Top 6 bài soạn 'Lời của cây' (Ngữ văn 7 - SGK Chân trời sáng tạo) xuất sắc

* Chuẩn bị đọc

Câu hỏi (trang 13 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Em đã từng quan sát sự phát triển của một cái cây, một bông hoa hay một con vật nào chưa? Điều đó mang đến cho em những suy nghĩ hay cảm xúc gì?

Trả lời: 

- Em đã từng chứng kiến sự lớn lên của một bông hoa và một con vật.

- Qua quan sát, em nhận ra mọi vật đều chứa đựng sự sống kỳ diệu, chúng cũng trải qua quá trình hình thành và phát triển giống như con người. Điều này khiến em cảm thấy háo hức và chờ đợi từng ngày.

* Trải nghiệm cùng văn bản 

• Tưởng tượng: Em hình dung như thế nào về hiện tượng nảy mầm qua hình ảnh “nhú lên giọt sữa”? 

Hình ảnh “nhú lên giọt sữa” khiến em nghĩ đến sự hình thành của mầm non, mầm non ấy đang vươn lên khỏi mặt đất, thể hiện sự biến đổi, phát triển và tràn đầy sức sống như giọt sữa.

• Theo dõi: Chú ý đến các động từ mô tả quá trình lớn lên của hạt mầm ở các khổ thơ 2, 3 và 4?

Các động từ mô tả quá trình phát triển của cây ở các khổ thơ 2, 3 và 4 là:

+ Khổ 2: “Nhú lên”

+ Khổ 3: “Nằm giữa”, “Làm nôi”

+ Khổ 4:  “Kiêng”, “Mở mắt”

* Suy ngẫm và phản hồi

Nội dung chính: Bài thơ nói về sự hình thành và phát triển của cây, thể hiện sự trân trọng và nâng niu sự sống ngay từ những mầm sống đầu tiên.

Câu 1 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Năm khổ thơ đầu là lời của ai? Khổ thơ cuối là lời của ai? Dựa vào đâu để khẳng định như vậy?

Trả lời: 

- Năm khổ thơ đầu là lời của tác giả.

→ Dựa vào hình ảnh hạt mầm trong tay tác giả và các hành động “ghé tai, nghe” của tác giả khi hạt bắt đầu nảy mầm.

- Khổ cuối là lời của cây.

→ Dựa vào câu nói của cây: “Cây chính là tôi”, đại từ “tôi” chính là lời tự giới thiệu của cây về sự xuất hiện của mình.

Câu 2 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Tìm một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để mô tả quá trình từ hạt thành cây và thể hiện quá trình đó bằng sơ đồ. 

Trả lời: 

- Một số hình ảnh, từ ngữ được tác giả sử dụng trong bài thơ để mô tả quá trình từ hạt thành cây là: nằm lặng thinh, nảy mầm, nhú lên giọt sữa, thì thầm, mầm mở mắt, đón tia nắng hồng, nở vài lá bé.

-  Quá trình từ hạt thành cây: 

Câu 3 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Theo em, những dòng thơ như “Ghé tai nghe rõ”, “Nghe mầm mở mắt” thể hiện

mối quan hệ như thế nào giữa hạt mầm và nhân vật đang “Ghé tai nghe rõ”? 

Trả lời: 

Thể hiện mối quan hệ gần gũi và giao cảm giữa thiên nhiên và nhà thơ, sự nâng niu và trân trọng sự sống.

Câu 4 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Tìm những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho những mầm cây. Hãy cho biết đó là tình cảm gì? 

Trả lời: 

- Những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho những mầm cây là: Hạt nằm lặng thinh, Ghé tai nghe rõ, Nghe bàn tay vỗ, Nghe tiếng ru hời, Nghe mầm mở mắt.

→ Đây là tình cảm nâng niu, yêu thương và trân trọng của tác giả đối với mầm cây.

Câu 5 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Xác định các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản. Phân tích tác dụng của chúng. 

Trả lời: 

Các biện pháp tu từ chủ yếu trong văn bản là:

- Nhân hóa: hạt nằm lặng thinh, mầm đã thì thầm, mầm kiêng gió bấc, đón tia nắng hồng, bập bẹ.

→ Tác dụng: làm cho hạt mầm trở nên sinh động, có hồn; giúp nó trở nên gần gũi, thân thuộc. 

- Điệp từ “nghe” lặp lại 4 lần.

→ Tác dụng: nhấn mạnh mối quan hệ gắn bó, mật thiết giữa nhân vật tôi và hạt mầm.

Câu 6 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Nhận xét về cách gieo vần, ngắt nhịp trong bài thơ trên và cho biết vần và nhịp đã có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện “lời của cây”. 

Trả lời: 

- Cách gieo vần chân: mình - thinh; mầm - thầm; giông – hồng,...

- Cách ngắt nhịp 2/2 tạo nên nhịp điệu cho bài thơ.

→ Giúp liên kết các câu thơ, tạo nhịp điệu nhẹ nhàng, thể hiện được giọng điệu tâm tình, thủ thỉ của cây,... góp phần vào việc thể hiện nội dung bài thơ và làm cho câu thơ dễ đi vào lòng người đọc.

Câu 7 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Xác định chủ đề và thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc. 

Trả lời: 

- Chủ đề: Tình yêu thương, sự nâng niu, trân trọng những mầm xanh thiên nhiên.

- Thông điệp: Hãy lắng nghe lời của cỏ cây loài vật để biết yêu thương, nâng đỡ sự sống ngay từ khi sự sống ấy chỉ là những mầm sống; mỗi con người, sự vật, dù nhỏ bé, đều góp phần tạo nên sự sống như hạt mầm góp màu xanh cho đất trời.

Câu 8 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Hãy tưởng tượng mình là một cái cây, một bông hoa hoặc một con vật cưng trong nhà và viết khoảng năm câu thể hiện cảm xúc khi mình hóa thân.

Trả lời: 

Chào các bạn, xin tự giới thiệu mình là hoa hồng. Các bạn hãy nhìn thân mình mảnh mai, màu xanh thẫm, với những chiếc gai sắc nhọn. Mình sở hữu những cánh hoa màu đỏ thắm, mịn màng, đan xen thành từng lớp. Mình rất hạnh phúc khi được tỏa hương và khoe sắc đỏ, hàng ngày cô Lan tưới cho mình những giọt nước mát lành, giúp mình luôn tươi tắn và lớn lên từng ngày. Để không phụ công chăm sóc của cô ấy, mình sẽ nhanh chóng lớn, nở ra những bông hoa thật đẹp để làm cho khu vườn của cô luôn thơm mát và rực rỡ.

I. Giới thiệu tác giả Trần Hữu Thung

Trần Hữu Thung (1923-1999) sinh tại quê gốc Diễn Châu, Nghệ An. Tham gia Việt Minh từ 1944. Trong kháng chiến chống Pháp là cán sự văn hoá, cán bộ tuyên truyền thuộc Liên khu IV rồi phụ trách Chi hội văn nghệ liên khu. Làm thơ, viết ca dao nhiều từ dạo đó. Từ 1948 – 1952, ông là Cán sự văn hóa văn nghệ của Tiểu ban văn hóa văn nghệ Liên khu IV. Từ 1952 đến 1953, ông là cán bộ tuyên truyền ở Thanh Hóa. 1954 – 1956, ông công tác tại Sở tuyên truyền Liên khu IV, phụ trách Chi hội văn nghệ Liên khu IV. 1957 – 1959, ông là Ủy viên BCH Hội nhà văn Việt Nam. 1960 – I961, ông học trường Đảng Nguyễn Ái Quốc. 1962 – 1965 : cán bộ Vụ văn nghệ Ban tuyên giáo TƯ. 1965 – 1986 ông là Hội trưởng Hội văn nghệ Nghệ Tĩnh. Nhà thơ mất ở quê nhà, tỉnh Nghệ An, 31.7. 1999.

Trần Hữu Thung có phong cách một nhà thơ dân gian. Thơ đối với ông, những ngày đầu cầm bút, chỉ là phương tiện công tác, ông viết để ca ngợi chiến công, phổ biến chủ trương chính sách, phản ánh đời sống người nông dân kháng chiến. Lời lẽ mộc mạc, tình cảm thật thà, phổ cập. Trần Hữu Thung không quan tâm lắm đến cái mà bây giờ ta gọi là trữ tình riêng tư. Ông không nói chuyện mình. Không vui buồn chuyện riêng. Đúng hơn, lòng ông vui buồn cùng vận nước, tình dân.

Tác phẩm đã xuất bản : Đồng tháng Tám: (tập thơ đoạt Giải Nhì về thơ của Hội văn nghệ Việt Nam 1954 – 1955), Dặn con (thơ – 1955), Ngày thu ấy (thơ 1957), Gió Nam (thơ – 1962), Hai Tô hò khoan (thơ – 1961), Chị Nguyễn Thị Minh Khai (thơ – 1961), Đất quê mình (thơ – 1971), Tiếng chím đồng (thơ – 1975), Mặt đường mặt đồng (thơ), Lời mách sáo (thơ), Anh vẫn hành quân (tuyển thơ – 1983), Sen quê Bác (thơ – 1985). Các sáng tác văn xuôi : Ngày ấy bên sông Lam (kịch bản phim truyện – 1980), Ký ức đồng chiêm (ký – 1988, đoạt Giải Nhất cuộc thi ký do báo Văn nghệ và đài TNVN tổ chức), Hồi ức về săn bắn (1966). Tiểu luận : Tôi làm ca dao (1959), Tiếng hát ru (1975). Sưu tầm văn học : Ca dao về Bác Hồ, Giai thoạivăn học ở Nghệ Tĩnh.

II. Khái quát tác phẩm Lời của cây

1. Hoàn cảnh sáng tác 

In trong Những bài thơ em yêu, Phạm Hổ, Nguyễn Nghiệp tuyển chọn

2. Thể loại: Thơ bốn chữ 

Thơ tứ ngôn (Thơ 4 chữ): Là loại thơ có thể gọi là đơn giản nhất về niêm luật, bởi vì luật bằng trắc chỉ được áp dụng cho chữ thứ 2 và chữ thứ 4 trong câu mà thôi. Tuy nhiên, nếu người viết không biết vận dụng ngôn từ một cách khéo léo thì rất dễ trở thành 1 bài vè. Bởi vậy, thơ 4 chữ là thể thơ dễ làm nhưng khó hay.

3. Bố cục

Bài thơ được chia thành 2 phần 

- Phần 1 (5 khổ thơ đầu): Quá trình phát triển thành cây của hạt mầm

- Phần 2 (khổ cuối): Lời giới thiệu của cây về sự xuất hiện của mình

4. Giá trị nội dung

- Lời của cây ghi lại một cách sinh động quá trình hạt phát triển thành cây. Qua đó, thể hiện tình cảm, cảm xúc nâng niu, trân trọng mà nhân vật trình dành cho mầm cây.

- Bài thơ như một bức thông điệp gửi đến người đọc: Hãy yêu cây, trân trọng sự sống của cây, bởi cây làm nên một phần cuộc sống xinh đẹp, đáng yêu này

5. Đặc sắc nghệ thuật 

- Thể thơ bốn chữ, lối viết giản dị, gần gũi, bài thi ghi lại một cách sinh động quá trình hạt phát triển thành cây

III. Câu hỏi vận dụng kiến thức bài thơ Lời của cây 

Câu hỏi 1: Năm khổ thơ đầu là lời của ai? Khổ thơ cuối là lời của ai? Dựa vào đâu để khẳng định như vậy?

Lời giải:

- Năm khổ thơ đầu là lời của nhân vật trữ tình (tác giả). Cách xưng hô của tác nhà thơ đã khẳng định điều này: “Cầm trong tay mình” và gọi những đối tượng được nhắc tới bằng chính tên gọi của nó: hạt, mầm, cây, lá… 

- Khổ cuối là lời của hạt mầm vì đến đây, cách xưng hô và giọng điệu đã thay đổi: 

+ Cách gọi trực tiếp: “Rằng các bạn ơi”

+ Lời giải thích xưng tôi: “Cây chính là tôi…”

+ Nội dung: Lời nhắn gửi của hạt mầm tới các bạn: Tôi (hạt mầm) sau này lớn lên sẽ trở thành cây và góp màu xanh cảu mình vào sự tươi xanh của đất trời. Quan đó, khẳng định vai trò, ý nghĩa của cây cối đối với cuộc sống con người.

Câu hỏi 2:  Theo em, những dòng thơ như "Ghé tai nghe rõ", "Nghe mầm mở mắt" thể hiện mối quan hệ như thế nào giữa hạt mầm và nhân vật đang "ghé tai nghe rõ"?

Lời giải:

Những dòng thơ như "Ghé tai nghe rõ", "Nghe mầm mở mắt" đã thể hiện mối quan hệ gần gũi, giao cảm giữa thiên nhiên và nhà thơ, sự nâng niu sự sống. Cho thấy tình cảm, cảm xúc của tác giả dành cho mầm cây, đó là tình yêu thương, trìu mến, đầy sự nâng niu.

Câu hỏi 3: Tìm một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây và thể hiện quá trình đó bằng sơ đồ.

Lời giải:

- Một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây: nằm lặng thinh, nảy mầm, nhú lên giọt sữa, thì thầm, mầm mở mắt, đón tia nắng hồng, nở vài lá bé.

- Sơ đồ: Hạt lặng thinh - Nhú lên giọt sữa - Mầm mở mắt - Cây đã thành.

Câu hỏi 4: Xác định các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản. Phân tích tác dụng của chúng

Lời giải:

Các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản là: nhân hóa, điệp ngữ 

- Nhân hóa: Hạt nằm lặng thinh, mầm đã thì thầm, mầm kiêng gió bấc, đón tia nắng hồng, bập bẹ

=> Tác dụng: Làm cho hạt mầm trở nên sinh động, có hồn; giúp nó trở nên gần gũi, thân thuộc và có thể biểu hiện được những suy nghĩ hay bày tỏ được tình cảm của con người.

- Điệp từ “nghe” lặp lại 4 lần

=> Tác dụng: Nhấn mạnh mối quan hệ gắn bó, mật thiết giữa nhân vật tôi và hạt mầm. Lắng nghe từng biến chuyển nhỏ nhất của hạt mầm từ đó cho thấy mầm cũng có sức sống, có linh hồn riêng.

Câu hỏi 5: Tìm những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho những mầm cây. Hãy cho biết đó là tình cảm gì? 

Lời giải:

- Những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả: 

+ Cầm trong tay mình

+ Giọt sữa

+ Ghé tai nghe rõ

+ Mầm kiêng… Kiêng nhất…

+ Nghe mầm mở mắt

+ Vài lá bé

+ Lá nghe màu xanh.

Bắt đầu bập bẹ

→ Tình cảm: Yêu thương, trân trọng, gìn giữ, nâng niu, quan tâm…

Chuẩn bị đọc bài Lời của cây

Em đã bao giờ quan sát quá trình lớn lên của một cái cây, một bông hoa hay một con vật chưa? Điều đó gợi cho em suy nghĩ hoặc cảm xúc gì?

Lời giải

- Em đã từng quan sát quá trình lớn lên của cái cây, bông hoa, con vật.

- Điều đó gợi cho em suy nghĩ về sự trưởng thành của mỗi loài. Loài nào cũng vậy, từ nhỏ bé, qua năm tháng, dưới bàn tay chăm sóc của con người hay tự nó “vươn mình” mà lớn lên.

Trải nghiệm cùng bài Lời của cây

Em hình dung thế nào về hiện tượng nảy mầm qua hình ảnh “nhú lên giọt sữa”?

Lời giải 

Hiện tượng nảy mầm qua hình ảnh “nhú lên giọt sữa” khiến em hình dung về một vật gì đấy đang nhô lên mang sức sống căng tràn.

Suy ngẫm và phản hồi bài Lời của cây

Câu 1 (trang 14, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Năm khổ thơ đầu là lời của ai? Khổ thơ cuối là lời của ai? Dựa vào đâu để khẳng định như vậy?

Lời giải

- Năm khổ thơ đầu là lời của tác giả. Dựa vào dòng thơ “Cầm trong tay mình” ở khổ một, sau đó, nhà thơ kể về quá trình lớn lên của hạt mầm gieo xuống đất.

- Khổ thơ cuối là lời của cây. Dựa vào dòng thơ “Cây chính là tôi” mang hàm ý giới thiệu.

Câu 2 (trang 14, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Tìm một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây và thể hiện quá trình đó bằng sơ đồ

Lời giải 

- Một số hình ảnh, từ ngữ được tác giả sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây là: hạt nằm lặng thinh, hạt nảy mầm – nhú lên giọt sữa, mầm mở mắt – đón tia nắng hồng, cây đã thành – nở vài lá bé.

Câu 3 (trang 14, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Theo em, những dòng thơ như “Ghé tai nghe rõ”, “Nghe mầm mở mắt” thể hiện mối quan hệ như thế nào giữa hạt mầm và nhân vật đang “ghé tai nghe rõ”?

Lời giải 

Theo em, những dòng thơ như “Ghé tai nghe rõ”, “Nghe mầm mở mắt” thể hiện mối quan hệ gần gũi giữa tác giả với thiên nhiên. Thông qua nhân vật “tôi”, nhà thơ chứng kiến toàn bộ quá trình hình thành, lớn lên và phát triển. Mỗi một hành trình của cây, nhà thơ không chỉ cảm bằng nhãn quan mà còn cảm bằng đôi tai – lắng nghe hạt mầm. Có thể thấy, tác giả là một người yêu thiên nhiên.

Câu 4 (trang 14, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Tìm những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho nhưng mầm cây. Hãy cho biết đó là tình cảm gì?

Lời giải

- Những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho nhưng mầm cây là:  lặng thinh, ghé tai nghe rõ, nghe bàn tay vỗ, nghe tiếng ru hời, nghe mầm mở mắt, nghe màu xanh.

- Đó là tình cảm nâng niu, yêu thiên nhiên của tác giả.

Câu 5 (trang 14, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Xác định các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản. Phân tích tác dụng của chúng

Lời giải 

Các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản là: nhân hóa, điệp ngữ 

- Nhân hóa: hạt mầm lặng thinh, mầm đã thì thầm, mầm kiêng gió bấc, mầm mở mắt, bập bẹ. Hạt mầm vô tri được tác giả biến hóa thành hạt mầm có đầy đủ cảm xúc, và tiến trình phát triển như người. Điều này làm hạt mậm trở nên có hồn, gần gũi với chúng ta.

- Điệp ngữ “nghe” lặp lại 04 lần: “Nghe bàn tay vỗ”, “Nghe tiếng ru hời”, “Nghe mầm mở mắt”, “Nghe màu xanh” nhấn mạnh hạt mầm có cảm xúc như con người. Thông qua đó, thể hiện được tình cảm của tác giả dành cho hạt mầm. Đó là sự trân trọng, nâng niu, am hiểu về tiến trình phát triển của cây.

Câu 6 (trang 14, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Nhận xét về cách gieo vần, ngắt nhịp trong bài thơ trên và cho biết vần và nhịp đã có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện “lời của cây”

Lời giải 

- Cách gieo vần chân: mình-thinh; mầm-thầm; giông-hồng; thành-xanh; ơi-trời. và cách ngắt nhịp 02/02 có tác dụng thể hiện giọng điệu thủ thỉ, nhẹ nhàng của cây; làm câu thơ trở nên nhẹ nhàng, uyển chuyển. Đọc bài thơ chậm rãi, đi vào lòng người đọc một cách tự nhiên.

Câu 7 (trang 14, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Xác định chủ đề và thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc

Lời giải 

- Chủ đề: Tình yêu thiên nhiên.

- Thông điệp: Qua văn bản, tác giả muốn nhắn nhủ tới chúng ta bài học về tình yêu thương, biết trân trọng những mầm sống mới. Không chỉ là cây cối, mà mỗi sự vật hiện diện xung quanh, dù là nhỏ bé, đều phải biết nâng niu. Nhất là đối với cây xanh tỏa bóng cho loài người.

Câu 8 (trang 14, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Hãy tưởng tượng mình là một cái cây, một bông hoa hoặc một con vật cưng trong nhà và viết khoảng năm câu thể hiện cảm xúc khi mình hóa thân

Lời giải 

Mình là chú chó Rona được một gia đình trung lưu mua về nuôi. Suýt chút nữa, mình đã bị người ta đem vào quán và trở thành mồi nhậu. Mình biết ơn gia đình này rất nhiều! Lúc đến nhà, mình có chút rụt rè. Những đứa con nhà chủ không ngần ngại tắm rửa, ôm, cho mình ăn và lót ổ cho mình nằm khỏi đêm mưa. Đã gắn bó ở ngôi nhà hơn 05 tháng, mình lớn lên từng ngày. Tuy không thể nói cho những người trong gia đình, nhưng mình rất yêu quý họ. Để trả ơn cho gia đình, mình chỉ có thể làm tốt công việc của mình, bảo vệ giấc ngủ của chủ.

I. Thông tin về tác giả của tác phẩm 'Lời của cây'

- Tác giả: Trần Hữu Thung (1923-1999)

- Quê quán: Diễn Châu, Nghệ An.

- Phong cách nghệ thuật: Thơ đối với ông, trong những năm đầu sáng tác, là công cụ để ca ngợi các chiến công, tuyên truyền các chủ trương chính sách và phản ánh đời sống của nông dân trong kháng chiến. Ngôn ngữ của ông giản dị, chân thành và gần gũi. Ông luôn cảm nhận được niềm vui và nỗi buồn của dân tộc.

- Các tác phẩm tiêu biểu: Việt Nam ly khúc (1944), thơ dài, Thăm lúa (1950), Dặn con (1955), tập thơ Ngày thu ấy: Khúc ca Cách mạng tháng 8 (1957), trường ca Tôi làm ca dao (1959), tiểu luận Hai Tộ hò khoan (1961), thơ Chị Nguyễn Thị Minh Khai (1961), truyện thơ Gió Nam (1962), truyện thơ Đồng tháng Tám (1965), ...

II. Khám phá tác phẩm 'Lời của cây'

• Thể loại: 

Tác phẩm 'Lời của cây' thuộc thể loại thơ bốn chữ.

• Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác:

- Tác phẩm 'Lời của cây' được in trong Những bài thơ yêu em, do Phạm Hổ và Nguyễn Nghiệp tuyển chọn, NXB Giáo dục Việt Nam, 2004.

• Phương thức biểu đạt: 

Văn bản 'Lời của cây' sử dụng các phương thức biểu đạt như biểu cảm, tự sự và miêu tả.

• Bố cục bài thơ:

Bài thơ 'Lời của cây' có cấu trúc gồm 2 phần:

- Phần 1: 5 khổ thơ đầu diễn tả quá trình lớn lên của hạt mầm và tình cảm của tác giả dành cho cây.

- Phần 2: Khổ thơ cuối thể hiện mong muốn của cây trong việc góp phần làm xanh đất trời.

• Tóm tắt nội dung tác phẩm 'Lời của cây'

Bài thơ 'Lời của cây' bộc lộ tình cảm của tác giả về hành trình từ hạt mầm trở thành cây và ước vọng của cây trong việc xanh hóa đất trời.

• Giá trị nội dung: 

- Qua bài thơ 'Lời của cây', tác giả Trần Hữu Thung đã thể hiện tình yêu thương bằng những từ ngữ giản dị và chân thành để mô tả hành trình hạt mầm phát triển thành cây và ước mơ của cây trong việc góp phần xanh hóa đất trời.

• Giá trị nghệ thuật: 

- Thể loại thơ bốn chữ rất phù hợp cho việc sáng tác thơ thiếu nhi vì dễ đọc và dễ nhớ.

- Sử dụng biện pháp nhân hóa.

- Ngôn từ trong thơ giản dị, chân thành và hồn nhiên.

- Từ ngữ gợi hình và gợi cảm, tạo hình ảnh sắc nét về quá trình lớn lên của mầm cây.

III. Khám phá chi tiết tác phẩm 'Lời của cây'

• Quá trình phát triển của hạt mầm:

- Khi vẫn còn là hạt: 'cầm trong tay', 'hạt nằm', 'lặng thinh', ...

→ Khi hạt còn nằm trong tay tác giả, chưa được gieo xuống đất, nên vẫn chưa có sự sống, hạt vẫn lặng im.

- Khi hạt nảy mầm: 'nhú lên giọt sữa', 'thì thầm', 'nghe rõ'.

→ Khi hạt được tác giả chăm sóc và gieo xuống đất, hạt đã bắt đầu có sự sống, nhú lên giọt sữa tinh khiết, làm tác giả cảm nhận như đang nghe thấy mầm cây thì thầm.

- Hạt lớn lên: 'Mầm tròn', 'nằm giữa', 'vỏ hạt', 'làm nôi', 'tiếng ru', 'bàn tay vỗ', 'kiêng gió', 'kiêng mưa giông', 'mở mắt', 'đón nắng hồng', ...

→ Những từ ngữ gợi hình, gợi cảm: Tác giả đã liên tưởng hình ảnh hạt mầm nằm giữa vỏ hạt như một đứa trẻ ngoan đang ngủ trong nôi, trong tiếng ru và bàn tay vỗ về của mẹ.

→ Hình ảnh nhân hóa: mầm mở mắt đón nắng hồng thật trong sáng và đáng yêu như một đứa trẻ.

- Hạt trở thành cây: 'nở vài lá bé', 'bập bẹ'.

→ Hình ảnh hạt lớn lên thành cây liên tưởng đến quá trình lớn lên của trẻ con, bắt đầu bập bẹ những âm thanh đầu đời...

• Tình cảm và thông điệp của tác giả:

- Tác giả chắc chắn yêu thiên nhiên rất nhiều mới có thể viết nên những vần thơ mộc mạc và giản dị đến vậy.

- Thông điệp: Cây cối xung quanh ta rất quý giá, là món quà mà Mẹ Thiên Nhiên ban tặng cho con người. Chúng ta cần trồng thêm cây xanh, bảo vệ cây, và không chặt phá rừng một cách bừa bãi. Điều này cũng đồng nghĩa với việc bảo vệ môi trường sống của chính chúng ta.

CHUẨN BỊ ĐỌC

Câu hỏi: Em đã từng quan sát quá trình lớn lên của một cái cây, một bông hoa hay một con vật chưa? Điều đó đã gợi cho em suy nghĩ hoặc cảm xúc gì?

Trả lời:

Em đã quan sát quá trình lớn lên của chú chó con nhà em từ khi mới sinh ra đến khi trưởng thành. Em cảm thấy điều đó thật kỳ diệu và rất thú vị bởi sự phát triển rõ ràng của chú chó.

TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN

Câu hỏi 1: Em hình dung thế nào về hiện tượng nảy mầm qua hình ảnh 'nhú lên giọt sữa'?

Trả lời:

Hiện tượng nảy mầm được ví như giọt sữa trắng trong, khiến em hình dung ra chiếc mầm cây nhỏ bé, non nớt nhưng cũng rất đáng yêu.

Câu hỏi 2: Chú ý những động từ miêu tả quá trình lớn lên của hạt mầm ở các khổ thơ 2, 3, 4.

Trả lời:

Những động từ miêu tả quá trình lớn lên của hạt mầm:

+ Khổ 2: nhú, thì thầm, ghé tai.
+ Khổ 3: nằm, nghe.
+ Khổ 4: kiêng, nghe, đón.

B. Bài tập và hướng dẫn giải

SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

Câu hỏi 1: Năm khổ thơ đầu là lời của ai? Khổ thơ cuối là lời của ai? Dựa vào đâu để khẳng định như vậy?

=> Xem hướng dẫn giải

- Năm khổ thơ đầu là lời của tác giả.

- Khổ thơ cuối là lời của cây.

- Dựa vào việc tác giả miêu tả tâm tư của mầm cây trong năm khổ thơ đầu, ta xác định đó là lời của tác giả. Còn khổ thơ cuối, tác giả nhường lời cho cây cất tiếng nói “khi cây đã thành”, với nhân vật được nhân hóa, chính thức xưng “tôi”.

Câu hỏi 2: Tìm một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây và thể hiện quá trình đó bằng sơ đồ.

=> Xem hướng dẫn giải

Một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây:

- Khi còn là hạt: 'nằm lặng thinh'.

- Khi đã lên mầm: 'nhú lên giọt sữa', 'thì thầm', 'kiêng gió bắc', 'kiêng mưa giông', 'đón tia nắng hồng'.

- Khi đã thành cây: 'nghe màu xanh', 'bắt đầu bập bẹ', 'góp xanh đất trời'.

Câu hỏi 3: Theo em, những dòng thơ như 'Ghé tai nghe rõ', 'Nghe mầm mở mắt' thể hiện mối quan hệ như thế nào giữa hạt mầm và nhân vật đang 'ghé tai nghe rõ'?

=> Xem hướng dẫn giải

Những dòng thơ như 'Ghé tai nghe rõ', 'Nghe mầm mở mắt' thể hiện mối quan hệ gần gũi, giao cảm giữa thiên nhiên và nhà thơ, thể hiện sự nâng niu sự sống. Điều này cho thấy tình cảm và cảm xúc của tác giả dành cho mầm cây, đó là tình yêu thương, trìu mến và nâng niu.

Câu hỏi 4: Tìm những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho những mầm cây. Hãy cho biết đó là tình cảm gì.

=> Xem hướng dẫn giải

- Những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho mầm cây là: 'Hạt nằm lặng thinh', 'Ghé tai nghe rõ', 'Nghe bàn tay vỗ', 'Nghe tiếng ru hời', 'Nghe mầm mở mắt'.

- Đó là tình cảm nâng niu, yêu thương và trân trọng của tác giả dành cho mầm cây.

Câu hỏi 5: Xác định các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản. Nêu tác dụng của chúng.

=> Xem hướng dẫn giải

- Các biện pháp tu từ được sử dụng trong văn bản: nhân hóa, ẩn dụ và hoán dụ.
- Tác dụng: làm cho những câu thơ trở nên đa nghĩa, phong phú và giàu sức gợi hình, gợi cảm, đầy sức sống.

Câu hỏi 6: Nhận xét về cách gieo vần, ngắt nhịp trong bài thơ trên và cho biết vần và nhịp đã có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện 'lời của cây'?

=> Xem hướng dẫn giải

- Nhịp thơ 2/2 dễ thuộc, dễ nhớ, đều đặn như nhịp đưa nôi, diễn tả nhịp sống êm đềm của cây xanh, thể hiện cảm xúc yêu thương của tác giả.

- Nhịp thơ 1/3 (Rằng các bạn ơi) thể hiện sự khác biệt, nhấn mạnh khao khát của cây muốn được con người hiểu và giao cảm.

- Việc sử dụng cách gieo vần, ngắt nhịp như vậy đã khiến bài thơ trở nên sinh động với tiết tấu vui tươi, rất phù hợp với nội dung bài thơ.

Câu hỏi 7: Xác định chủ đề và thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc.

=> Xem hướng dẫn giải

• Chủ đề: Bài thơ thể hiện tình yêu thương, trân trọng thiên nhiên và mầm xanh.
• Thông điệp: Hãy lắng nghe lời của cỏ cây và loài vật để biết yêu thương và nâng đỡ sự sống ngay từ khi mới chớm nảy mầm. Bởi mỗi con người và sự vật, dù nhỏ bé, đều góp phần tạo nên sự sống như hạt mầm làm xanh cho đất trời. Ngoài ra, tác giả cũng muốn nhắn nhủ rằng các bạn nhỏ cũng như những mầm cây, cần được phát triển từ nhỏ đến lớn, để cùng xây dựng cuộc sống tươi đẹp.

Câu hỏi 8: Hãy tưởng tượng mình là một cái cây, một bông hoa hoặc một con vật cưng trong nhà và viết khoảng năm câu thể hiện cảm xúc khi hóa thân vào chúng.

=> Xem hướng dẫn giải

Tôi là chú mèo Mi Mi, được cậu chủ nhặt từ ngoài đường về. Mặc dù vậy, tôi luôn được cậu yêu thương như một thành viên trong gia đình. Mỗi ngày đối với tôi đều tràn ngập niềm vui. Cậu luôn âu yếm, vuốt ve tôi, và thường ôm tôi vào mỗi tối trước khi ngủ. Tôi cảm thấy mình thật may mắn và hạnh phúc với những gì mà cậu chủ dành cho tôi.

I. Tác giả

- Trần Hữu Thung (1923- 1999)

- Quê quán: Nghệ An

- Phong cách nghệ thuật: Thơ ông mộc mạc, dân dã, chân chất hồn quê

- Tác phẩm chính: Dặn con(1955), Gió Nam(1962), Đất quê mình(1971)….

II. Tác Phẩm Lời của cây

• Thể loại: thơ 4 chữ
• Tác phẩm Lời của cây

- In trong tập Những bài thơ em yêu

• Phương thức biểu đạt: miêu tả, biểu cảm
• Tóm tắt tác phẩm Lời của cây

Bài thơ viết về hành trình sinh ra và lớn lên của cây xanh. Hành trình đó trải qua rất nhiều giai đoạn, rất nhiều khó khăn để trở thành một cây xanh và khát vọng của cây muốn cống hiến cho đời

• Bố cục tác phẩm Lời của cây

- Phần 1 khổ 1: cây đang giai đoạn là hạt

- Phần 2 khổ 2,3,4 : cây đã nảy mầm

- Phần 3 còn lại: giai đoạn thành cây

• Giá trị nội dung tác phẩm Lời của cây

- Quá trình hình thành và lớn lên của cây, và khát vọng làm đẹp cho đời

• Giá trị nghệ thuật tác phẩm Lời của cây

- Từ ngữ miêu tả chi tiết,sắp xếp theo trình tự hợp lý

- Thể thơ 5 chữ

- Sử dụng biện pháp nhân hóa

- Mang đến giá trị nhân văn sâu sắc

III. Tìm hiểu chi tiết tác phẩm Lời của cây

• Quá trình phát triển của cây

- Cây trải qua 3 giai đoạn

+ Khi chưa gieo xuống đất thì hạt nằm lặng thinh trong bàn tay người

+ Sau đó, hạt được gieo xuống một thời gian trở thành mầm

+ Nhú lên giọt sữa

+ Hạt nhú lên chồi non

+ Tác giả đã dùng hình ảnh nhân hóa “thì thầm”

+ Về cấu trúc thì hạt được bao bọc bởi vỏ bên ngoài

+ Ở giai đoạn này mầm phải tránh gió bắc, mưa giông

+ Sau một thời gian mầm được mở mắt

+ Mầm thành cây non đón ánh mặt trời

+ Dần dần cây lớn lên ra những lá non đầu tiên

+ Lá cây có màu xanh, lá bắt đầu lớn dần

→→ Quy trình lớn lên của cây phải trải qua nhiều giai đoạn, nhiều khó khăn

• Chân lý cuộc đời

- Một cái hạt nhỏ bé muốn trở thành một cái cây phải trải qua nhiều giai đoạn, thử thách, chịu được gió sương

+ Cái cây ấy dần lớn lên có khát vọng làm đẹp , góp bóng mát, màu xanh cho đất trời

- Con người cũng thế sinh ra là một đứa bé dần dần được lớn lên,ai rồi cũng trải qua sương gió cuộc đời để trưởng thành

+ Mỗi người là tế bào trong xã hội hãy trở thành người có ích, làm đẹp cho đời

Chuẩn bị đọc

(trang 13, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Em đã bao giờ quan sát quá trình lớn lên của một cái cây, một bông hoa hay một con vật chưa? Điều đó gợi cho em suy nghĩ hoặc cảm xúc gì?

Phương pháp giải:

Em hãy nhớ lại lần em quan sát một hạt đậu đen nảy mầm, hoặc một cây hoa hồng đơm bông hay quá trình ra đời cho đến lúc trưởng thành của chú chó cưng nhà em và nêu suy nghĩ hoặc của mình

Lời giải chi tiết:

- Em đã từng chứng kiến quá trình lớn lên của một cái cây/ một bông hoa/một con vật rồi.

- Khi nhìn quá trình lớn lên ấy em có suy nghĩ về sự vận động, trưởng thành và lớn lên của từng loài. Mỗi vật đều có một linh hồn, một đời sống riêng, có quá trình hình thành và phát triển. Nhìn quá trình lớn lên ấy, em thấy háo hức, thích thú và chờ mong sự lớn lên từng ngày của nó

Trải nghiệm cùng VB

(trang 13, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Em hình dung thế nào về hiện tượng nảy mầm qua hình ảnh “nhú lên giọt sữa”?

Phương pháp giải:

Em hãy tự tưởng tượng

Lời giải chi tiết:

Hình ảnh “nhú lên giọt sữa” khiến em hình dung về mầm non đang nhô lên khỏi mặt đất, phát triển, biến đổi, mầm non căng tràn nhựa sống như giọt sữa

Suy ngẫm và phản hồi 1

Câu 1 (trang 14, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Năm khổ thơ đầu là lời của ai? Khổ thơ cuối là lời của ai? Dựa vào đâu để khẳng định như vậy?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ năm khổ thơ đầu và khổ cuối, chú ý lời thơ

Lời giải chi tiết:

- Năm khổ thơ đầu là lời của tác giả => Khẳng định như vậy vì đây chính là lời kể của tác giả về quá trình lớn lên của hạt mầm. Dựa vào chi tiết hạt mầm trong tay tác giả và các hành động “ghé tai, nghe” của tác giả khi hạt bắt đầu nảy mầm

- Khổ thơ cuối là lời của cây => Khẳng định như vậy vì ở khổ cuối, chi tiết cây nói: “Cây chính là tôi”, đại từ nhân xưng “tôi” như một lời nói giới thiệu của cây về sự xuất hiện của mình

Suy ngẫm và phản hồi 2

Câu 2 (trang 14, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Tìm một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây và thể hiện quá trình đó bằng sơ đồ

Phương pháp giải:

Đọc kĩ bài thơ, chú ý các hình ảnh, từ ngữ miêu tả quá trình từ hạt thành cây

Lời giải chi tiết:

- Một số hình ảnh, từ ngữ được tác giả sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây là: nằm lặng thinh, nảy mầm, nhú lên giọt sữa, thì thầm, mầm mở mắt, đón tia nắng hồng, nở vài lá bé

- Qúa trình từ hạt thành cây: 

Khổ 1: Hạt lặng thinh => Khổ 2: Mầm nhú lên giọt sữa, biết nói thì thầm => Khổ 3: Mầm được chăm sóc như đứa trẻ sơ sinh => Khổ 4: Mầm kiêng gió kiêng mưa, lớn lên nhờ đón tia nắng hồng => Khổ 5: Cây đã thành, lá xanh bập bẹ tiếng nói => Khổ 6: Cây bập bẹ xưng tên họ, hứa hẹn góp xanh cho đời

Suy ngẫm và phản hồi 3

Câu 3 (trang 14, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Theo em, những dòng thơ như “Ghé tai nghe rõ”, “Nghe mầm mở mắt” thể hiện mối quan hệ như thế nào giữa hạt mầm và nhân vật đang “ghé tai nghe rõ”?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ khổ 2 và khổ 4 để xác định mối quan hệ của hạt mầm và nhân vật

Lời giải chi tiết:

Theo em, những dòng thơ như “Ghé tai nghe rõ”, “Nghe mầm mở mắt” thể hiện mối quan hệ vô cùng gần gũi, giao cảm giữa thiên nhiên và nhà thơ, sự nâng niu sự sống. Nhân vật “tôi” như một người bạn đồng hành, chứng kiến toàn bộ quá trình hình thành và phát triển của hạt mầm. Ngoài ra, nhân vật “tôi” còn chính là người lắng nghe những tâm tình, ở bên cạnh hạt mầm

Suy ngẫm và phản hồi 4

Câu 4 (trang 14, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Tìm những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho nhưng mầm cây. Hãy cho biết đó là tình cảm gì?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ đoạn trích, chú ý từ ngữ biểu cảm

Lời giải chi tiết:

- Những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho nhưng mầm cây là: Hạt nằm lặng thinh, Ghé tai nghe rõ, Nghe bàn tay vỗ, Nghe tiếng ru hời, Nghe mầm mở mắt

- Đó là tình cảm nâng niu, yêu thương, trân trọng của tác giả đối với mầm cây

Suy ngẫm và phản hồi 5

Câu 5 (trang 14, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Xác định các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản. Nêu tác dụng của chúng

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản và xác định các biện pháp tu từ

Lời giải chi tiết:

Các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản là: nhân hóa, điệp ngữ 

- Nhân hóa: hạt nằm lặng thinh, mầm đã thì thầm, mầm kiêng gió bấc, đón tia nắng hồng, bập bẹ

=> Tác dụng: làm cho hạt mầm trở nên sinh động, có hồn; giúp nó trở nên gần gũi, thân thuộc và có thể biểu hiện được những suy nghĩ hay bày tỏ được tình cảm của con người.

- Điệp từ “nghe” lặp lại 4 lần

=> Tác dụng: nhấn mạnh mối quan hệ gắn bó, mật thiết giữa nhân vật tôi và hạt mầm. Lắng nghe từng biến chuyển nhỏ nhất của hạt mầm từ đó cho thấy mầm cũng có sức sống, có linh hồn riêng.

Suy ngẫm và phản hồi 6

Câu 6 (trang 14, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Nhận xét về cách gieo vần, ngắt nhịp trong bài thơ trên và cho biết vần và nhịp có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện “lời của cây”

Phương pháp giải:

Đọc kĩ bài thơ, chú ý cách gieo vần, ngắt nhịp có gì đặc biệt

Lời giải chi tiết:

- Cách gieo vần chân: mình-thinh; mầm-thầm; giông-hồng;... kết hợp cùng ngắt nhịp 2/2 tạo nên nhịp điệu cho bài thơ.

- Nhờ cách gieo vần và ngắt nhịp đã góp phần vào việc liên kết các câu thơ, tạo nhịp điệu nhẹ nhàng, thể hiện được giọng điệu tâm tình, thủ thỉ của cây,... góp phần vào việc thể hiện nội dung bài thơ và làm cho câu thơ dễ đi vào lòng bạn đọc

Suy ngẫm và phản hồi 7

Câu 7 (trang 14, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Xác định chủ đề và thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc

Phương pháp giải:

Đọc kĩ bài thơ

Lời giải chi tiết:

- Chủ đề: Bài thơ thể hiện tình yêu thương, trân trọng những mầm xanh thiên nhiên

- Thông điệp: Hãy lắng nghe lời của cỏ cây loài vật để biết yêu thương, nâng đỡ sự sống ngay từ khi sự sống ấy mới là những mầm sống; mỗi con người, sự vật, dù là nhỏ bé, đều góp phần tạo nên sự sống như hạt mầm góp màu xanh cho đất trời.

Suy ngẫm và phản hồi 8

Câu 8 (trang 14, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Hãy tưởng tượng mình là một cái cây, một bông hoa hoặc một con vật cưng trong nhà và viết khoảng năm câu thể hiện cảm xúc khi hóa thân vào chúng.

Phương pháp giải:

Liên hệ tưởng tượng bản thân

Lời giải chi tiết:

Xin chào tất cả các bạn, các bạn nhìn thấy tôi có quen không? Tôi chính là cây bàng che bóng mát cho các bạn mỗi giờ ra chơi đây. Các bạn nhìn xem thân tôi thật to lớn, với những tán lá rộng, sum suê như những cánh tay khổng lồ bảo vệ mọi người khỏi những tia nắng chói chang, Tôi thấy rất vui vì mình làm được điều đó có ích cho mọi người. Mỗi ngày tôi đều được các bạn học sinh tưới cho những dòng nước mát lành, nó giúp tôi cao hơn từng ngày. Để không phụ công lao chăm sóc ấy tôi sẽ lớn thật nhanh hơn nữa để tán lá rộng thêm và tỏa bóng mát cho thật nhiều người. Làm một cây bàng là một điều thú bị và đáng để trải nghiệm.

* Chuẩn bị đọc

Câu hỏi (trang 13 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Em đã từng theo dõi quá trình phát triển của một cái cây, một bông hoa, hay một con vật nào chưa? Những điều đó đã mang lại cho em những suy nghĩ hay cảm xúc gì?

Trả lời: 

- Em đã có cơ hội theo dõi sự lớn lên của một cái cây (hoặc một bông hoa, hoặc một con vật).

- Điều này đã gợi cho em nhiều suy nghĩ và cảm xúc rất đặc biệt:

+ Cảm thấy ngạc nhiên, thú vị, và lạ lẫm.

+ Cảm động trước sự kỳ diệu của thiên nhiên.

+ Mong muốn được tự tay trồng hoặc chăm sóc chúng.

+ Từ đó, trong lòng em nảy sinh tình yêu với thiên nhiên và khao khát bảo vệ môi trường…

* Trải nghiệm với văn bản 

• Tưởng tượng: Em hình dung như thế nào về hiện tượng nảy mầm khi nghe hình ảnh “nhú lên giọt sữa”? 

- Hình ảnh “nhú lên giọt sữa” diễn tả một cách sinh động và độc đáo hiện tượng nảy mầm. Lá mầm đầu tiên nhô lên từ mặt đất của hạt được ví như giọt sữa, không chỉ nổi bật với hình dáng dễ thương mà còn gợi ra sự gần gũi, thân thuộc của những hạt mầm nhỏ bé.

→ Hiện tượng nảy mầm trong mắt trẻ thơ trở nên thú vị, dí dỏm và rất đáng yêu.

• Theo dõi: Chú ý đến các động từ mô tả quá trình lớn lên của hạt mầm ở các khổ thơ 2, 3 và 4?

- Các động từ mô tả quá trình lớn lên của hạt mầm: nảy (mầm), nhú (lên), thì thầm, ghé, nghe, nằm, vỗ, kiêng, mở (mắt), đón…

→ Gợi lên một quá trình lớn lên thật thú vị và độc đáo; không chỉ là một quá trình tự nhiên vô thức mà còn giống như một hành trình đầy sự chờ đợi, háo hức và thiêng liêng.

* Suy ngẫm và phản hồi

Nội dung chính: 

Bài thơ “Lời của cây” của Trần Hữu Thung thể hiện tình yêu và sự trân trọng đối với những mầm xanh của thiên nhiên. Qua đó, gửi gắm thông điệp hãy lắng nghe tiếng nói của cỏ cây và loài vật để biết yêu thương và nâng đỡ sự sống ngay từ những mầm sống đầu tiên; mỗi con người và sự vật, dù nhỏ bé, đều góp phần tạo nên sự sống như hạt mầm mang màu xanh cho đất trời.

Câu 1 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Năm khổ thơ đầu là lời của ai? Khổ thơ cuối là lời của ai? Dựa vào đâu để khẳng định điều đó?

Trả lời: 

- Năm khổ thơ đầu là lời của nhân vật trữ tình (tác giả). Cách xưng hô của tác giả đã khẳng định điều này: “Cầm trong tay mình” và gọi những đối tượng được nhắc tới bằng chính tên gọi của nó: hạt, mầm, cây, lá… 

- Khổ cuối là lời của hạt mầm vì đến đây, cách xưng hô và giọng điệu đã thay đổi: 

+ Cách gọi trực tiếp: “Rằng các bạn ơi”

+ Lời giải thích xưng tôi: “Cây chính là tôi…”

+ Nội dung: Lời nhắn gửi của hạt mầm tới các bạn: Tôi (hạt mầm) sau này lớn lên sẽ trở thành cây và góp màu xanh của mình vào sự tươi xanh của đất trời. Từ đó, khẳng định vai trò và ý nghĩa của cây cối đối với cuộc sống con người.

Câu 2 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Tìm một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây và thể hiện quá trình đó bằng sơ đồ. 

Trả lời:

Câu 3 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Theo em, những dòng thơ như “Ghé tai nghe rõ”, “Nghe mầm mở mắt” thể hiện

mối quan hệ như thế nào giữa hạt mầm và nhân vật đang “Ghé tai nghe rõ”? 

Trả lời: 

Mối quan hệ gần gũi, thân thiết như những người bạn.

Câu 4 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Tìm những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho những mầm cây. Hãy cho biết đó là tình cảm gì? 

Trả lời: 

- Những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả:

+ Cầm trong tay mình

+ Giọt sữa

+ Ghé tai nghe rõ

+ Mầm kiêng… Kiêng nhất…

+ Nghe mầm mở mắt

+ Vài lá bé

+ Lá nghe màu xanh.

Bắt đầu bập bẹ.

→ Tình cảm: yêu thương, trân trọng, gìn giữ, nâng niu, quan tâm…

Câu 5 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Xác định các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản. Phân tích tác dụng của chúng. 

Trả lời: 

- Biện pháp tu từ chủ yếu nhất là nhân hoá, khi miêu tả hạt mầm bằng hàng loạt những từ ngữ vốn dùng để tả người: nằm lặng thinh, thì thầm, nghe, kiêng, mở mắt, đón, bập bẹ,… Đặc biệt khi để hạt mầm tự cất tiếng nói, gửi lời nhắn tới bạn đọc ở khổ cuối.

- Ngoài ra, bài thơ còn sử dụng một số biện pháp tu từ khác như ẩn dụ (Nhú lên giọt sữa); điệp từ điệp ngữ (nghe…; kiêng…)

→ Việc sử dụng các biện pháp tu từ như vậy không chỉ thể hiện mối quan hệ gần gũi giữa hạt mầm với con người; thể hiện tình yêu và sự gắn bó thân thiết với thế giới tự nhiên của nhân vật trữ tình mà còn góp phần xây dựng thế giới hình ảnh thiên nhiên thêm phần sinh động, ấn tượng và hấp dẫn.

Câu 6 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Nhận xét về cách gieo vần, ngắt nhịp trong bài thơ trên và cho biết vần và nhịp đã có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện “lời của cây”. 

Trả lời: 

- Gieo vần chân: mình – thinh; mầm – thầm; nôi – hời; bắc – mắt; giông – hồng; thành – xanh; bé – bẹ; ơi – tôi; lớn – trời…

- Ngắt nhịp chẵn.

→ Cách gieo vần và ngắt nhịp này, cùng với thể thơ bốn chữ, đã giúp thể hiện rất tự nhiên “lời của cây”. Đó là những lời giãi bày, tâm sự nhẹ nhàng, hồn nhiên, nhí nhảnh, và có phần ngây thơ, trong sáng nhưng cũng rất ý nhị, mang những ý nghĩa sâu sắc đáng suy ngẫm.

Câu 7 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Xác định chủ đề và thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc. 

Trả lời: 

- Chủ đề: Sự trân trọng, tình yêu và gắn bó giữa con người với cây cỏ.

- Thông điệp: Hãy yêu cây xanh, trân trọng sự sống của cây, vì cây làm nên một phần cuộc sống xinh đẹp và đáng yêu này.

Câu 8 (trang 14 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

Hãy tưởng tượng mình là một cái cây, một bông hoa hoặc một con vật cưng trong nhà và viết khoảng năm câu thể hiện cảm xúc khi mình hóa thân.

Trả lời: 

- Gợi ý:

+ Xưng hô ở ngôi thứ nhất để thể hiện cảm xúc của một cái cây / bông hoa hoặc con vật cưng đã được nhân cách hóa.

+ Giới thiệu bản thân và thể hiện cảm xúc trong đoạn văn đặc biệt này: 

+ Thể hiện cảm xúc của bản thân trong vai của một cái cây / bông hoa hoặc con vật:

* Vui vẻ, hạnh phúc khi được sống tự do trong thế giới thiên nhiên bao la, rộng lớn và đẹp đẽ (hoặc được sống gần con người, được chăm sóc và nâng niu).

* Tự hào, kiêu hãnh về vẻ đẹp của mình đã góp phần tô điểm cho cuộc sống, mang lại niềm vui cho con người.

+ Nhắn nhủ thông điệp ý nghĩa đến đồng loại hoặc con người.

Tri thức Ngữ văn

Thể thơ bốn chữ và năm chữ

• Thơ bốn chữ: mỗi dòng gồm bốn chữ, thường có nhịp 2/2.
• Thơ năm chữ: mỗi dòng gồm năm chữ, thường có nhịp 3/2 hoặc 2/3.

Hình ảnh trong thơ ca

Hình ảnh trong thơ là những chi tiết, cảnh sắc từ cuộc sống được tái hiện bằng ngôn ngữ thơ, giúp thể hiện cảm xúc và suy tư của tác giả về thế giới con người.

Vần, nhịp và vai trò trong thơ

• Vần

- Vần trong thơ bao gồm vần chân và vần lưng:

Vần chân: vần ở cuối dòng thơ; vần lưng: vần ở giữa dòng thơ.

- Vai trò của vần: kết nối các dòng thơ, đánh dấu nhịp, tạo âm điệu.

• Nhịp

- Nhịp thơ được thể hiện qua việc ngắt chia dòng, tạo thành các phần hoặc cách xuống dòng đều đặn.

- Nhịp giúp tạo tiết tấu và âm điệu cho bài thơ, góp phần truyền đạt nội dung.

Thông điệp

Thông điệp là ý tưởng quan trọng, bài học hay cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Phó từ

Phó từ là những từ thường đi kèm với danh từ, động từ, tính từ.

Soạn bài Lời của cây

Chuẩn bị đọc

Em đã từng theo dõi sự phát triển của một cái cây, một bông hoa hoặc một con vật nào chưa? Điều đó đã mang lại cho em những cảm xúc và suy nghĩ gì?

Gợi ý:

- Quan sát: Em đã theo dõi quá trình hạt đậu nảy mầm, hoa đồng tiền nở, hay con mèo sinh ra và lớn lên.

- Suy nghĩ và cảm xúc: Quá trình đó cần thời gian, em cảm thấy thích thú khi quan sát.

Trải nghiệm cùng văn bản

Câu 1. Em hình dung thế nào về hiện tượng nảy mầm khi nghe hình ảnh “nhú lên giọt sữa”.

Hình ảnh mầm non nhô lên khỏi mặt đất, tràn đầy sức sống để phát triển.

Câu 2. Chú ý đến những động từ mô tả quá trình hạt mầm lớn lên trong khổ 2, 3 và 4.

Các động từ: nhú lên, mở mắt.

Suy ngẫm và phản hồi

Câu 1. Năm khổ thơ đầu là lời của ai? Khổ thơ cuối là lời của ai? Dựa vào đâu để khẳng định điều đó?

• Năm khổ thơ đầu là lời của tác giả, kể về quá trình nảy mầm của cây.
• Khổ thơ cuối là lời của cây. Dựa vào câu “Rằng các bạn ơi/Cây chính là tôi”.

Câu 2. Tìm một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc mà tác giả đã sử dụng trong bài thơ để miêu tả quá trình từ hạt thành cây và thể hiện quá trình đó bằng sơ đồ.

- Một số hình ảnh, từ ngữ đặc sắc là: nằm lặng thinh, nảy mầm, nhú lên giọt sữa, thì thầm, mầm mở mắt, đón tia nắng hồng, nở vài lá bé.

- Sơ đồ: Hạt lặng thinh - Nhú lên giọt sữa - Mầm mở mắt - Cây đã thành.

Câu 3. Theo em, những dòng thơ như “Ghé tai nghe rõ”, “Nghe mầm mở mắt” thể hiện mối quan hệ như thế nào giữa hạt mầm và nhân vật đang “ghé tai nghe rõ”?

Những dòng thơ thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa hạt mầm và nhân vật, giống như giữa mầm cây và con người có sự thấu hiểu.

Câu 4. Tìm những hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm, cảm xúc mà tác giả dành cho những mầm cây. Hãy cho biết đó là tình cảm gì?

• Các hình ảnh, từ ngữ thể hiện tình cảm là: Hạt nằm lặng thinh, ghé tai nghe rõ, nghe bàn tay vỗ, nghe tiếng ru hời, nghe mầm mở mắt.
• Tình cảm: Yêu thương, trân trọng và nâng niu.

Câu 5. Xác định các biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong văn bản. Phân tích tác dụng của chúng.

Các biện pháp tu từ:

• Nhân hóa “nằm lặng thinh”, “ghé tai nghe rõ”... - tạo sự gần gũi như con người.
• Điệp ngữ: “nghe” - nhấn mạnh mối quan hệ giao cảm giữa mầm cây và con người.

Câu 6. Nhận xét về cách gieo vần, ngắt nhịp trong bài thơ và cho biết vần và nhịp đã có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện “lời của cây”.

- Cách gieo vần: vần chân (mình - thinh, mầm - thầm, giông - hồng, thành - xanh, ơi - lớn).

- Cách ngắt nhịp 2/2.

=> Giọng điệu nhẹ nhàng, tâm tình như đang trò chuyện với mầm cây.

Câu 7. Xác định chủ đề và thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc.

- Chủ đề: Bài thơ thể hiện sự trân trọng đối với mầm xanh, mở rộng ra là cây cối.

- Thông điệp: Con người cần biết lắng nghe và trân trọng những mầm xanh của sự sống.

Câu 8. Hãy tưởng tượng mình là một cái cây, một bông hoa hoặc một con vật cưng trong nhà và viết khoảng năm câu thể hiện cảm xúc khi mình hóa thân.

Gợi ý: Tôi là loài hoa hướng dương. Vào những ngày nắng rực rỡ, tôi thường quay về phía mặt trời để đón ánh nắng ấm áp. Màu vàng của tôi hòa quyện với màu vàng của nắng tạo nên bức tranh tuyệt đẹp của thiên nhiên. Tôi là biểu tượng của niềm tin và hy vọng, điều đó khiến tôi rất tự hào.