Top 6 Bài soạn 'Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ' của Nguyễn Khoa Điềm lớp 9 phong cách độc đáo

Tác giả
Nguyền Khoa Điềm sinh năm 1943, quê ở Phong Điền, thuộc Thừa Thiên - Huế.
Thời chống Mĩ cứu nước, ông sống và chiến đấu tại chiến trường Trị - Thiên.
Là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ, cứu nước. Tác phẩm thơ: 'Đất ngoại ô '’Mặt đường khát vọng” Thơ Nguyễn Khoa Điềm giàu chất suy tư, cảm xúc dồn nén, ngôn từ bình dị, sử dụng sáng tạo các yếu tố văn học dân gian, tạo nên chất thơ dung dị, đậm đà:
''Đất là nơi chim về
Nước là nơi Rồng ở
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng'
(Trích bài thơ 'Đất Nước')

2. Xuất xứ
Bài thơ 'Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ' được Nguyễn Khoa Điềm sáng tác vào năm 1971 tại chiến trường Trị - Thiên, thời đánh Mĩ.

3. Chủ để.
Bài thơ ca ngợi tấm lòng đôn hậu, dạt dào tình thương của bà mẹ tình thương con gắn liền với tình yêu nước, yên bộ đội, yêu bà con, làng bản quê hương.

Bố cục:

+ Phần 1 (hai khổ thơ đầu): Lời ru của mẹ khi giã gạo nuôi bộ đội

+ Phần 2 (hai khổ thơ tiếp theo): lời ru của mẹ khi tỉa bắp

+ Phần 3 ( hai khổ thơ cuối): Lời ru của người mẹ khi chuyển lán, đạp rừng trong những năm tháng kháng chiến Mĩ

Hướng dẫn soạn bài

Câu 1 (trang 154 sgk ngữ văn 9 tập 1)

Bài thơ có 3 khúc, mỗi khúc có hai khổ thơ đều mở đầu bằng lời ru của tác giả, kết thúc bằng lời ru của mẹ

- Sự lặp đi lặp lại, cách ngắt nhịp tạo âm điệu dìu dắt vấn vương của lời ru, gợi vẻ nhịp nhàng của cánh nôi đưa.

- Giọng điệu thể hiện tình cảm tha thiết, trìu mến của người mẹ dành cho đứa con, mong con lớn khôn, khỏe mạnh, thành công dân tự do của nước nhà thống nhất, độc lập

Câu 2 (trang 154 sgk ngữ văn 9 tập 1)

Người mẹ Tà Ôi được miêu tả trong bài thơ

Người mẹ ru con ngủ, và làm đồng thời công việc kháng chiến, của kháng chiến, của cách mạng

- Mẹ ru con trong khi giã gạo, tỉa bắp, khi chuyển lán, đạp rừng

- Tình thương con luôn gắn liền với tình thương bộ đội, dân làng, tình yêu đất nước

→ Tình cảm gia đình hòa quyện với tình yêu quê hương đất nước, điều làm nên sự vĩ đại của người mẹ Tà Ôi

Câu 3 (trang 154 sgk ngữ văn 9 tập 1)

Hai câu thơ vừa sử dụng phép so sánh, ẩn dụ:

+ Mặt trời của bắp là mặt trời của tự nhiên

+ Nguồn sống động lực cho mẹ, mặt trời nhỏ bé, tươi vui

+ Đứa con luôn là nguồn động lực, niềm hạnh phúc vô bờ cho người mẹ

→ Hai câu thơ khắc họa được tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng

Câu 4 (trang 154 sgk ngữ văn 9 tập 1)

Qua khúc hát ru ta thấy tình cảm của mẹ đối với con là tình yêu rộng lớn, đằm thắm

+ Người mẹ mong con được lớn lên và sống trong hòa bình, độc lập

+ Tình yêu thương dành cho con được bộc lộ qua lời ru ngọt ngào, tha thiết

- Mẹ giã gạo nên mơ con lớn “vung chày lún sân” giã hạt gạo trắng ngần

- Mẹ địu con ra trận, mẹ mơ thấy Bác Hồ, nghĩa là mơ đất nước thống nhất, mơ thấy con là công dân nước tự do

- Tình cảm, khát vọng người mẹ càng lớn rộng, ngày càng đi từ riêng đến chung, từ quê hương đến đất nước

- Khúc hát ru của người mẹ cũng thể hiện khát vọng hòa bình, độc lập của nhân dân trong cuộc kháng chiến chống Mĩ

Luyện tập

Yếu tố miêu tả trong bài thơ khiến bức tranh đời sống của người dân khi Trị Thiên thời chống Mĩ chân thực hơn

- Họ hăng say lao động, sản xuất phục vụ cho cuộc chiến đấu gian khổ vất vả ( mẹ giã dạo nuôi bộ đội, mồ hôi mẹ rơi má em nóng hôi, mẹ tỉa bắp…)

- Góp phần và cuộc chiến đấu, những người hậu phương cũng chiến đấu “chuyển lán, đạp rừng, mẹ địu em đi giành trận cuối

Người Sáng tác

- Nguyễn Khoa Điềm, sinh năm 1943 tại làng An Cựu, xã Thuỷ An, thành phố Huế, trong một gia đình trí thức cách mạng. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1964, Nguyễn Khoa Điềm tham gia chiến đấu tại miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ.

- Nguyễn Khoa Điềm là Tổng thư ký Hội Nhà văn Việt Nam khoá V, nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng khoá IX, Trưởng Ban Tư tưởng- Văn hoá Trung ương.

Tác phẩm

- Bài thơ 'Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ' ra đời trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tác giả lồng ghép tình cảm mẹ con vào bức tranh gian khổ của nhân dân trong chiến khu Trị - Thiên.

Đọc - hiểu văn bản

Câu 1 - Trang 154 SGK

Bài thơ là sự kể lể về tình yêu thương, sự hy sinh của người mẹ Tà-ôi trong bối cảnh kháng chiến ác liệt. Tác giả thông qua từng đoạn thơ chân thực mô tả cuộc sống khó khăn, lao động gian khổ của nhân dân ở chiến khu.

Câu 2 - Trang 154 SGK

Hình ảnh người mẹ Tà-ôi được tác giả vẽ nên trong từng đoạn thơ, từng miêu tả. Mẹ là người lao động, giã gạo, tỉa bắp, đạp rừng, cùng chiến đấu vì tự do quê hương.

Câu 3 - Trang 154 SGK

Tình cảm của người mẹ đối với con được thể hiện một cách sâu sắc qua từng khúc ru. Mẹ mong ước con lớn khôn, trở thành người có ích cho đất nước, cảm nhận tình cảm của mẹ qua ba khúc ru phản ánh sự phát triển của mối quan hệ mẹ con trong hoàn cảnh kháng chiến.

Câu 4 - Trang 154 SGK

Từ 'Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng' tác giả muốn diễn đạt tình cảm yêu thương, hy sinh của người mẹ đối với con. Con là tia nắng, là niềm vui, là nguồn động viên cho mẹ trong những khoảnh khắc gian khổ.

Câu 5 - Trang 154 SGK

Tình yêu thương con của người mẹ gắn liền với tình yêu đất nước, làng quê. Mẹ mong ước con trở thành chiến sĩ, đóng góp vào cuộc chiến đấu giữa rừng núi, góp phần xây dựng quê hương tự do.

Luyện tập

Yêu cầu

Tác giả đã sử dụng biện pháp miêu tả để làm cho bức tranh cuộc sống ở chiến khu trở nên sống động, chân thực hơn. Những hình ảnh như giã gạo, tỉa bắp, đạp rừng, cầm súng chiến đấu đã làm nổi bật tình thần chiến sĩ, tình yêu quê hương của nhân dân.

Ghi nhớ

Cuộc sống khó khăn ở chiến khu, những đoạn thơ chân thực về lao động, chiến đấu, và tình yêu thương mẹ con đã tạo nên một tác phẩm văn học sâu sắc về lòng yêu nước, lòng hy sinh của nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Ôn tập kiến thức

Các câu hỏi về bài 'Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ' thường gặp:

Câu 1. Bài thơ viết về dân tộc nào?

Trả lời: Bài thơ viết về dân tộc Tà-ôi

Câu 2. Nhân vật trữ tình trong bài thơ là ai?

Trả lời: Nhân vật trữ tình trong bài thơ là người mẹ Tà-ôi

Câu 3. Những công việc của người mẹ được nói đến trong bài thơ?

Trả lời: Những công việc của người mẹ được nói đến trong bài thơ là giã gạo, tỉa bắp, đạp rừng, cầm súng chiến đấu.

Câu 4. Biện pháp nghệ thuật sử dụng trong câu thơ 'Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng'?

Trả lời: Biện pháp nghệ thuật sử dụng trong câu thơ là Ẩn dụ.

Câu 5. Tình yêu thương con của người mẹ gắn liền với những tình cảm gì?

Trả lời: Tình yêu thương con của người mẹ gắn liền với tình yêu đất nước, làng quê và lòng hy sinh cho tự do của dân tộc.

Ghi chú: Câu hỏi ôn tập và luyện tập chỉ mang tính chất minh họa và có thể được điều chỉnh tùy theo nội dung và yêu cầu cụ thể của bài giảng.

Trả lời câu 1 (trang 154 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1):

Theo em, cách lặp đi lặp lại, cách ngắt nhịp như thế tác động ra sao đối với tạo hình điệu như thế nào trong lời ru và có liên quan gì đến nội dung tình cảm của bài thơ.

Lời giải chi tiết:

- Bài thơ bao gồm 3 khúc, mỗi khúc có hai khổ thơ đều bắt đầu bằng lời ru của tác giả và kết thúc bằng lời ru của mẹ.

- Như vậy, điệu hát ru không chỉ lặp lại mà còn phát triển qua ba khúc thơ. Sự lặp lại và ngắt nhịp như vậy tạo nên âm điệu dịu dàng, nhấn mạnh vẻ nhẹ nhàng của lời ru, như cánh nôi đưa. Mỗi khúc hát không chỉ lặp lại mà còn phát triển, thể hiện một cách đặc sắc tình cảm trìu mến của mẹ dành cho con, hy vọng con lớn khôn, mạnh mẽ, trở thành công dân tự do của quê hương độc lập và thống nhất.

Trả lời câu 2 (trang 154 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1):

Phân tích hình ảnh người mẹ Tà-ôi trong bài thơ.

Lời giải chi tiết:

Người mẹ Tà Ôi ru con ngủ, nhưng đồng thời mẹ làm công việc của kháng chiến, của cách mạng. Mẹ ru con trong khi mẹ giã gạo nuôi bộ đội. Mẹ ru con khi tỉa bắp. Mẹ ru con trong khi chuyển lán, đạp rừng, trực tiếp chống giặc Mĩ. Tình thương con luôn gắn liền với tình thương bộ đội, dân làng và tình yêu nước. Chính điều này đã tạo nên nét vĩ đại của người mẹ Tà Ôi.

Trả lời câu 3 (trang 154 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1):

Em hiểu thế nào về hai câu thơ 'Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi/ Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng'? Phân tích tình cảm của mẹ với con trong câu thơ thứ hai?

Lời giải chi tiết:

Hai câu thơ sử dụng phép so sánh và ẩn dụ, mặt trời của bắp là mặt trời của vũ trụ mang ánh sáng và sự sống cho muôn loài. Còn 'Mặt trời của mẹ' là em. Em là mặt trời của đời mẹ, mang ánh sáng và nguồn sống tinh thần đến cho mẹ, em là một mặt trời nhỏ bé gần gũi thân thương ngay trên lưng mẹ. Em quan trọng với cuộc sống của mẹ! Hình ảnh này thể hiện tình cảm sâu đậm của người mẹ đối với con.

Trả lời câu 4 (trang 154 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1):

Qua các khúc ru, em cảm nhận tình cảm của người mẹ đối với con như thế nào? Nhận xét về mối liên hệ giữa lời ru trực tiếp của người mẹ với hoàn cảnh, công việc mà mẹ đang làm ở từng đoạn thơ, về sự phát triển của tình cảm và ước vọng của mẹ qua ba khúc ru.

Lời giải chi tiết:

Tình cảm của mẹ đối với con qua khúc hát ru là tình yêu lớn lao và trìu mến. Mẹ yêu con, mong con trưởng thành, mong con sống trong hòa bình. Tình yêu con biến thành lời ru với những ước mơ dịu dàng.

- Mẹ giã gạo, mẹ mơ con lớn 'Vung chầy lún sân' giã những hạt gạo trắng.

- Mẹ địu con ra trận, mẹ mơ thấy Bác Hồ, tượng trưng cho đất nước thống nhất, Bắc Nam sum họp và 'Mai sau con lớn làm người tự do'.

Tình cảm và ước vọng của người mẹ ngày càng phát triển, từ cá nhân mở rộng ra chung, từ quê hương đến đất nước.

Trả lời câu 5 (trang 155 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1):

Em thấy tình yêu thương con của người mẹ gắn với những tình cảm gì? Em hiểu như thế nào về những ước mong, ý chí của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ qua các khúc ru?

Lời giải chi tiết:

Tình yêu con của người mẹ kết nối với tình yêu bộ đội, yêu buôn làng gian khổ và yêu đất nước. Tình cảm cá nhân và chung hòa quyện thành một. Những ước mơ của mẹ cũng là ước mơ cho con, cho làng, cho đất nước, mong con lớn giã gạo nuôi bộ đội, trồng trọt nuôi làng và mang súng ra trận, cả gia đình và cả đất nước. Vì độc lập tự do của dân tộc. Mẹ không chỉ là mẹ chiến sĩ, mà còn là người mẹ Việt Nam anh hùng.

Luyện tập

Nhận xét về ý nghĩa của yếu tố miêu tả trong bài thơ đối với việc thể hiện cuộc sống của người dân ở chiến khu Trị - Thiên thời chống Mỹ.

Lời giải chi tiết:

Yếu tố miêu tả trong bài thơ làm cho bức tranh cuộc sống của người dân ở chiến khu Trị - Thiên chân thực hơn:

=> Họ tích cực lao động, sản xuất để hỗ trợ chiến đấu, vượt qua khó khăn và công việc gian khổ: 'mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội', 'mồ hôi mẹ rơi má em nóng hổi', 'mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka-lưi', 'lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ'

=> Họ đóng góp vào cuộc chiến đấu bảo vệ quê hương, thậm chí cầm súng chiến đấu: 'mẹ đang chuyển lán, mẹ đi đạp rừng', 'anh trai cầm súng, chị gái cầm chông', 'mẹ địu em đi để giành trận cuối'.

Bố cục

Bố cục (3 phần)

- Phần 1 (11 câu đầu) : Lời ru khi mẹ giã gạo.

- Phần 2 (11 câu tiếp) : Lời ru trong quá trình lao động sản xuất.

- Phần 3 (12 câu cuối) : Lời ru khi mẹ và cộng đồng tham gia chiến đấu.

Nội dung chính

- Trong khó khăn, cuộc sống ở chiến khu Trị - Thiên, tình yêu của người mẹ dành cho con càng trở nên thiết tha và hy vọng con sẽ lớn lên khôn, mạnh mẽ, trở thành công dân của đất nước tự do.

- Nguyễn Khoa Điềm đã diễn đạt tình yêu thương con liên quan đến lòng yêu nước và tinh thần chiến đấu của người mẹ miền tây Thừa Thiên qua bài thơ.

I - KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM VỮNG

1. Nguyễn Khoa Điềm sinh năm 1943 tại thôn Ưu Điềm, xã Phong Hoà, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế, trong một gia đình trí thức cách mạng. Ông thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ. Sáng tác của ông chủ yếu là thơ. Ông từng giữ chức Tổng thư kí Hội nhà văn Việt Nam. Từ năm 2000, ông là uỷ viên Bộ chính trị, Trưởng ban Tư tưởng Văn hoá Trung ương.

2. Bài thơ Khúc hát ru những đứa trẻ lớn trên bờ vai mẹ được Nguyễn Khoa Điềm sáng tác năm 1971, khi đang công tác ở chiến khu miền tây Thừa Thiên.

3. Bằng ngòi bút tinh tế, nhạy cảm và tấm lòng trân trọng, tác giả ca ngợi người mẹ dân tộc Tà-ôi, yêu con, thương làng, thương bộ đội, yêu nước đã làm những công việc phục vụ cho cuộc kháng chiến.

II - HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

Câu 1. Bài thơ có ba khúc, mỗi khúc có hai khổ thơ đều mở đầu bằng lời ru của tác giả, kết thúc bằng lời ru của mẹ. Cách lặp đi lặp lại như thế, cách ngắt nhịp tạo nên sự dìu dặt, vấn vương của lời ru. Tuy vậy, mỗi khúc hát có sự lặp lại nhưng cũng có sự phát triển. Tác giả ru em, mẹ em ru em, hai lời ru quấn quýt, thể hiện tình cảm của người mẹ, của mọi người đối với em, thể hiện lòng mong ước cho em lớn khôn, khoẻ mạnh, thành công dân tự do của nước nhà độc lập, thống nhất.

Câu 2. Người mẹ Tà-ôi ru con ngủ, nhưng đồng thời mẹ làm công việc của kháng chiến, của cách mạng. Mẹ ru con trong khi mẹ giã gạo nuôi bộ đội. Mẹ ru con trong khi mẹ tỉa bắp. Mẹ ru con trong khi mẹ chuyển lán, đạp rừng, trực tiếp chống giặc Mĩ. Tình thương con luôn gắn liền với tình thương bộ đội, dân làng và tình yêu nước. Chính điều đó đã làm nên nét vĩ đại của người mẹ Tà-ôi, người mẹ Việt Nam.

Câu 3. Hai câu thơ có ý so sánh hai mặt trời. Mặt trời của bắp là mặt trời tự nhiên. Còn em cu Tai là mặt trời của mẹ. Mặt trời tự nhiên đem ánh sáng, sức sống đến cho cây cỏ. Em cu Tai là mặt trời của mẹ, em cũng đem cho mẹ ánh sáng, hi vọng và niềm tin. Mặt trời của tự nhiên, của bắp thì trên cao và xa. Còn em cu Tai, mặt trời của mẹ thì gần gũi, ngay trên lưng mẹ. Tình cảm của mẹ đối với con là vô bờ. Mẹ mang mặt trời bé con trên lưng và làm tất cả để cho mặt trời đó mãi mãi rạng rỡ.

Câu 4. Mẹ vừa ru em cu Tai vừa làm các công việc của kháng chiến. Tình cảm thương con gắn liền với tình thương bộ đội, thương dân làng. Mẹ giã gạo nên mong cho con ngủ ngoan và mơ cho mẹ những hạt gạo trắng ngần. Mẹ tỉa bắp nên mong cho con mơ cho hạt bắp lên đều và phát mười Ka-lưi. Mẹ đang đạp rừng, chuyển lán nên mong cho con ngủ ngoan và mơ đất nước được thống nhất, con trở thành người Tự do. Ước mơ của mẹ trở thành lời ru thầm mong cho con ngủ và để con mơ. Tất cả hi vọng, mong ước, mẹ đều dành cho con, mong cho con mơ giấc mơ đẹp. Tình cảm và khát vọng của người mẹ ngày càng lớn rộng, ngày càng đi từ riêng đến chung, đi từ quê hương tới đất nước.

Câu 5. Tình yêu thương con của người mẹ gắn với tình yêu bộ đội, yêu làng, yêu đất nước. Giấc mơ mẹ gửi vào con là có gạo cho bộ đội ăn, có rẫy trồng nhiều bắp cho làng no, đất nước được thống nhất, mẹ được gặp Bác Hồ. Tình cảm của người mẹ Tà-ôi cũng chính là tình cảm, khát vọng của nhân dân : yêu quê hương đất nước, chiến đấu kiên cường giành độc lập, tự do, thống nhất nước nhà.

III - HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

Bài thơ trữ tình có những yếu tố tự sự. Những yếu tố tự sự đó cho thấy cuộc kháng chiến chống Mĩ gian khổ ở chiến khu Trị - Thiên. Người mẹ Tà-ôi vai gầy vừa địu con, vừa giã gạo; vừa địu con vừa trỉa bắp trên núi, phát rẫy, chuyển lán, đạp rừng. Những công việc vất vả đó lại phải làm trong tình hình làng đói, trong thực trạng “Từ trong đói khổ em vào Trường Sơn”. Những yếu tố tự sự đó đã phản ánh cuộc sống gian nan, vất vả của người dân ; đồng thời thể hiện quyết tâm thắng giặc để giành cuộc sống Tự do.

PHẦN CHÍNH

1. Người sáng tác

Nguyễn Khoa Điềm, sinh năm 1943 tại Thừa Thiên Huế, là một nhà thơ nổi tiếng, cầm bút cách mạng và từng đảm nhận các vị trí quan trọng trong lãnh đạo văn hoá.

2. Tác phẩm

Bài thơ 'Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ' do Nguyễn Khoa Điềm sáng tác năm 1971, thể hiện tình cảm mẹ con trong chiến trường miền Tây Thừa Thiên.

PHẦN BÀI TẬP VÀ HƯỚNG DẪN

Câu 1: (Trang 154 - SGK Ngữ văn 9) Bài thơ là lời ru của người mẹ Tà-ôi dành cho em cu Tai, kết hợp nhịp điệu và nội dung tình cảm, hãy phân tích cách người sáng tác tạo nhịp điệu như thế nào và ảnh hưởng của nó đối với tình cảm trong bài thơ?

Bài làm:
Bài thơ là biểu tượng của tình mẫu tử và tình yêu quê hương, với cách diễn đạt nhẹ nhàng, ấm áp, làm nổi bật tình cảm thấm thiết giữa người mẹ và đứa con yêu thương.

Câu 2: (Trang 154 - SGK Ngữ văn 9) Mô tả hình ảnh người mẹ Tà-ôi trong bài thơ và tìm những chi tiết thể hiện sự vất vả, gian khổ của mẹ trong cuộc sống chiến khu.

Bài làm:
Hình ảnh mẹ là người chiến sĩ lao động, đồng hành với bộ đội, vượt qua gian khổ chiến trường miền Tây Thừa Thiên, hi sinh bản thân cho sự độc lập tự do của dân tộc.

Câu 3: (Trang 154 - SGK Ngữ văn 9) Phân tích hai câu thơ: “Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi / Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng” và tìm hiểu về tình cảm của người mẹ đối với con ở câu thơ thứ hai.

Bài làm:
Hình ảnh mặt trời của mẹ trở thành nguồn sáng, hy sinh cho sự phát triển của con, thể hiện tình yêu thương và tâm huyết không biên giới.

Câu 4: (Trang 154 - SGK Ngữ văn 9) Nhận xét về tình yêu thương con của người mẹ, mối liên hệ với hoàn cảnh công việc và sự phát triển của tình cảm và ước vọng qua ba khúc ru.

Bài làm:
Tình yêu thương con được thể hiện qua từng khúc ru, kết hợp với công việc làm của mẹ, thể hiện ước vọng cho sự trưởng thành, độc lập của con yêu.

Câu 5: (Trang 154 - SGK Ngữ văn 9) Tình yêu thương con gắn với tình yêu quê hương, lao động sản xuất và ý chí chiến đấu vì độc lập tự do của dân tộc.

Bài làm:
Mối quan hệ giữa tình yêu con và tình yêu quê hương, lao động sản xuất là hết sức chặt chẽ, thể hiện tâm huyết cao cao, sẵn sàng đồng lòng vì mục tiêu chung.

Luyện tập: (Trang 154 - SGK Ngữ văn 9) Yếu tố tự sự làm giàu thêm sự chân thực và sâu sắc, tạo nên một bức tranh sống động về cuộc sống người dân ở chiến khu Trị - Thiên thời chống Mĩ.

Bài làm:
Yếu tố tự sự giúp bài thơ trở nên sống động, chân thực, làm cho độc giả cảm nhận được hết vị đắng ngắt và ngọt ngào của cuộc sống chiến khu, nơi mà mỗi hành động đều gắn liền với tình yêu quê hương và độc lập tự do.

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Nguyễn Khoa Điềm (tên khác là Nguyễn Hải Dương, sinh 15 tháng 4 năm 1943) là một nhà thơ, nhà chính trị Việt Nam.
Nguyễn Khoa Điềm sinh tại thôn Ưu Điềm, xã Phong Hòa, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế.
2. Tác phẩm

Bài thơ được sáng tác ngày 25/ 3/ 1971, khi tác giả tham gia chiến đấu chống Mĩ ở chiến khu miền Tây Thừa Thiên Huế

II. Hướng dẫn Soạn bài

Câu 1 trang 154 SGK văn 9 tập 1

Cách ngắt nhịp đều đặn giữa dòng thơ tạo âm điệu dịu dàng, lưu loát của lời ru, gợi sự nhịp nhàng như những lời đưa nôi.
Giọng điệu ấy thể hiện một cách đặc sắc tình cảm thiết tha, trìu mến của người mẹ giành cho con, mong con lớn khôn, khỏe mạnh, thành công dân tự do của nước nhà độc lập, thống nhất.

Câu 2 trang 154 SGK văn 9 tập 1

Phân tích người mẹ Tà Ôi:

'Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi,
Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ.
Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội,
Nhịp chày nghiêng, giấc ngủ em nghiêng'
Những câu thơ là hình ảnh của người mẹ Tà Ôi ru con ngủ, nhưng đồng thời mẹ làm công việc của kháng chiến, của cách mạng. Mẹ ru con trong khi mẹ giã gạo nuôi bộ đội.
Tiếp đó là từng lời ru được cất lên, mỗi một lời ru gắn với một công việc cụ thể và một ước mơ của người mẹ Tà ôi: khi tỉa bắp, khi chuyển lán, đạp rừng, trực tiếp chống giặc Mĩ và lúc nào cũng ước mơ con mai sau lớn khôn mạnh khỏe và được làm Người Tự do.
=> Tình thương con luôn gắn liền với tình thương bộ đội, dân làng và tình yêu nước đã làm nên nét đẹp vĩ đại của người mẹ Tà Ôi.

Câu 3 trang 154 SGK văn 9 tập 1

'Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi,
Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng'
Hình ảnh “Mặt trời” ở câu thơ đầu tiên là mặt trời của thiên nhiên có thực, mặt trời trên đồi ngày ngày tỏa sáng làm cho bắp vàng ươm, nuôi dưỡng sinh khí hco cả thế gian.
Đến hình ảnh “Mặt trời” ở câu thơ thứ hai vừa là hình ảnh so sánh, vừa là hình ảnh ẩn dụ, em Cu-tai được so sánh như mặt trời của mẹ, mang ánh sáng, nguồn sống tinh thần đến cho mẹ, em là một mặt trời nhỏ bé gần gũi thân thương ngay trên lưng mẹ.
=> Hình ảnh khắc họa tình cảm sâu đậm của người mẹ đối với con.

Câu 4 trang 154 SGK văn 9 tập 1

Qua khúc hát ru ta thấy tình cảm của mẹ đối với con là tình yêu đằm thắm lớn lao hòa quyện trong tình yêu tổ quốc. Người mẹ yêu con, mong cho con mau khôn lớn trưởng thành, mạnh khỏe, được sống trong hòa bình.
Sự phát triển của lời ru:

Mong con trưởng thành khỏe mạnh:

Khi mẹ giã gạo thì mơ con lớn 'Vung chầy lún sân”
Khi mẹ đi bẻ bắp thì mơ con lớn “Phát mười Ka-lư”
Mong con trưởng thành trong hòa bình:

Khi mẹ địu con ra trận, mẹ mơ thấy Bác Hồ: mơ thấy đất nước thống nhất, Bắc Nam sum họp và mơ “con lớn làm người tự do'.
=> Tình cảm và khát vọng của người mẹ ngày càng lớn rộng, đi từ tình cảm riêng đến tình cảm chung.

Câu 5 trang 155 SGK văn 9 tập 1

Tình yêu con của người mẹ gắn với:

Tình thương với bộ đội
Tình cảm yêu kính Bác Hồ
Lòng căm thù giặc Mĩ
=> Tình yêu con gắn với tình yêu quê hương đất nước.

Những ước mong, ý chí của nhân dân ta được thể hiện qua lời ru:

Ước mơ được sống trong hòa bình, trở thành người tự do
Ý chí quyết chiến quyết thắng giành độc lập dân tộc.

III. Luyện tập bài

Câu hỏi trang 155 SGK văn 9 tập 1

Yếu tố miêu tả trong bài thơ khiến bức tranh đời sống của người dân ở chiến khu Trị - Thiên thời chống Mĩ trở nên chân thực hơn trong:

Lao động, sản xuất để phục vụ cho cuộc chiến đấu,vượt qua những gian khổ đồng thời
Chiến đấu, bảo vệ quê hương
Các bài soạn tiếp theo: