Buzz
1. Xơ gan là gì?
Thuật ngữ xơ gan được dịch từ chữ Cirrhosis có nghĩa là gan có màu nâu và đã được Laennec sử dụng từ năm 1819. Tuy nhiên, khám phá mới cho thấy xơ gan không chỉ đơn thuần là màu nâu, mà quan trọng hơn là có sự xâm nhập của tổ chức xơ làm cho gan trở nên chắc chắn hơn. Cho đến năm 1919, Fiesinger và Albot đã phân biệt giữa gan bị xơ và tình trạng xơ gan.
Xơ gan không chỉ là một bệnh riêng biệt, mà còn là một hội chứng bệnh lý, là hậu quả cuối cùng của quá trình tổn thương tế bào gan. Trong quá trình xơ hóa, các dải xơ hình thành, chia cắt tiểu thùy gan thành các tiểu thùy gan giả, gây rối loạn tuần hoàn qua gan và làm tổn thương tế bào gan. Đồng thời, cả 3 quá trình tổn thương tế bào gan, tăng sinh tổ chức liên kết, và tái tạo tế bào gan tác động lẫn nhau, khiến cho tình trạng xơ gan ngày càng trở nên nặng nề.
2. Lý do dẫn đến xơ gan
Có nhiều nguyên nhân gây xơ gan, bao gồm:
- Virus: Virus là nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan, bao gồm HAV, HBV, HCV, HDV, HEV, HGV
- Vi khuẩn: E.coli và trực khuẩn lao thường gây viêm gan mạn tính và dẫn đến xơ gan
- Ký sinh trùng: Ký sinh trùng sốt rét, sán lá gan và giun có thể làm tắc tĩnh mạch gan, gây xơ hóa và tiến triển thành xơ gan
- Nhiễm độc: Nhiễm độc gan cấp (nhiễm độc chì, đồng, chloroform, carbon tetrachlorid) có thể gây hoại tử nhu mô gan. Nhiễm độc rượu cũng có thể làm thay đổi protein gan, dẫn đến xơ gan
- Rối loạn tuần hoàn: Ứ máu kéo dài, bệnh lý gan – tim có thể gây chèn ép, làm cản trở máu từ gan trở về tĩnh mạch gan, làm tế bào gan bị hoại tử và phát triển thành xơ gan
- Nhiễm mỡ gan: Thiếu chất hướng mỡ (methyonin, cholin) có thể gây rối loạn chuyển hóa mỡ, dẫn đến xơ gan
- Nhiễm sắt: Bệnh di truyền gen lặn, sản phẩm như hemosiderin và hemofuschin có thể tích tụ trong cơ thể và gan, gây xơ gan
- Thuốc: Một số loại thuốc khi sử dụng lâu dài có thể gây xơ gan
- Béo phì: Béo phì là một trong những yếu tố nguy cơ cao gây xơ gan
3. Phân loại xơ gan
Trong thời gian dài, nỗ lực liên tục được thực hiện để phân loại xơ gan một cách hiệu quả nhất, nhưng vẫn chưa xuất hiện phương pháp nào đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chẩn đoán, dự đoán và điều trị. Một số tác giả đề xuất phân loại theo nguyên nhân, tuy nhiên xác định chính xác nguyên nhân xơ gan vẫn là vấn đề khó khăn, trong khi một số tác giả khác tập trung vào các triệu chứng lâm sàng để phân loại.
Trên thực tế lâm sàng, xơ gan thường được phân thành 2 dạng chính: xơ gan còn bù và xơ gan mất bù:
- Xơ gan còn bù: Là giai đoạn ban đầu của xơ gan, quá trình xơ hóa diễn ra chậm, chức năng gan vẫn hoạt động tốt vì tổn thương ít, các tế bào gan khỏe mạnh sẽ tăng cường hoạt động để bù đắp. Triệu chứng lâm sàng thường không rõ ràng, thậm chí không biểu hiện ra bên ngoài. Người bệnh thường phát hiện tình trạng này khi siêu âm ổ bụng hoặc thăm khám các bệnh khác
- Xơ gan mất bù: Là tình trạng xơ gan tiến triển nặng hơn. Các tế bào gan bị tổn thương nhiều hơn, các tế bào khỏe mạnh không thể 'gánh' được chức năng của gan. Gan bị hư hại nhiều dẫn đến suy chức năng rõ rệt và các triệu chứng bộc lộ ra bên ngoài. Hầu hết các trường hợp xơ gan mất bù đều biểu hiện đủ 2 hội chứng là suy gan và tăng áp lực tĩnh mạch cửa
4. Các biến chứng của xơ gan
Xơ gan gây ra những biến chứng nguy hiểm và có thể dẫn đến tử vong, bao gồm:
- Cổ trướng, sưng phù 2 chi dưới: tăng áp lực tĩnh mạch cửa kết hợp với protein giảm trong máu làm phù chân, bụng phình to ra tích chứa nước, dịch màu vàng chanh và gây nhiễm trùng dịch báng. Bệnh nhân có thể gặp đau bụng, tiêu chảy và sốt
- Hôn mê do suy chức năng gan: gan hư tổn làm suy giảm chức năng chuyển hóa, đào thải chất độc ra khỏi cơ thể và đặc biệt là độc tố amoniac. Các độc tố sẽ tích tụ lại trong gan và theo đường máu đi đến hệ thần kinh trung ương, làm rối loạn sự hoạt động của não. Nghiêm trọng hơn, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng hôn mê sâu
- Xuất huyết tiêu hóa: tăng áp lực tĩnh mạch cửa làm căng dãn tĩnh mạch quanh hậu môn, có thể gây vỡ. Bệnh nhân có thể nôn máu, đại tiện ra máu và bị trĩ. Mất máu đột ngột có thể gây tụt huyết áp, choáng và ngất. Nếu không được xử lý kịp thời, người bệnh có thể tử vong
- Ung thư gan: xơ gan là một trong những yếu tố nguy cơ cao dẫn đến ung thư gan
Phát hiện và điều trị sớm sẽ giúp giảm thiểu rủi ro của các biến chứng nguy hiểm từ xơ gan. Do đó, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, hãy tới cơ sở y tế để kiểm tra và chẩn đoán.
5. Triệu chứng của xơ gan
Các triệu chứng của xơ gan phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và thể trạng của bệnh nhân. Ở những bệnh nhân trong giai đoạn xơ gan còn bù, các triệu chứng thường rất mờ nhạt, thậm chí không xuất hiện. Điều này có thể khiến người bệnh nhầm lẫn với một số bệnh lý khác. Các dấu hiệu ban đầu của xơ gan bao gồm:
- Chán ăn
- Mệt mỏi
- Buồn nôn
- Sốt nhẹ
- Giảm cân không rõ nguyên nhân
Khi bệnh tiến triển nặng, bệnh nhân chuyển sang giai đoạn xơ gan mất bù, các triệu chứng nghiêm trọng hơn sẽ xuất hiện, bao gồm:
- Cổ trướng, dân gian gọi là báng bụng (tình trạng tích trữ dịch trong ổ bụng)
- Tuần hoàn bàng hệ (xuất hiện tĩnh mạch nổi ngoằn ngòe dưới da vùng bụng)
- Vàng da, củng mạc mắt vàng
- Ngứa da, sạm da
- Lòng bàn tay đỏ rực (Lòng bàn tay son)
- Sưng phù 2 chi dưới
- Nước tiểu sẫm màu
- Phân nhạt màu hơn bình thường
- Đi ngoài ra máu, có thể nôn ra máu
- Lú lẫn, giảm trí nhớ, dễ cáu gắt
- Giảm ham muốn tình dục
Dấu hiệu điển hình để nhận biết người bệnh chuyển từ giai đoạn còn bù sang giai đoạn mất bù là tình trạng xuất hiện cổ trướng.
Để tránh tình trạng bệnh diễn biến nặng, bạn nên thăm khám sức khỏe định kỳ để phát hiện ra bệnh sớm, điều trị sẽ dễ dàng hơn và tránh để lại biến chứng nguy hiểm.
