Top 7 chiến lược hỗ trợ học sinh lớp 5 phát triển khả năng viết văn miêu tả

Thực hiện từ văn bản mẫu, giáo viên hướng dẫn học sinh nhận biết phần mở đầu, phần chính và phần kết luận trong bài văn miêu tả.

Yêu cầu học sinh rút trích và ghi nhớ cấu trúc cơ bản của một bài văn miêu tả cảnh hoặc người.

Tiếp theo, lưu ý học sinh về cách trình bày bài văn sao cho phân biệt rõ 3 phần chính của một bài văn miêu tả.

Tổ chức quan sát theo các hướng khác nhau như từ xa đến gần, từ bên trong ra ngoài và ngược lại. Ghi chép chi tiết về những điều họ quan sát được. Hướng dẫn học sinh tổ chức quan sát từng đối tượng một cách cụ thể. Có thể thực hiện quan sát trực tiếp các đối tượng như buổi chào cờ đầu tuần, cảnh quan trước giờ học, hoặc người thân trong gia đình.

Đối với học sinh yếu và những học sinh có điều kiện quan sát thực tế hạn chế, những đề tài quen thuộc là điều cần thiết. Việc giáo viên yêu cầu học sinh sử dụng ngôn ngữ Tiếng Việt có thể hạn chế làm cho các em khó khăn khi phải tưởng tượng, mô tả một đối tượng mới mẻ. Điều này đặt ra một thách thức quá lớn đối với học sinh.

Vì kĩ năng đặt câu của học sinh đang trong quá trình phát triển, giáo viên cần hỗ trợ các em làm quen với cách đặt câu chính xác và biến chúng thành câu hấp dẫn khi sử dụng trong bài làm văn.

Ví dụ: Trong bài giảng về viết đoạn văn tả cảnh đêm trăng ở quê em, sau khi xác định đề bài, giáo viên nên hướng dẫn học sinh cách đặt câu đúng và mở rộng chúng thành câu hay. Chẳng hạn:

Câu đúng: Trăng nổi lên.

Mở rộng: Ánh trăng tròn tỏa sáng từng chùm, hòa mình trong hơi ấm của gió. Mọi sự im lặng dường như nhấp nhô với những bản hòa nhạc thiên nhiên êm dịu.

Câu đúng: Đám mây trên bầu trời

Mở rộng: Cả bầu trời phủ một lớp mây trắng nhẹ, giống như tấm rèm mỏng che phủ lên một bức tranh tĩnh lặng của tự nhiên. Mỗi đám mây như những hình nền trong suốt, tô điểm cho bức tranh đêm.

Để học sinh thành thạo nghệ thuật sáng tạo văn bản, trước khi bắt tay vào bất kỳ yêu cầu cụ thể nào từ đề bài, giáo viên cần giúp học sinh tổ chức ngôn ngữ liên quan đến đề tài bài viết, nhằm trang bị vốn từ ngữ cho việc sáng tạo trong quá trình viết. Điều này giúp học sinh tự tin và linh hoạt khi diễn đạt suy nghĩ của mình.

Ví dụ: Trong buổi hướng dẫn viết văn miêu tả: tả khung cảnh phiên chợ thôn quê dựa trên trí tưởng tượng của em

Giáo viên nên hỗ trợ học sinh cấu trúc từ ngữ liên quan đến đề tài phiên chợ. Chẳng hạn như: đông đúc, gánh nặng, bày mình, vận chuyển, nhộn nhịp, âm nhạc, sôi động, dần dần tan biến,...

Xây dựng dàn ý là một bước quan trọng giúp học sinh thể hiện sự sáng tạo khi viết văn. Nhiều bạn học sinh có thể coi thường bước này, nhưng thực tế chứng minh rằng hầu hết các bạn giỏi văn luôn đặt tâm huyết vào việc xây dựng dàn ý. Điều này giúp họ dễ dàng tìm ý, sắp xếp ý và viết một bài văn có bố cục rõ ràng, ý thức sâu sắc.

Chẳng hạn với đề bài: Mô tả một cảnh đẹp ở quê hương, nơi em sinh sống.

• Giáo viên nên hướng dẫn học sinh chuẩn bị trước, quan sát cảnh đẹp ở quê nhà và ghi chép lại những điều thú vị.
• Trong giờ học, học sinh sẽ dựa trên những quan sát để xây dựng dàn ý cho bài văn mô tả cảnh đẹp ở quê nhà, sau đó chuyển một phần trong dàn ý thành đoạn văn hoàn chỉnh.
• Hướng dẫn cách xây dựng dàn ý của một bài văn mô tả cảnh đẹp gồm 3 phần:
  • Mở bài: Giới thiệu tổng quan về cảnh sẽ được mô tả.
  • Thân bài: Mô tả chi tiết từng khía cạnh của cảnh, thay đổi theo thời gian.
  • Kết bài: Nêu nhận xét hoặc suy nghĩ cá nhân về cảnh đó.
• Dựa trên dàn ý chung này, giáo viên cần hỗ trợ học sinh xây dựng dàn ý chi tiết cho từng khía cạnh của cảnh đẹp mà họ đã chọn.

Ví dụ: Dàn ý cho bài văn mô tả cảnh buổi sáng trên cánh đồng

Mở bài: Giới thiệu về cánh đồng vào buổi sáng: Em là người con của nông thôn, thuộc vào mảnh đất bát ngát cánh đồng xanh. Tuổi thơ của em luôn kết nối với hình ảnh những cánh đồng thơm sữa chín hay cánh đồng mặc áo rơm vào mùa gặt. Cánh đồng quê em vào buổi sáng tràn đẹp.

Thân bài:

a) Mô tả tổng quan

• Bình minh tạo nên cảnh sáng bình yên và thư giãn.
• Tiếng gà gáy xa vang, báo hiệu một ngày mới bắt đầu.
• Mặt trời bắt đầu mọc sau giấc ngủ.
• Cánh đồng như một tấm thảm xanh mát trải dài.

b) Mô tả chi tiết

• Khi bình minh nở, cánh đồng như được bao phủ bởi tấm sương dày đặc.
• Khi mặt trời lên, sương tan, lộ diện màu xanh của lúa đang chờ mùa gặt.
• Gió xuân từ đồi cao làm những đợt sóng lúa nhẹ nhàng.
• Bóng người xuất hiện giữa cánh đồng, làm cho đàn cò bay vút lên trời.
• Cây cỏ, lá cây, những đám cỏ cao thoáng bật dậy khắp nơi.

c) Mô tả hoạt động

• Mọi người bắt đầu một ngày làm việc mới.
• Những người nông dân với cuốc, cười đùa trên cánh đồng.
• Chúng ta thấy những chú bò đang đứng nhìn chăm chú, con trâu nằm nhào lộn.
• Em điều khiển con thuyền chèo trên con đò xanh trên làng cỏ.

Kết bài: Nắng đã cao, em vẫn đắm chìm trong cảnh đẹp của cánh đồng xanh mát, niềm tự hào về quê hương mình. Màu xanh hôm nay là một biểu tượng cho niềm vui, sức sống và hy vọng cho một mùa gặt bảnh bao.

Với các bài văn mẫu, giáo viên cần hướng dẫn học sinh tập trung vào việc khám phá cái đẹp, điều tốt trong bài văn thay vì sao chép một cách cơ bản (giải thích để học sinh hiểu rõ). Bởi khi học sinh nhận thức được vẻ đẹp và những điểm xuất sắc, họ sẽ phát triển cảm xúc thẩm mỹ, từ đó nâng cao khả năng làm văn, đặc biệt là văn miêu tả.

Trong quá trình hướng dẫn, giáo viên khuyến khích học sinh tạo ra các câu hỏi xoay quanh nội dung của đoạn văn, giúp họ suy nghĩ sâu sắc và ghi chú về những điểm quan trọng. Một số câu hỏi có thể là:

• Đoạn văn này miêu tả những đặc điểm nào của nhân vật?
• Ngôn từ nghệ thuật nào được sử dụng để tạo hình ảnh về nhân vật?
• Trong đoạn văn này, tác giả sử dụng những so sánh nào?...

Học sinh cũng cần tìm hiểu cách sử dụng giác quan khi quan sát và cách chọn lựa chi tiết để miêu tả. Cùng với đó, có thể kết hợp quan sát các cảnh thông qua tranh, hình ảnh...