫm và phản hồi

Câu 1 (trang 96 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Nhớ lại hai kiểu kể chuyện đã học: Ngôi thứ nhất (xưng 'tôi') và ngôi thứ ba (do tác giả kể).

Trả lời chi tiết:

- Truyện được kể theo ngôi thứ ba.

- Các nhân vật trong truyện gồm: Thằn Lằn, Bọ Dừa, cụ giáo Cóc.

Câu 2 (trang 96 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Xác định xem đoạn văn được kể bằng lời của người kể chuyện hay nhân vật.

Trả lời chi tiết:

Đoạn văn được kể bằng lời của người kể chuyện.

Câu 3 (trang 96 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Sắp xếp các sự việc trong truyện theo trình tự hợp lý.

Trả lời chi tiết:

Sắp xếp các sự việc: e – b – d – a – c

=> Sự việc quan trọng nhất là sự việc a, vì sau một đêm mất ngủ, Bọ Dừa nhận thức được giá trị quê hương và quyết định trở về sau thời gian dài xa cách.

Câu 4 (trang 96 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Xem lại các biện pháp nghệ thuật trong văn bản.

Trả lời chi tiết:

Biện pháp nghệ thuật trong đoạn văn:

- Điệp từ “anh” lặp lại 9 lần.

- So sánh 'ria dài như hai sợi ăng ten vắt vẻo'.

- Liệt kê các hành động và đặc điểm.

- Nhân hóa loài vật bằng cách dùng từ 'anh'.

- Sử dụng từ láy để miêu tả đặc điểm.

=> Biện pháp nghệ thuật thể hiện sự đa dạng và đặc trưng của các loài bọ cánh cứng, đồng thời nhân hóa các loài vật trong truyện đồng thoại.

Câu 5 (trang 96 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Tìm hiểu lí do Bọ Dừa quyết định về quê sau đêm mất ngủ.

Trả lời chi tiết:

Giọt sương và âm thanh quen thuộc trong đêm khiến Bọ Dừa nhớ về quê hương và quyết định trở về.

Câu 6 (trang 96 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Xem xét trải nghiệm của Bọ Dừa trong đêm và thông điệp tác giả muốn gửi gắm.

Trả lời chi tiết:

- Bọ Dừa trải qua cảm giác ngủ ngoài trời và cảm nhận gần gũi với thiên nhiên.

- Tác giả gửi thông điệp về việc trân trọng những giá trị giản dị trong cuộc sống và không quên quê hương.

Câu 7 (trang 96 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hướng dẫn:

Nhận xét kết thúc câu chuyện và đưa ra cách kết thúc khác nếu có thể.

Trả lời chi tiết:

Kết thúc mở cho phép người đọc tự cảm nhận. Nếu là em, em sẽ kết thúc bằng việc Bọ Dừa trở về quê, sum vầy cùng gia đình và nhận ra giá trị của quê hương.