Top 6 Bài soạn xuất sắc về 'Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt' (Ngữ văn 7 - SGK Kết nối tri thức)

Trước khi đọc bài 'Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt'

Câu 1 (trang 107, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Em biết những bài hát, bức tranh nào đẹp về mùa xuân? Hãy chia sẻ cùng bạn bè.

Lời giải

- Một số bài hát về mùa xuân: 'Ngày xuân long phụng sum vầy', 'Xuân đã về', 'Con bướm xuân', 'Mùa xuân của bé', 'Mùa xuân đến'…

- Một số bức tranh về mùa xuân:

Câu 2 (trang 107, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Em thích điều gì nhất ở mùa xuân quê em?

Lời giải 

Mùa xuân quê em đẹp nhất là tiết trời se lạnh, những cơn mưa phùn nhẹ nhàng. Cây cối đâm chồi, hoa đào nở rộ. Thời tiết mùa xuân không lạnh như mùa đông, cũng không nóng như mùa hè. Lúc này, mọi người bắt đầu chuẩn bị cho Tết.

Đọc hiểu bài 'Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt'

Câu 1 (trang 107, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Liệu có phải “ai cũng chuộng mùa xuân” không?

Lời giải 

Có. Theo văn bản, tự nhiên như vậy: ai cũng yêu mùa xuân.

Câu 2 (trang 107, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Hãy hình dung những loài cây sắp ra hoa vào mùa xuân.

Lời giải 

Các cây như cành mai, gốc đào, chồi mận trong vườn.

Câu 3 (trang 107, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Hãy hình dung không gian đặc trưng của mùa xuân miền Bắc.

Lời giải 

Mùa xuân miền Bắc có mưa phùn, gió lạnh, tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa, câu hát của cô gái đẹp như thơ mộng,…

Câu 4 (trang 108, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Hình dung bức tranh mùa xuân tuyệt đẹp sau Rằm tháng Giêng.

Lời giải

Hình dung:

- Tết đã qua nhưng không hẳn đã hết, đào đã phai nhưng nhụy vẫn còn.

- Cỏ không còn xanh mướt như cuối đông, đầu giêng, nhưng lại tỏa hương man mác.

- Mùa xuân bắt đầu thay thế cho mưa phùn.

- Trên giàn hoa lí, vài con ong đã bay đi tìm nhị.

- Những ánh sáng hồng rung động như cánh ve mới lột.

Câu 5 (trang 109, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

Hình dung khung cảnh đêm trăng tháng Giêng.

Lời giải 

Hình dung:

- Đêm xanh biêng biếc, có mưa nhưng vẫn thấy rõ từng cánh sếu bay.

- Trời vẫn rét tình tứ vào đêm khuya.

- Cuối tháng Giêng, có những đêm không mưa, trời sáng lung linh như ngọc, trăng mọc cao lên đỉnh đầu vào khoảng mười giờ tối.

Sau khi đọc bài 'Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt'

Trả lời câu hỏi cuối bài

Câu 1 (trang 110, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Mạch cảm xúc của tác giả khơi dậy qua sự hồi tưởng về không gian. Tìm chi tiết miêu tả không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội (vào đầu tháng Giêng và sau Rằm tháng Giêng) và chi tiết miêu tả không gian gia đình.

Lời giải 

- Không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội:

+ Vào đầu tháng Giêng: Mùa xuân miền Bắc có mưa phùn, gió lạnh, tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, tiếng trống chèo vọng lại từ thôn xóm, câu hát của cô gái đẹp như thơ mộng,…

+ Sau Rằm tháng Giêng: Tết đã qua nhưng chưa hết hẳn, đào đã phai nhưng nhụy vẫn còn. Cỏ không xanh như cuối đông, đầu giêng, nhưng lại có mùi hương man mác. Mùa xuân bắt đầu thay thế cho mưa phùn. Trên giàn hoa lí, vài con ong đã bay đi tìm nhị. Những làn sáng hồng rung động như cánh ve mới lột.

- Không gian gia đình:

+ Nhang trầm, đèn nến, không khí gia đình đoàn tụ êm đềm, trên kính dưới nhường trước bàn thờ Phật, Thánh, Tổ tiên làm lòng người ấm áp, dù không nói ra nhưng lòng cảm thấy ngập tràn hạnh phúc.

+ Lúc này, thịt mỡ dưa hành đã hết, mọi người trở về với những bữa cơm giản dị, cà om với thịt thăn điểm lá tía tô hay bát canh trứng cua vắt chanh, mát lành như quạt vào lòng. Cánh màn điều trước bàn thờ đã hạ xuống từ hôm hóa vàng và các trò vui ngày Tết cũng tạm thời kết thúc để nhường chỗ cho cuộc sống bình dị.

Câu 2 (trang 110, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Trong cái rét ngọt đầu xuân, sức sống của thiên nhiên và con người được khơi dậy như thế nào?

Lời giải 

Trong cái rét ngọt mùa xuân, sức sống thiên nhiên trỗi dậy: mưa nhẹ, gió lạnh, tiếng nhạn kêu trong đêm xanh.

Trong cái rét ngọt mùa xuân, sức sống của con người trỗi dậy: tim dường như trẻ ra, đập mạnh hơn, khát khao yêu thương, nhựa sống căng tràn.

Câu 3 (trang 110, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Nêu nhận xét của em về cách tác giả diễn tả cảm giác của lòng mình khi mùa xuân đến.

Lời giải 

Nhận xét: Để diễn tả cảm giác của lòng mình khi mùa xuân đến, tác giả bày tỏ tình cảm một cách trực tiếp. Bằng cách kể theo ngôi thứ nhất, lời văn chứa đựng tâm tình sâu sắc, cảm xúc nghẹn ngào về mùa xuân. Với sự so sánh thú vị và liên tưởng độc đáo, câu văn trở nên thanh thoát, điêu luyện, mang tính gợi cảm hơn cho người đọc.

Câu 4 (trang 110, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Tác giả đã triển khai bài tùy bút theo mạch chủ đề về mùa xuân bắt đầu từ “ai cũng chuộng mùa xuân” như thế nào?

Lời giải 

Tác giả triển khai tùy bút từ lời khẳng định “Tự nhiên như thế: ai cũng chuộng mùa xuân” để thể hiện rằng yêu mùa xuân là điều bình thường. Ai cũng mong chờ xuân đến để “thay màu áo mới”. Đi từ lời khẳng định, tác giả tiếp tục liên tưởng và miêu tả cảnh sắc thiên nhiên và con người. Cách triển khai này hợp lý, liền mạch cảm xúc.

Tác giả đã triển khai theo mạch chủ đề về mùa xuân bắt đầu từ “ai cũng chuộng mùa xuân”, điều này là điều tự nhiên như non nước, bướm hoa, trăng gió, trai gái, mẹ con,…

=> Tác giả sử dụng những sự vật hiện tượng đi liền với nhau để cho thấy việc ai cũng yêu mùa xuân là điều hiển nhiên. Từ đó tác giả miêu tả vẻ đẹp của thiên nhiên, con người và lòng mình.

Câu 5 (trang 110, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Trong đoạn trích, khi nói về mùa xuân, tác giả dùng các cụm từ như mùa xuân của tôi, mùa xuân thần thánh của tôi, mùa xuân của Hà Nội thân yêu. Điều này cho em hiểu gì về cuộc sống và tình cảm riêng của người viết?

Lời giải 

Tác giả sử dụng các cụm từ này thể hiện sự trân quý dành cho mùa xuân. Người viết hẳn là người yêu thiên nhiên, hứng thú mãnh liệt với mùa xuân mới có thể diễn tả bằng những lời hay như vậy. Việc sử dụng “của tôi” nhấn mạnh quyền sở hữu. Tác giả phấn khích, yêu mùa xuân đến mức muốn nó trở thành của riêng mình.

Câu 6 (trang 110, SGK Ngữ văn 7 tập 1)

Chọn một câu văn thể hiện lời văn của bài tùy bút như lời trò chuyện tâm tình. Theo em, đặc điểm này có tác động như thế nào đến cảm nhận của người đọc?

Lời giải 

Một câu văn em cho là giống như lời trò chuyện tâm tình: “Em yêu mùa xuân có phải vì nghe thấy rạo rực nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận ở ngoài vườn?”. Lời văn đó như lời thủ thỉ của tác giả. Tại sao lại yêu mùa xuân đến vậy? Phải chăng là nghe thấy tiếng rạo rực của thiên nhiên bên ngoài? Trong câu hỏi đã có câu trả lời. Tác giả yêu mùa xuân chính vì điều đó. Là vì sức sống căng tràn của thiên nhiên khiến con người cũng rạo rực theo.

Viết kết nối với đọc 

Viết đoạn văn (khoảng 5-7 câu) nêu cảm nhận về cảnh sắc và không khí mùa xuân ở quê hương em.

Lời giải

Mùa xuân ở quê hương em chào đón với tiết trời se lạnh, thay thế cho cái lạnh giá của mùa đông. Mưa phùn nhẹ nhàng rơi trên áo. Thỉnh thoảng, có những ngày nắng rất đẹp. Mùa xuân – mùa của cây cối đâm chồi nảy lộc. Dọc hai bên đường, người bán đào, bán mai đông đúc, làm rộn ràng cả vùng. Mọi người dọn dẹp, chuẩn bị tân trang ngôi nhà, góc vườn để chào đón năm mới. Cảnh chợ Tết nhộn nhịp hơn thường ngày. Mọi người nói chuyện vui vẻ, tươi tắn, háo hức đón một năm mới lại đến.

I. Tác giả Vũ Bằng

• Tiểu sử

- Vũ Bằng (03/06/1913-07/04/1984), tên đầy đủ là Vũ Đăng Bằng, sinh tại Hà Nội

- Quê quán: làng Lương Ngọc, huyện Bình Ginag, tỉnh Hải Dương

- Gia đình: cha mất sớm, Vũ Bằng ở với mẹ là chủ một tiệm bán sách ở phố Hàng Gai (Hà Nội) nên không bị thiếu thốn.

• Sự nghiệp

- Ngay còn nhỏ đã say mê viết văn, làm báo. Năm 16 tuổi ông đã có truyện đăng báo, liền sau đó ông lao vào nghề văn, nghề báo với tất cả niềm say mê

- Năm 17 tuổi, ông xuất bản tác phẩm đầu tay Lọ Văn

- Ngay còn lúc rất trẻ, ông đã là chủ bút tờ Tiểu Thuyết Thứ Bảy, thư ký toàn soạn tờ Trung Bắc Chủ Nhật và cộng tác với nhiều tờ báo ở Hà Nội, Sài Gòn…
- Phong cách sáng tác: trữ tình, giàu chất thơ, hướng vào biểu hiện nội tâm, hướng về phong cảnh thiên nhiên bốn mùa xứ sở; văn phong tràn đầy cảm xúc, cảm giác tinh tế.

- Các tác phẩm tiêu biểu: Lọ Văn (tập văn trào phúng, 1931), Miếng ngon Hà Nội (bút kí, 1960), Miếng lạ miền Nam (bút kí, 1969), Thương nhớ mười hai (bút kí, 1972)...

II. Tác phẩm Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt

Tìm hiểu chung

Xuất xứ

- Trích Thương nhớ mười hai (bút kí, 1972), là bài đầu tiên của tập tùy bút

- Thương nhớ mười hai được viết trong thời gian Vũ Bắng sống ở miền Nam, xa cách quê hương miền Bắc. Niềm thương nhớ quê hương, gia đình da diết được thể hiện qua sự hồi tưởng về cảnh sắc thiên nhiên, phố xá, cuộc sống hằng ngày mang vẻ đẹp và bản sắc văn hóa của Hà Nội. Thương nhớ mười hai có 13 bài tùy bút, gồm 12 bài viết về các tháng trong năm và 1 bài về Tết.

Bố cục Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt

 Văn bản Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt được chia thành 3 phần

- Phần 1 (từ đầu đến “   ): Khẳng định cảm xúc trước thiên nhiên bốn mùa

- Phần 2 (tiếp theo đến  ): Sắc xuân, cảnh xuân, tình xuân đan xen, hòa quyện cùng nhau, gắn bó, tha thiết.

- Phần 3 (còn lại): Nét đẹp của mùa xuân Hà Nội sau rằm tháng Giêng

Thể loại

Văn bản Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt thuộc thể loại tùy bút

Phương thức biểu đạt

Phương thức biểu đạt của văn bản Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt là tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm

Giá trị nội dung, nghệ thuật

Giá trị nội dung của văn bản Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt

Qua ngòi bút của Vũ Bằng, mùa xuân ở miền Bắc nói chung và Hà Nội nói riêng vừa đẹp, vừa mang đặc trưng riêng của một vùng đất có khi hậu, thời tiết khá đặc trưng cho tiết xuân, khí xuân. Đưa lại cho người đọc những rung cảm đặc biệt trước thiên nhiên, đất trời và gợi lên trong mỗi chúng ta một niềm mong nhớ về mùa xuân, mong nhớ về những nét đẹp của thiên nhiên cũng là cách làm cho tâm hồn của chúng ta thêm đẹp hơn.

Giá trị nghệ thuật của văn bản Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt

- Lối viết trữ tình, giàu chất thơ, hướng vào nội tâm, hướng về phong cảnh thiên nhiên bốn mùa xứ sở…

- Ngôn từ tinh tế, đầy cảm hứng

1. TRƯỚC KHI ĐỌC

Câu hỏi 1: Em biết những bài hát hay bức tranh, bức ảnh nào về mùa xuân? Hãy chia sẻ cùng các bạn.

Trả lời:

• Một số bức tranh vẽ về mùa xuân mà em biết: các bức tranh của làng Đông Hồ, Hàng Trống vẽ về ngày Tết, ngày xuân, các bức tranh vẽ hoa đào, hoa mai nở rực rỡ chào đón mùa xuân về. Ở nước ngoài em biết đến bức tranh Mùa xuân ở Ý (của họa sỹ Isaac Levitan) và bức Mùa xuân ở Pháp (của Robert William Vonnoh).
• Trong những bức tranh đó, em rất thích bức Mùa xuân ở Ý của họa sỹ Isaac Levitan. Bức tranh đã vẽ lên khung cảnh thoáng đãng và tươi tắn, từ đó truyền tải cho người xem một cảm giác lạc quan, yên bình giữa mùa xuân nước Ý. Đây là tác phẩm của họa sĩ bậc thầy người Nga Isaac Ilyich Levitan, ông nổi tiếng với những bức tranh phong cảnh đa dạng và xuất chúng. Mặc dù qua đời ở tuổi 40 (năm 1890) khi còn khá trẻ, nhưng ông đã tạo ra một di sản ấn tượng gồm hàng trăm tác phẩm nghệ thuật tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ sau.

Câu hỏi 2: Em thích nhất điều gì ở mùa xuân quê em. 

Trả lời:

Mùa xuân trên quê hương em đầy sự thanh bình, vui tươi. Mỗi khi xuân đến, cây cối quanh các đường làng, trên các cánh đồng lại thi nhau đâm chồi nảy lộc tỏa ra sức sống dồi dào làm cho chúng em cũng luôn có cảm giác tươi vui. Có những cây hoa gạo trên con đường vào làng em xếp thẳng hàng nở ra những bông hoa đỏ chói như những bó đuốc trông rất bắt mắt. Chúng em thường nhặt những bông hoa gạo rụng để xâu thành chuỗi, tạo thành những chiếc vòng để chơi trò chơi.

2. ĐỌC VĂN BẢN

Câu hỏi kết nối : Có phải "ai cũng chuộng mùa xuân" không?

Trả lời: Trong văn bản, "ai cũng chuộng mùa xuân". Còn ở thực tế, không phải "ai cũng chuộng mùa xuân".

3. SAU KHI ĐỌC

Câu hỏi 1: Mạch cảm xúc của tác giả được khơi dậy qua sự hồi tưởng về không gian. Tìm chi tiết miêu tả không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội (vào đầu tháng Giêng và sau rằm tháng Giêng) và chi tiết miêu tả không gian gia đình.

Trả lời:  Những chi tiết miêu tả không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội:

• Khi mùa xuân bắt đầu đến: “Mùa xuân của tôi – mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội – là mùa xuân có mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa xa, có câu hát hêu tình của cô gái đẹp như thơ mộng…”
• Không khí gia đình: “Nhang trầm, đèn nến, và nhất là bầu không khí gia đình đoàn tụ êm đềm, trên kính dưới nhường, trước những bàn thờ Phật, bàn thờ Thánh, bàn thờ Tổ tiên làm cho lòng anh ấm lạ ấm lùng, tuy miệng chẳng nói ra nhưng trong lòng thì cảm giác như có không biết bao nhiêu là hoa mới nở, bướm ra ràng mở hội liên hoan”.
• Sau rằm tháng Giêng: “Nhưng tôi yêu xuân nhất vào khoảng sau ngày rằm tháng Giêng, Tết hết mà chưa hết hẳn, đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong, cỏ không mướt xanh như cuối đông đầu Giêng, nhưng trái lại lại nức một mùi hương man mác”; “Trên giàn thiên lí, vài con ong siêng năng đã bay đi kiếm nhị hoa. Chỉ độ tám chín giờ sáng, trên nền trời trong trong có những làn sáng hồng hồng rung động như cánh con ve mới lột”; “Đêm xanh biêng biếc, tuy có mưa dây, nhưng nhìn lên thấy rõ từng đàn sếu bay. Về khuya, trời vẫn rét một cách tình tứ nên thơ”.

Câu hỏi 2: Trong cái rét ngọt đầu xuân, sức sống của thiên nhiên và con người được khơi dậy như thế nào?

Trả lời: Sức sống của thiên nhiên và con người được khơi dậy được miêu tả trong cái rét ngọt đầu xuân là căng tràn nhựa sống, tràn ngập niềm vui, sự hứng khởi. Cụ thể:

• Với con người: Nghe như lòng mình say sưa một cái gì đó; nhựa sống trong người căng lên như máu cũng căng lên trong lộc của loài nai, như mầm non của cây cối; tim người ta cũng dương như cũng trẻ hơn ra, và đập mạnh hơn trong những ngày đông tháng giá; anh cũng “sống” lại và thèm khát yêu thương thực sự; Ra ngoài trời, thấy ai cũng muốn yêu thương, về đến nhà cũng lại thấy yêu thương nữa; Lòng anh ấm lạ ấm lùng, tuy miệng chẳng nói ra nhưng trong lòng thì cảm như có không biết bao nhiêu là loài hoa mới nở, bướm ra ràng mở hội liên hoan.
• Với thiên nhiên: Nghe thấy rạo rực nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận ở ngoài vườn; như mầm non của cây cối, nằm im mãi không chịu được, phải trỗi ra thành những cái lá nhỏ li ti giơ tay vẫy những cặp uyên ương đứng cạnh; đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong, cỏ không mướt xanh như cuối đông đầu Giêng, nhưng trái lại lại nức một mùi hương man mác.

Câu hỏi 3: Nêu nhận xét của em về cách tác giả diễn tả cảm giác của lòng mình khi mùa xuân đến.

Trả lời:

• Trong bài văn, tác giả diễn tả cảm giác của lòng mình khi mùa xuân đến rất chân thực, tinh tế, gắn với một tình yêu và trân trọng rất lớn. Qua đó đã tạo nên bức tranh xuân có cảnh đẹp, tình say.
• Những chi tiết về mùa xuân được tác giả ghi nhớ rất kĩ trong trí nhớ và miêu tả nó rất mượt mà văn chương. Ví dự như mưa mùa xuân có: mưa riêu riêu, mùa phùn, mưa dây… cây cối thì căng tràn nhựa sống (cây mai, đào, các mầm non đâm chồi nảy lộc).
• Đối với con người thì tác giả cũng miêu tả lại các niềm vui như: nhựa sống trong người căng lên; tim dường như cũng trẻ hơn ra, và đập mạnh hơn; thèm khát yêu thương; trong lòng thì cảm như có không biết bao nhiêu là loài hoa mới nở, bướm ra ràng mở hội liên hoan…

Câu hỏi 4: Tác giả đã triển khai bài tùy bút theo mạch chủ đề về mùa xuân bắt đầu từ “ai cũng chuộng mùa xuân” như thế nào?

Trả lời: Tác giả đã triển khai bài tùy bút theo mạch chủ đề về mùa xuân bắt đầu từ “ai cũng chuộng mùa xuân” một cách đầy tự nhiên, giống như cách mùa xuân đã được con người quy định là mùa đầu tiên trong bốn mùa xuân, hạ, thu, đông. Với cách viết tự nhiên như vậy, tác giả đã thể hiện được cảm xúc, tình cảm của mình đối với mùa xuân cũng rất tự nhiên, mộc mạc, gần gũi.

Câu hỏi 5: Trong đoạn trích, khi nói về mùa xuân, tác giả dùng cụm từ như mùa xuân của tôi, mùa xuân thần thánh của tôi, mùa xuân của Hà Nội thân yêu. Cách viết này cho em hiểu điều gì về cuộc sống và tình cảm riêng của người viết? 

Trả lời: 

• Khi nói về mùa xuân, tác giả dùng cụm từ như mùa xuân của tôi, mùa xuân thần thánh của tôi, cách viết này làm cho em cảm nhận được tình yêu của tác giả với thiên nhiên, đặc biệt là tình yêu với mùa xuân. Tác giả yêu đến nỗi muốn hòa mình vào với mùa xuân, muốn sở hữu cả mùa xuân, đã tự cho mùa xuân là của mình và hơn nữa, tác giả còn phong cho mùa xuân là “thần thánh” – điều rất hiếm khi xuất hiện trong lịch sử loài người.
• Với cách viết mùa xuân của Hà Nội thân yêu, tác giả đã diễn tả được bộc lộ được tình cảm của mình với Hà Nội, đặc biệt là với mùa xuân trên đất Hà Nội. Đó là tình yêu của một người con với mảnh đất quê hương thân thiết, ruột thịt khi xa xứ. Đặc biệt, tùy bút được viết khi tác giả đang sống tại Miền Nam mà những hình ảnh về mùa xuân Hà Nội đã hiện lên đầy đủ, vẹn nguyên và đầy cảm xúc càng chứng minh người viết là một người rất yêu Hà Nội, rất yêu mùa xuân xuân Hà Nội.

Câu hỏi 6: Chọn một câu văn cho thấy lời văn của bài tùy bút như lời trò truyện tâm tình. Theo em, đặc điểm của lời văn đó tác động như thế nào đến cảm nhận của người đọc.

Trả lời:

•  Câu văn cho thấy lời văn của bài tùy bút như lời trò truyện tâm tình: “Tự nhiên như thế: ai cũng chuộng mùa xuân”.
•  Đặc điểm của lời văn như lời trò truyện tâm tình làm cho người đọc cảm nhận được dường như lời trò truyện đó là đang tâm sự cùng mình, khiến cho người đọc cảm thấy gẫn gũi hơn, hòa nhập vào câu truyện dễ dàng và tự nhiên hơn. Đồng thời, qua đó làm cho người đọc cũng liên tưởng về mùa xuân trên quê hương, đất nước của mình.

4. VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC

Viết đoạn văn ngắn (khoảng 5 – 7 câu) nêu cảm nhận về cảnh sắc và không khí mùa xuân ở quê hương em.

Trả lời: 

Mùa xuân ở quê tôi là mùa xuân đẹp nhất. Những ngày đầu tiên của mùa xuân sẽ xuất hiện những trận mưa phùn. Những trận mưa ấy như mang theo vitamin sức sống để tưới cho cây cỏ, hoa lá. Cây nào cũng như bừng tỉnh sau một giấc ngủ dài và thi nhau đâm chồi, nảy lộc đón mùa xuân về. Nhất là các loài hoa như hoa đào, hoa hồng, hoa dơn… thi nhau nở hoa khoe sắc làm cho mùa xuân trở nên thêm rực rỡ, tươi vui.

I. Giới thiệu tác giả Vũ Bằng

Vũ Bằng, tên thật là Vũ Đăng Bằng, là một nhà văn và nhà báo nổi tiếng, với nhiều bút danh như Tiêu Liêu, Thiên Thư, và Lê Tâm. Ông sinh ra tại Hà Nội, có quê gốc ở làng Lương Ngọc, Hải Dương. Xuất thân từ một gia đình xuất bản, Vũ Bằng đã theo học tại trường trung học Pháp Anbe Xarô. Ông viết văn và viết báo từ trước Cách mạng, tham gia nhiều tờ báo như Đông Tây và Trung Bắc tân văn. Ông mất vào ngày 7/4/1984 tại TP. Hồ Chí Minh, để lại nhiều tác phẩm giá trị và được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật vào ngày 13/2/2007.

II. Khái quát tác phẩm Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt

1. Hoàn cảnh sáng tác

Tác phẩm này được viết trong bối cảnh đất nước chia cắt, khi tác giả sống ở vùng kiểm soát của Mĩ – ngụy. Nỗi nhớ quê hương và gia đình được thể hiện qua hồi tưởng về cảnh sắc thiên nhiên và cuộc sống Hà Nội. Tập tùy bút gồm 13 bài, với 12 bài viết về các tháng trong năm và 1 bài về Tết.

2. Thể loại

Tùy bút là thể loại ghi chép lại những quan sát và suy nghĩ của tác giả về cảnh vật và con người xung quanh một cách chân thực.

3. Bố cục

Tác phẩm được chia thành ba phần:

- Phần 1: Cảm nhận về tình cảm con người với mùa xuân.

- Phần 2: Cảnh sắc và không khí mùa xuân Hà Nội.

- Phần 3: Cảnh sắc và không khí sau rằm tháng Giêng.

4. Giá trị nội dung

Qua ngòi bút của Vũ Bằng, mùa xuân ở miền Bắc và Hà Nội hiện lên vừa đẹp vừa mang đặc trưng riêng, gợi nhớ về thiên nhiên và tâm hồn con người.

5. Đặc sắc nghệ thuật

- Lối viết trữ tình, giàu chất thơ, hướng về nội tâm và thiên nhiên.

- Ngôn từ tinh tế và cảm hứng dạt dào.

I. Trước Khi Đọc

• Chia sẻ những bài hát hay tranh ảnh về mùa xuân: Học sinh chia sẻ ý kiến cá nhân, ví dụ như bài hát 'Ước nguyện đầu xuân' của Hoàng Trang.
• Điều yêu thích nhất về mùa xuân: Học sinh chia sẻ sở thích cá nhân về mùa xuân và Tết.

II. Đọc Văn Bản

1. Liệu 'ai' cũng yêu mùa xuân?
   Tác giả khẳng định rằng 'ai cũng chuộng mùa xuân'.
2. Hình dung về cây cối vào xuân:
   Những cây như mai, đào, mận chuẩn bị ra hoa, thể hiện vẻ đẹp mùa xuân.
3. Không gian mùa xuân miền Bắc:
   Khung cảnh đặc trưng có mưa phùn, gió lạnh, tiếng nhạn kêu và trống chèo.
4. Cảm giác của tác giả trong mùa xuân:
   Nhà văn thể hiện niềm vui, tình yêu thiên nhiên và quê hương qua các hình ảnh sinh động.
5. Bức tranh xuân sau rằm tháng Giêng:
   Bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp với hoa đào, cỏ xanh và bầu trời trong trẻo.
6. Khung cảnh đêm trăng tháng Giêng:
   Khung cảnh lung linh và thơ mộng, bộc lộ tình cảm yêu thiên nhiên của tác giả.

III. Sau Khi Đọc

1. Khung cảnh đầu tháng Giêng:
   Hình ảnh mưa phùn, gió lạnh, và không gian êm đềm của gia đình trong ngày Tết.
2. Sức sống thiên nhiên và con người:
   Khát khao sống và yêu thương trỗi dậy trong lòng mỗi người khi xuân về.
3. Cảm xúc của tác giả về mùa xuân:
   Cách diễn tả tinh tế thể hiện tình yêu thiên nhiên sâu sắc của nhà văn.
4. Triển khai chủ đề mùa xuân:
   Tác giả khẳng định và bộc lộ cảm xúc qua các hình ảnh về thiên nhiên và cuộc sống.

IV. Viết Kết Nối Với Đọc

Viết đoạn văn cảm nhận về mùa xuân:
Mùa xuân đến mang theo sức sống mới, ấm áp và dịu dàng. Cơn mưa xuân lất phất, cây cối đâm chồi nảy lộc, và không khí tươi mới bao trùm khắp nơi. Chim én bay liệng báo hiệu Tết đến gần, mọi người nô nức chuẩn bị đón Tết. Mùa xuân đem đến cho em những rung động sâu sắc và tình yêu chân thành.

I. Tác giả

- Vũ Bằng(1913-1984)

- Quê quán: Hà Nội

- Phong cách nghệ thuật: văn của ông tràn đầy cảm xúc , biểu hiện sự tinh tế .Tùy bút chứa đựng nét trữ tình, nét thơ, hướng vào biểu hiện thế giới nội tâm phong phú

- Tác phẩm chính: Miếng ngon Hà Nội( 1960), Miếng lạ miền Nam(1969), …

II. Tác phẩm Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt

Thể loại: Tùy bút

Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác

- Trích tác phẩm Thương nhớ mười hai (1972) được viết khi ông đang ở miền Nam , xa quê hương.Nỗi nhớ quê hương da diết, cùng những ký ức về cảnh sắc thiên nhiên, phố xá, khung cảnh cuộc sống hằng ngày mang nét trưng riêng của Hà Nội

Phương thức biểu đạt:biểu cảm, miêu tả

Bố cục tác phẩm Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt

- Phần 1: từ đầu… chưa biết ngày nào trở lại? :Cảnh sắc mùa xuân

- Phần 2: tiếp theo…có lẽ là sự sống: Không gian tết miền Bắc

- Phần 3: tiếp theo …mở hội liên hoan : Cảm xúc của tác giả với mùa xuân

- Phần 4: Còn lại :Bức tranh thiên nhiên tháng giêng

Tóm tắt tác phẩm Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt

Bài thơ là bức tranh miêu tả cảnh sắc của mùa xuân. Người con xa xứ đang hoài niệm về cái tết cổ truyền những nét đẹp truyền thống của cái tết miền Bắc. Qua đó, tác giả bày tỏ nỗi niềm cảm xúc của mình với mùa xuân. Cuối bài, hiện ra một bức tranh của thiên nhiên vào tháng giếng thật đẹp.

Giá trị nội dung tác phẩm Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt

- Khung cảnh mùa xuân của thiên nhiên , cảm xúc của lòng người hòa cùng nỗi nhớ quê hương

Giá trị nghệ thuật tác phẩm Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt

- Kết cấu sóng đôi

- Sử dụng phép điệp

- Biện pháp so sánh

- Từ láy tính từ miêu tả cảm giác

III. Tìm hiểu chi tiết Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt

• Bức tranh mùa xuân

- Sư trăn trở của người con xa xứ, cùng nỗi nhớ mùa xuân Hà Nội da diết

+Tự nhiên thế: ai cũng chuộng mùa xuân

- Kết cấu sóng đôi

+ đừng, đừng thương, ai bảo được , ai cấm được

+ non-nước, bươm-hoa, trăng-gió, trai-gái

- Khẳng định tình cảm lưu sâu nặng tác giả với mùa xuân

- Bức tranh sắc xuân, cảnh xuân tình xuân đan xen

- Tác giả gợi nhớ không gian mùa xuân miền Bắc

+ Đặc trưng về khí hậu

- Tình yêu và sự gắn bó da diết của tác giả với Hà Nội

+ Sử dụng từ láy

- Xuân của đất trời , lòng người hòa quyện vào nhau

- Bức tranh mùa xuân có cả thanh và sắc

+ Mưa riêu riêu, gió lành lạnh , tiếng nhạn kêu, tiếng trống chèo, câu hát huê tình, áo lông

- Tác giả rạo rực, nôn nao trước vẻ đẹp của mùa xuân

+ Tức điên lên, ngồi yên không chịu được , căng lên như lộc,mầm non của cây cối

- Tình yêu mùa xuân mãnh liệt, nồng cháy, cuồng nhiệt

→→ Bức tranh tuyệt đẹp của thiên nhiên mùa xuân tràn đầy sức sống

• Cảnh đẹp mùa xuân sau rằm tháng giêng

- Tác giả miêu tả tỉ mỉ về sự đổi thay của đất trời

+ Đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong,những làn sáng hồng hồng rung động như con ve mới lột

- Lòng người bình yên trở lại

+ Người ta trở về bữa cơm giản dị, các trò vui kết thúc

- Khung cảnh đêm trăng tháng giêng tuyệt đẹp

+ Đêm xanh biêng biếc, mưa dây,thấy rõ từng cánh sếu bay , trời lung linh như ngọc, trăng mọc đỉnh đầu

→→ Cảnh sắc, đất trời thán giêng tuyệt đẹp , làm say đắm lòng người

* Trước khi đọc

Câu 1 (trang 107 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

- Em biết những bài hát như: 

+ Câu chuyện đầu năm

+ Ước nguyện đầu xuân

+ Mùa xuân đó có em

+ Đón xuân này nhớ xuân xưa

- Tranh ảnh về mùa xuân:

Câu 2 (trang 107 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

- Em thích nhất là thời tiết và khung cảnh mùa xuân ở quê em: Thời tiết mùa xuân ấm áp, dễ chịu chứ không lạnh giá như mùa đông. Hoa đào, hoa mơ nở rực rỡ đầy cành tô điểm cho đời sức sống mới. Cây cối trút bỏ lớp áo xám xịt của mùa đông để nô nức đâm chồi, nảy lộc. Con đường làng em rộn ràng người đi lại: người đi chúc tết, đi hội làng, đi chợ xuân... ai nấy đầy vui mừng, rạng rỡ.

* Đọc văn bản

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc: 

Kết nối: Có phải “ai cũng chuộng mùa xuân” không?

- Đúng vì: “Tự nhiên như thế: Ai cũng chuộng mùa xuân”

Hình dung: Những loài cây sắp trổ lá, đơm hoa vào mùa xuân.

- Những loài cây sắp trổ lá, đơm hoa vào mùa xuân: 

+ Cây mai

+ Cây đào

+ Cây chổi mận

Hình dung: Không gian đặc trưng của mùa xuân ở miền Bắc.

- Không gian đặc trưng của mùa xuân ở miền Bắc:

+ Có mưa riêu riêu

+ Gió lành lạnh

+ Có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh

+ Có tiếng trống chèo

+ Có câu hát huê tình

Theo dõi: Chú ý những cảm giác của tác giả trong mùa xuân

- Những cảm giác của tác giả trong mùa xuân:

+ Thấy một cái thú giang hồ “êm ái”

+ “lòng mình say sưa”

+ “muốn phát điên”

+ “ngồi yên không chịu được”

+ Tim “trẻ hơn”, “đập mạnh hơn”

+ Thấy ai cũng muốn “yêu thương”

+ Lòng ấm lạ lùng

+ Lòng cảm như hoa nở, bướm ra ràng

Hình dung: Bức tranh mùa xuân tuyệt đẹp thời điểm sau rằm tháng Giêng

- Tết chưa hết hẳn, đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong… nức một mùi man mác

- Mưa xuân thay cho mưa phùn

- Trên giàn hoa lím, ong đi kiếm nhị hoa

- Trên nền trời có làn sáng hồng hồng lúc tám, chín giờ

Hình dung: Khung cảnh đêm trăng tháng Giêng

- Đêm xanh biêng biếc

- Có mưa dây

- Thấy rõ cánh sếu bay

- Trời rét một cách nên thơ

- Có những đêm không mưa, trời sáng lung linh và mười giờ tối trăng mọc cao lên đỉnh đầu

* Sau khi đọc

Nội dung chính: 

Bài văn là nỗi niềm nhớ thương, yêu mến của tác giả về cảnh đẹp mùa xuân trên quê hương ông.

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc: 

Câu 1 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

- Chi tiết miêu tả không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội vào đầu tháng Giêng:

+ Cây mai, cây đào, cây chổi mận tràn đầy nhựa sống

+ Mưa riêu riêu, không khí lành lạnh

+ Có tiếng nhạn kêu trong đêm, tiếng trống chèo, câu hát huê tình

- Chi tiết miêu tả không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội sau rằm tháng Giêng

+ Đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong, cỏ không mướt như đầu Giêng nhưng nức một mùi hương man mác

+ Mưa xuân thay cho mưa phùn

+ Độ tám, chín giờ: nền trời sáng hồng hồng

+ Cuối tháng Giêng có những đêm trăng đẹp

- Chi tiết miêu tả không gian gia đình.

+ Đoàn tụ, êm đềm

+ Trên kính, dưới nhường

+ Bàn thờ Phật, Thánh, Tổ tiên khiến lòng ấm lạ

Câu 2 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

* Trong cái rét ngọt đầu xuân, sức sống của thiên nhiên và con người được khơi dậy:

- Con người

+ Thấy một cái thú giang hồ “êm ái”

+ “lòng mình say sưa”

+ “muốn phát điên”

+ “ngồi yên không chịu được”

+ Tim “trẻ hơn”, “đập mạnh hơn”

+ Thấy ai cũng muốn “yêu thương”

+ Lòng ấm lạ lùng

+ Lòng cảm như hoa nở, bướm ra ràng

- Thiên nhiên:

+ Con nai thấy nắng ấm thì “bò ra nhảy nhót”

+ Mầm non cây cối trỗi dậy

Câu 3 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

- Nhận xét:

+ Tác giả diễn tả lòng mình khi mùa xuân đến thật tinh tế, uyển chuyển: Đó là cái cảm giác vui mừng, phấn khởi, thấy lòng “say sưa”, “muốn phát điên”, “ngồi yên không chịu được” khi xuân đến.

Câu 4 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

- Tác giả đã triển khai bài tùy bút theo mạch chủ đề về mùa xuân bắt đầu từ “ai cũng chuộng mùa xuân”:

+ Tác giả đưa ra vấn đề: Ai cũng chuộng mùa xuân

+ Tiếp theo, tác giả giải thích lí do ai cũng chuộng mùa xuân vì cảnh đẹp, không khí đoàn tụ bên gia đình, …

+ Cuối cùng, tác giả bày tỏ cảm xúc yêu mùa xuân và miêu tả cảnh cuối tháng Giêng

Câu 5 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

- Trong đoạn trích, khi nói về mùa xuân, tác giả dùng các cụm từ như mùa xuân của tôi, mùa xuân thần thánh của tôi, mùa xuân của Hà Nội thân yêu.

- Cách viết này cho em hiểu tác giả là một người sống vui vẻ, lạc quan, yêu đời. Ông yêu quê hương và mùa xuân trên quê hương tha thiết.

Câu 6 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): 

- Em chọn câu: “Ấy đấy cái mùa xuân thần thánh của tôi nó làm cho người ta muốn phát điên lên như thế đấy”

- Theo em, đặc điểm đó của lời văn có tác động đến cảm nhận của người đọc: Giúp người đọc hình dung rõ hơn về cảm xúc yêu mùa xuân của tác giả.

* Viết kết nối với đọc 

Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) nêu cảm nhận về cảnh sắc và không khí mùa xuân.

Đoạn văn tham khảo:

Thế là mùa xuân tươi đẹp đã tới. Đàn chim én từ đâu rủ nhau về, bay lượn khắp bầu trời. Chúng cất cao tiếng hót đón chào mùa xuân. Thoảng trong bầu không khí trong lành, làn mưa bụi quyện theo hoa xoan tím lớp lớp rơi đầy ngõ. Cũng có những ngày nắng xuân yếu ớt, ửng hồng, nhuộm vào cảnh vật. Hoa đào, hoa mơ nở rực rỡ đầy cành tô điểm cho đời sức sống mới. Cây cối trút bỏ lớp áo xám xịt của mùa đông để nô nức đâm chồi, nảy lộc. Con đường làng em rộn ràng người đi lại: người đi chúc tết, đi hội làng, đi chợ xuân... ai nấy đầy vui mừng, rạng rỡ. Mùa xuân đã mang lại cho thiên nhiên, đất trời bao điều kì diệu và tươi mới.

* Trước khi đọc

Câu 1 (trang 107 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

Các bài hát hoặc bức tranh nào về mùa xuân mà em biết? Hãy chia sẻ với bạn bè.

Trả lời:

- Một số bài hát mùa xuân như: Lắng nghe mùa xuân, Xuân đã về.

- Hình ảnh mùa xuân:

Câu 2 (trang 107 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

Điều gì em thích nhất ở mùa xuân quê em?

Trả lời:

Mùa xuân là thời điểm của lễ hội, Tết Nguyên Đán. Vì vậy, em rất thích đến các chợ hoa Tết để ngắm và mua hoa về trang trí. Khung cảnh chợ Tết thật sôi động và náo nhiệt khiến lòng em xao xuyến.

* Đọc văn bản

Kết nối: Có phải “ai cũng chuộng mùa xuân” không?

Trả lời:

Đúng vậy, tự nhiên như vậy: ai cũng yêu mùa xuân.

Hình dung: Những loài cây chuẩn bị đâm chồi, nở hoa vào mùa xuân.

Trả lời:

Nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận.

Hình dung: Không gian đặc trưng của mùa xuân miền Bắc.

Trả lời:

Không gian mùa xuân miền Bắc đặc trưng với mưa phùn, gió lạnh, tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, tiếng trống chèo vọng từ các thôn xa, và câu hát tình của cô gái đẹp như thơ mộng.

Theo dõi: Chú ý cảm xúc của tác giả trong mùa xuân

Trả lời:

Cảm xúc của tác giả về mùa xuân:

- Muốn phát điên, không thể ngồi yên.

- Tim như trẻ lại, đập mạnh hơn trong những ngày đông giá lạnh.

- Mong muốn “sống” lại và khao khát yêu thương.

Hình dung: Bức tranh mùa xuân tuyệt đẹp sau rằm tháng Giêng

Trả lời:

Bức tranh mùa xuân tuyệt đẹp sau rằm tháng Giêng:

+ Đào hơi phai nhưng nhụy vẫn nở, cỏ không còn xanh mướt như cuối đông, nhưng lại tỏa ra mùi hương man mác.

+ Trời không còn nồm, có mưa phùn, trời xanh tươi. Trên giàn hoa lí, vài con ong siêng năng bay đi tìm nhụy hoa. Chỉ độ tám, chín giờ sáng, trên nền trời trong có những làn sáng hồng rung động như cánh ve mới lột.

Hình dung: Khung cảnh đêm trăng tháng Giêng

Trả lời:

Khung cảnh đêm trăng tháng Giêng lung linh:

+ Đêm xanh biêng biếc, có mưa rải rác nhưng nhìn lên thấy rõ từng cánh sếu bay.

+ Cuối tháng Giêng có những đêm không mưa, trời sáng lung linh như ngọc, khoảng mười giờ tối thì trăng đã cao lên đỉnh đầu.

* Sau khi đọc

Nội dung chính: Khắc họa cảnh sắc thiên nhiên và không khí mùa xuân vào tháng Giêng ở Hà Nội và miền Bắc qua nỗi nhớ thương da diết của tác giả.

Câu 1 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

Mạch cảm xúc của tác giả được khơi dậy qua sự hồi tưởng về không gian. Tìm chi tiết miêu tả không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội (vào đầu tháng Giêng và sau rằm tháng Giêng) và chi tiết miêu tả không gian gia đình.

Trả lời:

- Không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội:

+ Vào đầu tháng Giêng: Có mưa phùn, gió lạnh; có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh; có tiếng trống chèo từ những thôn xóm xa, và câu hát tình của cô gái đẹp thơ mộng.

+ Sau rằm tháng Giêng: Đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn tươi; cỏ không còn xanh mướt nhưng để lại mùi hương man mác; mưa xuân thay thế cho mưa phùn khi trời đã hết nồm; những màu xanh tươi hiện lên bầu trời chứ không còn là nền trời đục mờ. Trên giàn hoa lí, vài con ong chăm chỉ đã đi tìm nhụy hoa; trên nền trời trong xanh có những làn sóng hồng.

- Không gian gia đình:

+ Nhang trầm, đèn nến, không khí gia đình đoàn tụ êm đềm, với những bàn thờ Phật, bàn thờ Thánh, bàn thờ Tổ tiên... Dù không nói ra nhưng lòng cảm thấy như hoa nở, bướm ra ràng mở hội.

+ Người ta trở về với những bữa cơm giản dị có cà om với thịt thăn điểm những lá tía tô thái nhỏ hay bát canh trứng cua vắt chanh ăn mát lạnh. Cánh màn điều treo trước bàn thờ ông đã hạ xuống từ hôm hóa vàng.

Câu 2 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

Cái rét ngọt đầu xuân khơi dậy sức sống của thiên nhiên và con người như thế nào?

Trả lời:

Trong cái rét ngọt mùa xuân, sức sống của thiên nhiên và con người đều được trỗi dậy:

- Thiên nhiên: Những loài hoa, cây cối đâm chồi nảy lộc, mưa phùn, gió lạnh, bầu trời trong xanh…

=> Thiên nhiên tràn đầy sức sống.

- Con người: Cảm thấy lòng êm ái, không cần uống rượu cũng thấy say sưa với sự sống. Sự sống của thiên nhiên khiến nhựa sống của con người căng tràn.

Câu 3 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

Nhận xét của em về cách tác giả diễn tả cảm giác của mình khi mùa xuân đến.

Trả lời:

- Tác giả bộc lộ trực tiếp tình cảm của mình với mùa xuân: “Tôi sống xanh, núi tím; tôi yêu đôi mày ai như trăng mới in ngần….”

- Tác giả diễn tả lòng mình qua hàng loạt hình ảnh so sánh:

+ “thấy một cái thú giang hồ êm ái như nhung”

+ Liên tưởng thú vị: “Nhựa sống trong người căng lên như máu cũng căng lên trong lộc của loài nai, như mầm non của cây cối, nằm im không chịu được, phải trỗi ra thành các lá nhỏ giơ tay vẫy những cặp uyên ương.”

+ Liên tưởng đặc sắc: “Như những con vật thu mình trốn rét, thấy nắng ấm trở về thì lại bò ra nhảy nhót kiếm ăn.”

- Sử dụng nhiều động từ mạnh: phát điên, không chịu được, “sống” lại….

Câu 4 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

Tác giả triển khai bài tùy bút theo chủ đề mùa xuân bắt đầu từ “ai cũng chuộng mùa xuân” như thế nào?

Trả lời:

Tác giả phát triển mạch chủ đề mùa xuân từ “ai cũng chuộng mùa xuân”, qua những sự vật, hiện tượng liên kết với nhau để cho thấy ai cũng chuộng mùa xuân là điều hiển nhiên như non thương nước, bướm thương hoa, trăng thương gió, trai thương ái, mẹ yêu con, cô gái nhớ chồng.

Câu 5 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

Tác giả dùng các cụm từ như mùa xuân của tôi, mùa xuân thần thánh của tôi, mùa xuân của Hà Nội thân yêu. Điều này cho em hiểu gì về cuộc sống và tình cảm của người viết?

Trả lời:

Qua những cụm từ mùa xuân của tôi, mùa xuân thần thánh của tôi, mùa xuân của Hà Nội thân yêu, em hiểu được tình cảm yêu thương, trân trọng của tác giả dành cho mùa xuân. Tác giả yêu nó đến mức muốn biến nó thành của riêng mình.

Câu 6 (trang 110 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):

Chọn một câu cho thấy lời văn bài tùy bút như lời trò chuyện tâm tình. Theo em, đặc điểm đó của lời văn có tác động thế nào đến cảm nhận của người đọc?

Trả lời:

- Câu văn cho thấy lời văn như lời trò chuyện tâm tình là: “Em yêu mùa xuân có phải vì nghe thấy rạo rực nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận ở ngoài vườn?”.

- Theo em, đặc điểm lời văn này giúp người đọc hình dung cuộc trò chuyện giữa tác giả với một cô gái bên cửa sổ, tâm sự về mùa xuân, rằng khi thấy nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận là cảm nhận mùa xuân.

* Viết kết nối với đọc 

Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) nêu cảm nhận về cảnh sắc và không khí mùa xuân.

Viết đoạn văn nêu cảm nhận về cảnh sắc và không khí mùa xuân (Mẫu 1)

Mùa xuân đến mang theo nhựa sống cho quê hương tôi. Bầu trời trong xanh, không gợn mây đen, cùng không khí trong lành, mát mẻ, khiến tôi cảm nhận thời tiết dịu nhẹ khi xuân sang. Những bông hoa nhỏ sau một thời gian ngủ đông đã vươn mình đón những tia nắng đầu tiên, những cành cây trơ trọi giờ đã trỗi dậy với những lộc xanh mướt. Mùi hương man mác của ngọn cỏ hòa cùng cơn gió se lạnh bay khắp không gian. Những cánh bướm, chú ong đều đang tung bay, dang rộng đôi cánh trên bầu trời. Thiên nhiên khi xuân đến thật đẹp biết bao!

I. Tác giả văn bản Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt

- Vũ Bằng (1913-1984), sinh ra tại Hà Nội

- Ông là nhà văn và nhà báo đã sáng tác từ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, có sở trường về truyện ngắn, tùy bút, bút kí

- Sau năm 1954, ông vào Sài Gòn vừa viết văn, vừa làm báo vừa hoạt động cách mạng

- Năm 2007, Vũ Bằng được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật

II. Tìm hiểu tác phẩm Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt

Thể loại: 

Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt thuộc thể loại tùy bút.

Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác: 

- Tác phẩm được viết trong hoàn cảnh đất nước bị chia cắt, tác giả sống ở vùng kiểm soát của Mĩ – Ngụy, xa cách quê hương đất Bắc. Nhà văn đã gửi gắm vào trong trang sách nỗi niềm thương nhớ da diết quê hương, gia đình và lòng mong mỏi đất nước hòa bình, thống nhất

- Bài văn được trích từ thiên tùy bút “Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt” trong tập tùy bút “Thương nhớ mười hai”

Phương thức biểu đạt: 

Văn bản Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt có phương thức biểu đạt là miêu tả, kết hợp biểu cảm

Tóm tắt văn bản Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt: 

Văn bản "Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt" là lời của một người con xa quê hương, khao khát được đoàn tụ viết về mùa xuân trên mảnh đất Bắc. Trước tiên là những dòng suy nghĩ về quy luật chung của thiên nhiên, mùa xuân sau đó đi vào cảm nhận sâu sắc từng chi tiết mùa xuân của đất Bắc trên những phương diện: cảnh sắc, thời tiết, những lễ nghi, phong tục. Theo dòng cảm xúc đó, tác giả tiếp tục miêu tả lại không khí và sự thay đổi của mùa xuân sau ngày rằm tháng Giêng. Từ đó giúp người đọc cảm nhận được tình yêu quê hương tha thiết của tác giả.

Bố cục bài Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt: 

Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt có bố cục gồm 3 phần

- Phần 1 (từ đầu đến “mê luyến tâm hồn”): Cảm nhận về quy luật tình cảm của con người với màu xuân

- Phần 2 (tiếp đó đến “mở hội liên hoan”): Cảnh sắc, không khí mùa xuân Hà Nội

- Phần 3 (còn lại): Cảnh sắc và không khí màu xuân sau ngày rằm tháng Giêng

Giá trị nội dung: 

Cảnh sắc thiên nhiên, không khí mùa xuân Hà Nội và miền Bắc được cảm nhận, tái hiện trong nỗi nhớ thương da diết của một người xa quê. Bài tùy bút đã biểu lộ chân thực và cụ thể tình quê hương, đất nước, lòng yêu cuộc sống và tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, ngòi bút tài hoa của tác giả 

Giá trị nghệ thuật: 

- Trình bày nội dung văn bản theo dòng cảm xúc lôi cuốn, say mê 

- Lựa chọn từ ngữ, câu văn linh hoạt, biểu cảm, giàu hình ảnh 

- Có nhiều so sánh, liên tưởng độc đáo, giàu chất thơ 

III. Tìm hiểu chi tiết tác phẩm Tháng giêng, mơ về trăng non rét ngọt

Cảm nhận về quy luật tình cảm của con người với mùa xuân

- Ai cũng chuộng mùa xuân

- Ai bảo được non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương gió

- Ai cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ yêu con, ai cấm được cô gái còn son nhớ chồng

- Nghệ thuật: điệp ngữ

- Giọng văn: nhẹ nhàng, say đắm

⇒ Tình yêu mùa xuân là điều hiển nhiên, luôn tồn tại trong sâu thẳm trái tim mỗi người, đấy là một quy luật.

Cảnh sắc và không khí mùa xuân Hà Nội

- Thời tiết: mưa riêu riêu, gió lành lạnh

- Âm thanh:

   + Tiếng nhạn kêu trong đêm

   + Tiếng trống vọng chèo từ xa

   + Câu hát ân tình của cô gái đẹp

- Khung cảnh gia đình: bàn thờ, đèn nên, nhang trầm và tình cảm gia đình yêu thương, gắn bó

- Nghệ thuật: sử dụng hình ảnh so sánh mới mẻ, sinh động, hấp dẫn diến tá ức sống của mùa xuân

   + Mùa xuân khơi dậy sức sống trong thiên nhiên và con người

   + Mùa xuân thần thánh

⇒ Mùa xuân đã khơi dậy sức sống cho muôn vật, muôn loài và cho cả con người. Mùa xuân đất Bắc có những nét đặc trưng riêng mà không nơi nào có được. Tất cả được thể hiện trong tình yêu và nỗi niềm thương nhớ mùa xuân đất Bắc của tác giả

Cảnh sắc và không khí màu xuân đất Bắc sau ngày rằm tháng Giêng

- Tết hết mà chưa hết hẳn, đào phai mà nhụy vẫn còn phong

- Có không mướt xanh nhưng nức một mùi hương man mác

- Trời đã hết nồm, mưa xuân thay thế cho mưa phùn

- Con người trở về với bữa cơm gia đình giản dị

- Các trò vui ngày Tết cũng tạm thời kết thúc

Trước khi đọc

Câu 1. Em biết những bài hát hay bức tranh, bức ảnh nào về mùa xuân? Hãy chia sẻ cùng các bạn.

• Bài hát: Mùa xuân đầu tiên, Ngày xuân long phụng sum vầy, Lắng nghe mùa xuân về…
• Bức tranh (hoặc bức ảnh): Xuân sớm (Julian Onderdonk, 1919), Cây anh đào (Van Gogh)...

Câu 2. Em thích nhất điều gì ở mùa xuân quê em.

Mùa xuân quê em: Cây cối đâm chồi nảy lộc, Không khí rộn ràng khắp đường phố, Các khu chợ tấp nập người mua bán…

Trong khi đọc

Câu 1. Có phải “ai cũng chuộng mùa xuân” không?

Ai cũng chuộng mùa xuân là một điều tự nhiên.

Câu 2. Những loài cây sắp trổ lá đơm hoa vào mùa xuân.

Hoa đào, hoa mai e ấp…

Câu 3. Không gian đặc trưng của mùa xuân của miền Bắc.

Không gian: Có mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa xa, có câu hát huê tình của cô gái đẹp như thơ mộng…

Câu 4. Bức tranh mùa xuân tuyệt đẹp sau thời điểm rằm tháng Giêng.

Bức tranh mùa xuân tuyệt đẹp sau thời điểm rằm tháng Giêng:

• Đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong
• Cỏ không còn mát xanh nhưng để lại một mùi hương man mác
• Trời đã hết nồm, mưa xuân đã bắt đầu thay thế cho mưa phùn không còn làm cho nền trời đùng đục như pha lê mờ
• Những vệt xanh tươi hiện ở chân trời
• Trên giàn hoa lí, vài con ong siêng năng đã đi kiếm nhụy ho
• Trên nền trời trong xanh có những làn sóng hồng hồng rung động như cánh con ve mới lột.

Câu 5. Khung cảnh đêm trăng tháng Giêng.

Khung cảnh đêm trăng tháng Giêng: Đêm xanh biêng biếc, tuy có mưa dây, nhưng nhìn lên thấy rõ từng cánh sếu bay.

Sau khi đọc

Câu 1. Mạch cảm xúc của tác giả được khơi dậy qua sự hồi tưởng về không gian. Tìm chi tiết miêu tả không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội (vào đầu tháng Giêng và sau rằm tháng Giêng) và chi tiết miêu tả không gian gia đình.

Chi tiết miêu tả không gian đặc trưng của mùa xuân Hà Nội:

- Đầu tháng Giêng: “Mùa xuân của tôi – mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội – là mùa xuân có mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa xa, có câu hát huê tình của cô gái đẹp như thơ mộng…”

- Sau rằm tháng Giêng:

• Đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong
• Cỏ không còn mát xanh nhưng để lại một mùi hương man mác
• Trời đã hết nồm, mưa xuân đã bắt đầu thay thế cho mưa phùn không còn làm cho nền trời đùng đục như pha lê mờ
• Những vệt xanh tươi hiện ở chân trời
• Trên giàn hoa lí, vài con ong siêng năng đã đi kiếm nhụy ho
• Trên nền trời trong xanh có những làn sóng hồng hồng rung động như cánh con ve mới lột.

- Không gian gia đình: “Nhang trầm, đèn nến, và nhất là bầu không khí gia đình đoàn tụ êm đềm, trên kính dưới nhường, trước những bàn thờ Phật, bàn thờ Thánh, bàn thờ Tổ tiên làm cho lòng anh ấm lạ ấm lùng, tuy miệng chẳng nói ra nhưng trong lòng thì cảm giác như có không biết bao nhiêu là hoa mới nở, bướm ra ràng mở hội liên hoan”.

Câu 2. Trong cái rét ngọt đầu xuân, sức sống của thiên nhiên và con người được khơi dậy như thế nào?

- Về thiên nhiên: rạo rực nhựa sống trong cành mai, gốc đào, chồi mận ở ngoài vườn; như mầm non của cây cối, nằm im mãi không chịu được, phải trỗi ra thành những cái lá nhỏ li ti giơ tay vẫy những cặp uyên ương đứng cạnh; đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong, cỏ không mướt xanh như cuối đông đầu Giêng, nhưng trái lại lại nức một mùi hương man mác.

- Về con người: nhựa sống trong người căng lên như máu cũng căng lên trong lộc của loài nai, như mầm non của cây cối; tim người ta cũng dương như cũng trẻ hơn ra, và đập mạnh hơn trong những ngày đông tháng giá; anh cũng “sống” lại và thèm khát yêu thương thực sự; Ra ngoài trời, thấy ai cũng muốn yêu thương, về đến nhà cũng lại thấy yêu thương nữa.

Câu 3. Nêu nhận xét của em về cách tác giả diễn tả cảm giác của lòng mình khi mùa xuân đến.

Tác giả diễn tả cảm giác của lòng mình khi mùa xuân đến một cách trực tiếp “Tôi yêu…”. Vẻ đẹp của mùa xuân hiện lên vô cùng chân thực, sinh động và tinh tế.

Câu 4. Tác giả đã triển khai bài tùy bút theo mạch chủ đề về mùa xuân bắt đầu từ “ai cũng chuộng mùa xuân” như thế nào?

Tác giả đã triển khai bài tùy bút theo mạch chủ đề về mùa xuân bắt đầu từ “ai cũng chuộng mùa xuân”: Tình cảm con người dành cho mùa xuân một cách tự nhiên, sau đó lấy chính trải nghiệm của bản thân để chứng minh cho lời khẳng định.

Câu 5. Trong đoạn trích, khi nói về mùa xuân, tác giả dùng cụm từ như mùa xuân của tôi, mùa xuân thần thánh của tôi, mùa xuân của Hà Nội thân yêu . Cách viết này cho em hiểu điều gì về cuộc sống và tình cảm riêng của người viết?

Cụm từ như mùa xuân của tôi, mùa xuân thần thánh của tôi, mùa xuân của Hà Nội thân yêu đã cho thấy tình yêu mến sâu sắc, sự gắn bó tha thiết của tác giả với mùa xuân của quê hương.

Câu 6. Chọn một câu văn cho thấy lời văn của bài tùy bút như lời trò chuyện tâm tình. Theo em, đặc điểm của lời văn đó tác động như thế nào đến cảm nhận của người đọc.

- Câu văn: Mùa xuân của tôi - mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội - là mùa xuân có mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa xa, có câu hát huê tình của cô gái đẹp như thơ mộng…

- Tác dụng: Lời văn như vậy giúp người đọc cảm nhận sâu sắc, rõ ràng hơn về tình cảm, suy nghĩ của tác giả.

Viết kết nối với đọc

Viết đoạn văn ngắn (khoảng 5 - 7 câu) nêu cảm nhận về cảnh sắc và không khí mùa xuân ở quê hương em.