Buzz
1. Bài soạn 'Ý nghĩa của con hổ' số 1
I. Giới thiệu về tác giả Vũ Trinh
- Vũ Trinh (1795 - 1828)
- Quê quán: làng Xuân Lan, huyện Lang Tài, trấn Kinh Bắc (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh)
- Tài năng: học thuật rộng, sở hữu tài năng về thơ ca và thi phú
- Sự nghiệp:
Vượt qua kỳ thi Hương Cống (cử nhân) khi mới 17 tuổi
Làm quan cho triều Lê và sau đó là triều Nguyễn
- Quan điểm sáng tạo: văn là phương tiện truyền đạt tri thức đạo, thơ là ngôn ngữ của trí tuệ
II. Tổng quan về tác phẩm 'Ý nghĩa của con hổ'
1. Thể loại: truyện trung đại Việt Nam
a. Khái quát
- Trung đại là giai đoạn lịch sử từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX
- Văn học trung đại bao gồm nhiều thể loại như thơ trung đại, kịch, phú, chiếu, hịch... và truyện trung đại.
b. Truyện trung đại Việt Nam
- Được viết bằng chữ Hán hoặc chữ Nôm, diễn đạt nét văn hóa dân gian
- Cốt truyện thường đơn giản, mang tính giáo huấn và không giống với truyện hiện đại
- Nhân vật được mô tả chủ yếu qua ngôn ngữ trực tiếp của người kể chuyện và hành động của họ
- Phân loại thành truyện hư cấu và truyện tự sự
2. Nguồn gốc văn bản
- Trích từ Lan Trì kiến văn lục, thuộc sách Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại, tập I
3. Phong cách biểu đạt
- Sử dụng phong cách tự sự
4. Góc nhìn kể chuyện
- Sử dụng góc nhìn thứ 3
5. Tóm tắt nội dung 'Ý nghĩa của con hổ'
Một đêm, bà đỡ Trần người huyện Đông Triều giúp con hổ cái khó khăn khi đang mang thai. Hổ đực biếu bà một cục bạc, giúp bà vượt qua năm đói kém. Bác tiều ở huyện Lạng Giang giúp con hổ thứ hai lấy chiếc xương bò hóc trong cổ. Hổ biếu bác tiều một con nai và về viếng khi bác mất, mang theo lễ vật mỗi khi giỗ bác.
6. Cấu trúc của văn bản
- Gồm 2 phần chính:
Phần 1: Từ đầu → 'bà mới sống qua được': Kể về sự kiện con hổ với bà Trần
Phần 2: Phần còn lại: Nói về sự kiện con hổ với bác tiều phu
7. Ý nghĩa của 'Ý nghĩa của con hổ'
- Khen ngợi và khuyến khích lối sống tình nghĩa, sẵn sàng giúp đỡ nhau khi gặp khó khăn
- Người được giúp đỡ cần biết trân trọng và đền đáp ơn nghĩa cho những người đã giúp đỡ mình.
3. Bài soạn 'Ý nghĩa đằng sau con hổ' số 2
I. Về thể loại truyện trung đại Việt Nam
- Trong lịch sử văn học Việt Nam, thời trung đại (thường được tính từ thế kỉ X đến cuối thế kỉ XIX), thể loại truyện văn xuôi chữ Hán đã xuất hiện với nội dung đa dạng, mang tính giáo huấn và có cách viết khác biệt so với truyện hiện đại.
- Ở đây có cả truyện hư cấu (tưởng tượng nghệ thuật) và truyện gần với kí (ghi chép sự việc), sử (ghi chép chuyện thật). Cốt truyện thường đơn giản. Nhân vật được miêu tả chủ yếu qua ngôn ngữ trực tiếp của người kể chuyện, hành động và ngôn ngữ đối thoại của nhân vật. Truyện Mẹ hiền dạy con (trích Liệt nữ truyện) của Trung Quốc cũng thuộc dạng truyện trung đại, mặc dù viết trước, nhưng có nhiều điểm tương đồng.
- Truyện Con hổ có nghĩa thuộc thể loại chuyện hư cấu, sử dụng biện pháp nghệ thuật mượn chuyện loài vật để diễn đạt những ý nghĩa về đạo đức con người.
II. Tóm tắt truyện Con hổ có nghĩa
Truyện Con hổ có nghĩa gồm hai câu chuyện về loài hổ.
Truyện thứ nhất: Một bà đỡ họ Trần ở huyện Đông Triều một đêm được hổ cõng vào rừng. Bà giúp hổ cái đang sinh nở, hổ đực mừng rỡ đào lên cục bạc biếu bà. Cục bạc giúp bà vượt qua năm đói kém.
Truyện thứ hai: Bác tiều ở huyện Lạng Giang giúp con hổ bị hóc xương, được hổ biếu một con nai. Khi bác tiều qua đời, hổ đến viếng và mỗi lần giỗ, hổ đều biếu gia đình bác dê hoặc lợn.
III. Đọc - hiểu văn bản
1 - Trang 144 SGK
Văn bản này thuộc thể loại gì? Có mấy đoạn và nói về điều gì?
Trả lời
Văn bản này thuộc thể loại văn xuôi. Truyện có hai đoạn:
– Đoạn một kể về chuyện giữa hổ và bà đỡ Trần.
– Đoạn hai kể chuyện con hổ có nghĩa với người tiều phu.
2 - Trang 144 SGK
Biện pháp nghệ thuật chủ yếu được sử dụng trong văn bản này là gì? Vì sao lại chọn chủ đề 'Con hổ có nghĩa' thay vì 'Con người có nghĩa'?
Trả lời
Biện pháp nghệ thuật chủ yếu là nhân hoá. Sử dụng chuyện loài hổ để so sánh và tôn vinh giáo dục con người. Con hổ, mặc dù là loài cầm thú hung dữ, nhưng cũng có hành động có ý nghĩa. Bằng cách này, tác giả muốn nhấn mạnh việc con người cần cư xử có ý nghĩa hơn loài cầm thú.
3 - Trang 144 SGK
Mô tả sự kiện giữa bà đỡ Trần với con hổ thứ nhất và giữa bác tiều với con hổ thứ hai. Chi tiết nào bạn cảm thấy thú vị? So sánh chuyện con hổ với bà đỡ Trần và con hổ với bác Tiều, điều gì thêm ý nghĩa?
Trả lời
Con hổ thứ nhất với bà đỡ Trần:
– Các hành động:
+ Gõ cửa cổng bà đỡ
+ Cầm tay bà, nhìn hổ cái nhỏ nước mắt.
+ Mừng rỡ, đùa giỡn với con.
+ Đào cục bạc tặng bà đỡ.
+ Vẫy đuôi, vẻ tiễn biệt, rất chu đáo, có lễ nghi.
=> Con hổ thể hiện tình cảm yêu thương vợ con, lo lắng đến mạng sống của cô vợ trong cuộc sinh nở đầy khó khăn. Hổ không nói được, nhưng cử chỉ cầm tay và đỡ rồi nhìn hổ cái là cách thể hiện tốt nhất. Hổ đền ơn và cư xử thân thiện với bà đỡ.
– Con hổ thứ hai với bác Tiều phu:
+ Mắc xương, lấy tay móc họng.
+ Nằm ngục xuống, há miệng nhìn bác Tiều phu cầu cứu.
+ Tạ ơn một con nai.
+ Hơn mười năm sau, khi bác tiều chết. Hổ đến trước mộ nhảy nhót, đầu dụi vào quan tài, gầm lên ai oán và chạy quanh quan tài.
=> Con hổ thứ nhất chỉ trả ơn bà đỡ Trần một lần, con hổ thứ hai trả ơn với ý nghĩa lâu dài và sâu sắc, thậm chí sau khi bác tiều đã qua đời.
4 - Trang 144 SGK
Truyện Con hổ có nghĩa đề cao, khuyến khích điều gì cần có trong cuộc sống con người?
Trả lời
Truyện Con hổ có nghĩa tôn vinh cách sống có ý nghĩa trong cuộc sống con người. Hành động giúp đỡ nhau trong lúc khó khăn là điều quan trọng. Người giúp đỡ cũng như người được giúp đỡ đều trải qua những tình cảm đáng quý và ý nghĩa. Truyện khuyến khích giáo dục đạo đức và lòng nhân ái trong con người.
Ghi nhớ
Truyện Con hổ có nghĩa thuộc thể loại truyện hư cấu, sử dụng biện pháp nghệ thuật mượn chuyện loài vật để truyền đạt những giáo lý về đạo đức con người.
Luyện tập
Câu hỏi: Hãy kể về một con chó mang ý nghĩa đối với chủ nhân. Nếu chưa có kinh nghiệm, hãy tham khảo ý kiến của bố mẹ hoặc người khác và sau đó viết vài dòng cảm nghĩ?
Gợi ý làm bài
Khoảng bốn năm trước, khi tôi còn học lớp hai, ông ngoại tặng cho tôi một chú chó nhỏ khoảng vài tháng tuổi, lông màu nâu sậm. Tôi đặt tên cho nó là Lắc-ki.
Lắc-ki trưởng thành với thân hình đẹp, đôi tai nhọn, chiếc mũi đen ướt đánh hơi rất tài. Đã nhiều lần, nó giúp tôi tiêu diệt những con chuột cống đáng ghét trong nhà. Thông minh và trung thành, Lắc-ki hiểu tiếng người và luôn sát cánh với tôi. Ban ngày, nó nằm trước nhà để giữ an ninh, ban đêm đi tuần tra xung quanh để đảm bảo an toàn cho gia đình.
Lắc-ki không chỉ là một chú chó bảo vệ nhà cửa mà còn là người bạn đồng hành trung thành. Đối với tôi, nó không chỉ là thú cưng mà còn là người anh em đồng lòng, sẵn sàng chia sẻ niềm vui và khó khăn. Mối quan hệ giữa chú chó và chủ nhân thường xuyên được thể hiện qua những cử chỉ ân cần, những trò chơi vui nhộn và sự hiểu biết sâu sắc.
Một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất là khi tôi gặp tai nạn trong kênh nước và Lắc-ki đã liều mình nhảy xuống nước để cứu tôi. Đó là một hành động dũng cảm và ý nghĩa, khiến tôi trân trọng sự hiện diện của chú chó đáng yêu này trong cuộc sống của mình.
A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
Tóm tắt:
Truyện đầu tiên: Kể về bà đỡ người họ Trần ở huyện Đông Triều, bị một con hổ cõng vào rừng trong đêm. Ban đầu, bà sợ lắm, nhưng khi thấy con hổ cái đang đau bụng, bà nhận ra tình cảm của con và giúp hổ sinh con. Sử dụng thuốc, bà hòa mình với nước sông và cho hổ uống. Hổ cái đẻ được con, hổ đực mừng rỡ và tặng bà một viên bạc trắng. Hổ đào lên từ đất, tiễn bà về làng và khi bà về đến làng, hổ gầm một tiếng, qua mùa mất mùa nhưng nhờ có viên bạc, bà vượt qua được khó khăn.
Truyện thứ hai: Kể về bác tiều ở huyện Lạng Giang, giúp một con hổ lấy xương hóc. Bác tiều mất, hổ đến viếng và mỗi khi giỗ bác, hổ mang quà về tặng gia đình bác.
Truyện Con hổ có nghĩa thuộc thể loại truyện hư cấu, sử dụng nghệ thuật mượn chuyện loài vật để nói về đạo lý làm người.
B. BÀI TẬP VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI
Câu 1: (Trang 144 - SGK Ngữ văn 6 tập 1) Văn bản thuộc thể loại gì? Có bao nhiêu đoạn? Mỗi đoạn nói về điều gì?
Bài làm:
Văn bản này là văn xuôi. Truyện gồm hai đoạn:
Đoạn thứ nhất kể về sự kiện giữa bà đỡ và con hổ.
Đoạn thứ hai kể về sự kiện giữa bác tiều và con hổ.
Câu 2: (Trang 144 - SGK Ngữ văn 6 tập 1) Biện pháp nghệ thuật chính được sử dụng là gì? Tại sao lại chọn xây dựng câu chuyện 'Con hổ có nghĩa' thay vì 'Con người có nghĩa'.
Bài làm:
Truyện chủ yếu sử dụng biện pháp nghệ thuật là tưởng tượng hư cấu, nhân cách hóa loài vật. Sự xen kẽ giữa thực tế và lãng mạn tạo nên câu chuyện sống động và hấp dẫn. Lựa chọn chuyện về một con hổ hung dữ nhưng có lòng nhân ái và tình cảm giống con người, tác giả muốn đọc giả so sánh và rút ra bài học về tình nhân ái và ý nghĩa cuộc sống.
Câu 3: (Trang 144 - SGK Ngữ văn 6 tập 1) Các sự kiện chính giữa bà đỡ Trần và con hổ thứ nhất, giữa bác tiều và con hổ thứ hai là gì? Trong mỗi sự kiện, chi tiết nào đặc sắc, và so sánh với sự kiện khác, chúng ta rút ra ý nghĩa gì?
Bài làm:
Con hổ thứ nhất với bà đỡ Trần
Các hành động:
Gõ cửa cổng bà đỡ
Cầm tay bà, nhìn hổ cái nhỏ nước mắt.
Mừng rỡ, đùa giỡn với con.
Đào cục bạc tặng bà đỡ.
Vẫy đuôi, vẻ tiễn biệt, rất chu đáo, có lễ nghi. Con hổ hết lòng yêu thương vợ con, đền ơn và cư xử thắm tình ân nhân với bà đỡ.
Con hổ thứ hai với bác tiều phu
Các hành động:
Mắc xương, lấy tay móc họng.
Nằm ngục xuống, há miệng nhìn bác tiều phu cầu cứu.
Tạ ơn một con nai.
Hơn mười năm sau, khi bác tiều chết. Hổ đến trước mộ nhảy nhót, đầu dụi vào quan tài, gầm lên ai oán và chạy quanh quan tài.
Những chi tiết cảm động
Câu chuyện thứ nhất: hổ cầm tay bà, nhìn hổ cái nhỏ nước mắt, khi hổ cái đẻ được, hổ đực mừng rỡ đùa giỡn với con giống y như con người, như một người cha hạnh phúc. Hổ đực biết lo lắng chăm sóc cho vợ.
Câu chuyện thứ hai có thêm nét đặc biệt: Con hổ trán trắng rất tình nghĩa và có tình cảm ân nghĩa thuỷ chung sâu sắc giống như con người. Khi bác tiều phu mất nó tới dụi đầu vào quan tài, gầm lên, chạy chung quanh như để nói lời tiễn biệt. Rồi hàng năm hổ còn mang dê hoặc lợn đến để giỗ bác.
Câu 4: (Trang 144 - SGK Ngữ văn 6 tập 1) Truyện con hổ có nghĩa đề cao, khuyến khích điều gì cần có trong cuộc sống con người
Bài làm:
Mượn chuyện loài vật để nói về việc đối xử giữa con người với con người
Qua câu chuyện Con hổ có nghĩa người xưa muốn đề cao ân nghĩa trong đạo làm người, sống cần có trước có sau, ăn quả phải nhớ người trồng cây.
LUYỆN TẬP
Câu 1: (Trang 144 - SGK Ngữ văn 6 tập 1) Hãy kể về một con chó có ý nghĩa với chủ. Nếu chưa biết, hãy nhờ gia đình hoặc người khác kể và sau đó viết về cảm nhận của bạn.
Bài làm:
Câu chuyện về chú chó trung thành ở Nhật Bản
Chú chó Hachiko được giáo sư Ueno của trường đại học Tokyo nuôi dưỡng. Gia đình giáo sư không có con trai nên ông coi Hachiko như con ruột. Mỗi buổi sáng, Hachiko tiễn giáo sư đến nhà ga và cùng nhau đi bộ đến trường. Buổi chiều, chú chó đến nhà ga đón giáo sư về. Nhưng một ngày, giáo sư Ueno qua đời, nhưng Hachiko vẫn tiếp tục đến nhà ga đợi chờ chủ nhân của mình. Hành động trung thành của Hachiko đã lan truyền và để lại ấn tượng sâu sắc về lòng trung thành trong tâm trí mọi người.
6. Bài viết 'Ý nghĩa của Con hổ' số 6
I - KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM VỮNG
1. Truyện cổ trung đại Việt Nam là thể loại truyện văn xuôi chữ Hán, có cách viết không giống hẳn với truyện hiện đại. Ở đây truyện nhiều khi gần với kí (ghi chép sự kiện), với sử (ghi chép chuyện thật) và thường mang tính giáo huấn. Cốt truyện nhìn chung còn đơn giản. Nhân vật thường được miêu tả chủ yếu qua ngôn ngữ và hành động.
2. Tóm tắt truyện
Bà đỡ Trần ở huyện Đông Triều một đêm nọ được hổ cõng vào rừng. Hoá ra hổ cái đau đẻ khó khăn nên hổ đực tìm bà giúp đỡ. Bà giúp hổ cái sinh con. Hổ đực mừng rỡ, quỳ bên gốc cây đào lên một cục bạc tặng bà. Hổ đực còn đưa tiễn bà ra khỏi rừng, về nhà bà cân bằng được hơn mười lạng. Nhờ số bạc bà sống qua được năm mất mùa đói kém.
Bác tiều ở huyện Lạng Giang giúp hổ móc chiếc xương bò hóc trong cổ ra, Để tạ ơn, hổ biếu bác con nai. Hơn mười năm sau bác tiều mất, hổ về viếng “dùng đầu dụi vào quan tài, gầm lên, chạy quanh quan tài vài vòng rồi đi”. Mỗi lần giỗ bác, hổ lại đưa dê hoặc lợn về cho gia đình.
3. Truyện Con hổ có nghĩa thuộc loại truyện cổ trung đại, trong đó sử dụng thủ pháp nghệ thuật nhân hoá, mượn chuyện hổ để nói chuyện con người nhằm đề cao ân nghĩa trong đạo làm người.
II - HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
Câu 1. Văn bản Con hổ có nghĩa thuộc loại truyện cổ trung đại. Truyện có hai đoạn. Đoạn một kể chuyện xảy ra giữa con hổ và bà đỡ Trần ở huyện Đông Triều. Đoạn hai kể chuyện con hổ với bác tiều phu ở huyện Lạng Giang.
Câu 2. Biện pháp nghệ thuật cơ bản bao trùm được sử dụng là biện pháp nghệ thuật nhân hoá.
Con hổ trong câu chuyện với bà đỡ Trần lo lắng cho vợ, vui mừng khi có con, biết lấy bạc tạ ơn, lại đưa tiễn ân nhân ra khỏi rừng.
Con hổ trong câu chuyện với bác tiều thì biết đem nai đến tạ ơn, khi bác chết thì về viếng, lại đem lễ vật cho gia đình bác làm giỗ.
Nói chuyện hổ có nghĩa cũng là một cách để nói về con người có nghĩa. Con hổ là loài cầm thú, hung dữ mà còn có nghĩa tình trong cư xử thì lẽ nào con người lại sống thiếu ơn nghĩa được. Đây là cách nói gián tiếp về con người.
Câu 3. Chuyện xảy ra giữa bà đỡ Trần và con hổ thứ nhất là chuyện đỡ đẻ. Hổ cái đẻ khó. Hổ đực đi đón bà đỡ Trần, nhỏ nước mắt cầu xin bà giúp đỡ. Bà đỡ Trần đã giúp hổ đẻ được và hổ đực vui mừng, đào bạc lên tạ ơn bà, lại đưa bà ra tận cửa rừng.
Con hổ thứ hai thì bị hóc xương bò. Bác tiều liền giúp móc xương ra. Hổ bắt nai về tạ ơn. Khi bác mất, hổ về viếng. Khi làm giỗ, hổ mang lễ vể cho gia đình.
Chi tiết bà đỡ Trần giúp hổ cái sinh con, hổ đực vui mừng, tạ ơn bà là chi tiết thú vị. Với con hổ thứ hai, nó nghe lời bác tiều “nằm phục xuống, há miệng nhìn bác tiều ra dáng cầu cứu” là chi tiết hay.
Con hổ thứ hai không chỉ trả ơn một lần. Khi ân nhân chết, nó còn về để viếng. Rồi sau đó còn tiếp tục mang lễ vật về làm giỗ. Câu chuyện này nhấn mạnh ý nghĩa của tư tưởng ân nghĩa. Trả nghĩa suốt đời.
Câu 4. Truyện Con hổ có nghĩa đề cao, khuyến khích cách sống nghĩa tình trong cuộc sống của con người. Làm người phải biết giúp đỡ lẫn nhau khi hoạn nạn. Và người được giúp đỡ phải biết ghi nhớ ơn nghĩa, biết báo đáp ơn nghĩa cho ân nhân của mình.
