Top 9 Thông tin quan trọng về dị ứng sữa ở trẻ

Dị ứng là cơ chế tự vệ của hệ thống miễn dịch khi phản ứng với các protein lạ, như trong trường hợp protein sữa. Khi trẻ tiếp xúc với sữa, cơ thể tự nhận diện các protein này là kẻ thù, kích thích miễn dịch tạo ra kháng thể để chống lại chúng. Điều này gây ra các biểu hiện dị ứng sữa ở trẻ.

Việc hấp thụ protein từ sữa bột cũng gặp khó khăn, có thể dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng và yếu sinh lý. Dấu hiệu của dị ứng sữa có thể thay đổi, và mức độ nghiêm trọng của phản ứng cũng ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Thông thường, trẻ dị ứng với protein sữa bò cũng có thể phản ứng với protein trong sữa cừu và sữa dê.

Ước tính có từ 10 - 30% trẻ từ giai đoạn sơ sinh đến 1 tuổi phải đối mặt với dị ứng với sữa bột công thức. Tình trạng này giảm dần khi trẻ lớn, và khoảng 75% trẻ từ 3 tuổi trở lên không còn bị dị ứng sữa. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn duy trì tình trạng dị ứng suốt đời.

Mặc dù chưa có nguyên nhân chính xác, nghiên cứu y khoa chỉ ra rằng di truyền có thể đóng vai trò trong dị ứng sữa công thức. Nếu cha mẹ từng trải qua dị ứng với sữa bột khi còn nhỏ, tỷ lệ dị ứng của trẻ có thể lên đến 50 - 80%.

Các yếu tố khác như môi trường sống và chế độ ăn hàng ngày cũng ảnh hưởng đến sự xuất hiện của bệnh dị ứng. Biểu hiện dị ứng thường tổng hợp từ nhiều triệu chứng, và chúng có thể trở nên nặng nề nếu trẻ tiếp tục tiêu thụ loại sữa gây dị ứng.

Mọi người ở mọi độ tuổi đều có khả năng phải đối mặt với vấn đề dị ứng sữa. Trẻ em dưới 1 tuổi thường là nhóm có tỷ lệ dị ứng cao nhất (khoảng 2-3% trẻ nhỏ). Một số trẻ có thể tiếp tục mắc phải tình trạng này khi lớn lên.

Khi trẻ phát triển dị ứng với sữa, điều này đồng nghĩa với việc hệ thống miễn dịch của trẻ phản ứng quá mạnh mẽ với lượng protein trong sữa. Khi bé uống sữa, hệ thống miễn dịch của cơ thể nhận nhầm các protein là những chất lạ gây hại, kích thích quá trình chống lại chúng.

Triệu chứng dị ứng sữa thường xuất hiện trong tuần đầu tiên sau khi trẻ tiêu thụ sữa. Trẻ được bú sữa mẹ thường ít có khả năng phát triển dị ứng hơn so với trẻ uống sữa bột. Tuy nhiên, trẻ bú sữa mẹ cũng có thể gặp vấn đề nếu chế độ dinh dưỡng của mẹ chứa các chất tương tự.

Dị ứng với sữa bò khác biệt với vấn đề không tiêu hóa lactose khi cơ thể không thể xử lý sữa. Một số trẻ có thể phản ứng ngay sau khi uống sữa, trong khi một số trường hợp khác có thể thấy các triệu chứng sau vài giờ hoặc vài ngày. Nếu phát hiện các dấu hiệu sốc như co giật, mất ý thức, đau bụng nặng, hoặc da tím tái, bố mẹ cần đưa trẻ đến thăm bác sĩ ngay lập tức.

Hệ thống miễn dịch của cơ thể đánh giá protein trong sữa như là một yếu tố có thể gây hại, và do đó tăng cường sản xuất kháng thể IgF để kiểm soát chúng.

Khi protein sữa, gây dị ứng, xuất hiện trong cơ thể, hệ thống miễn dịch sẽ nhanh chóng nhận diện chúng thông qua kháng thể IgE. Đồng thời, cơ thể kích thích hệ miễn dịch, giải phóng histamine và các chất trung gian hóa học khác, dẫn đến các biểu hiện dị ứng từ nhẹ đến nặng.

Khi dị ứng xảy ra, trẻ có thể thể hiện ở nhiều bộ phận khác nhau với mức độ từ nhẹ đến nặng. Trong đó, hệ tiêu hóa, da và hô hấp thường là những bộ phận chịu ảnh hưởng lớn nhất. Các triệu chứng đa dạng, thường không đặc hiệu nên có thể bị bỏ qua, đặc biệt là ở trẻ nhỏ:

• Đường tiêu hóa: Trẻ sơ sinh có thể giảm bú, ọc sữa, quấy khóc hoặc tiêu máu - những biểu hiện phổ biến. Trẻ lớn hơn có thể gặp tình trạng tiêu chảy, táo bón, đau bụng, tiêu máu và khó nuốt. Trong trường hợp kéo dài, trẻ có thể trở nên xanh xao do thiếu máu sắt và phát triển kém.
• Nhận biết qua da: Là một trong những triệu chứng phổ biến nhất. Trẻ thường phát ban đỏ, ngứa khắp cơ thể. Ở mức nặng, mắt và môi có thể sưng phù.
• Hô hấp: Trẻ có thể bị ngứa mũi, chảy nước mũi, ho khan. Trong trường hợp dị ứng nặng, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc thở, tình trạng tím tái.
• Nôn, buồn nôn: Trẻ sơ sinh có thể trớ ít sau khi ăn, nhưng nếu trẻ nôn sau thời gian ăn, đó có thể là dấu hiệu của bệnh dị ứng. Triệu chứng trào ngược, nơi trẻ nôn và khó nuốt, cũng có thể là biểu hiện của dị ứng.
• Trạng thái không bình thường, quấy khóc: Nếu trẻ bắt đầu khóc kéo dài, quấy khóc liên tục, đây có thể là do đau bụng do dị ứng protein trong sữa bột công thức.

Bệnh dị ứng sữa có thể biểu hiện ở những thời điểm và cách khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm sinh học của bé. Một số trường hợp chỉ có triệu chứng nhẹ nhàng như ban đỏ da, đau họng, trong khi những trường hợp nặng có thể gây sốc phản vệ với các dấu hiệu như co giật, đau bụng cấp, tím tái, cơ thể hoặc chiều dài mềm nhũn, và mất ý thức. Những dấu hiệu này có thể đe dọa tính mạng, và cha mẹ cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ ngay lập tức để có điều trị kịp thời.

Nếu không may trẻ có phản ứng mạnh mẽ với sữa công thức, mà nguyên nhân chủ yếu là do cơ địa trẻ quá mẫn cảm, thì cách tốt nhất để hạn chế tình trạng này là cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn trong giai đoạn đầu.

Trong trường hợp không có sữa mẹ thì có thể cho trẻ dùng sữa công thức, tuy nhiên cần chú ý cho trẻ bú từng chút một để xem trẻ có bị dị ứng với loại sữa đó không. Nếu thấy an toàn thì cha mẹ có thể điều chỉnh tăng dần lượng sữa ở những lần tiếp theo.

Lưu ý: Với những trẻ bị dị ứng với sữa bò thì có nhiều khả năng trẻ cũng sẽ bị dị ứng với các loại thực phẩm khác (sữa dê, sữa đậu nành...). Do vậy trong giai đoạn ăn dặm của trẻ, cha mẹ nên chú ý thêm đến vấn đề này, cần đến gặp bác sỹ chuyên gia Dị ứng để được tư vấn về chế độ ăn phù hợp cho trẻ.

Ngoài ra, cha mẹ cũng có thể đưa trẻ đi tầm soát dị ứng bằng cách test lấy da và xét nghiệm máu. Việc không phát hiện tình trạng dị ứng sữa ở trẻ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển về thể chất, sức khỏe lâu dài của trẻ.

Dị ứng sữa rất phổ biến khiến nhiều người chủ quan không coi trọng việc điều trị, tình trạng này có thể trở nên nghiêm trọng như đe dọa đến tính mạng của người bị dị ứng. Đối tượng nguy cơ bị dị ứng như:

• Dị ứng sữa xảy ra ở trẻ em nhiều hơn người lớn. Nguy cơ dị ứng sữa sẽ giảm dần khi hệ tiêu hóa trưởng thành.
• Trẻ có cơ địa dị ứng với bất kỳ một tác nhân nào đều là đối tượng nguy cơ của dị ứng sữa.
• Trẻ bị viêm da dị ứng mạn tính có nhiều khả năng dị ứng với sữa.
• Tiền sử gia đình: nguy cơ dị ứng ở trẻ sẽ tăng lên nếu trong gia đình có người bị dị ứng sữa, đặc biệt là bố, mẹ có tiền sử dị ứng thực phẩm, chàm, mề đay, hen phế quản…

Không có cách nào chắc chắn để ngăn ngừa dị ứng thực phẩm, nhưng bạn có thể ngăn ngừa các phản ứng bằng cách tránh thực phẩm gây ra dị ứng, cha mẹ có thể cân nhắc một số loại sữa công thức áp dụng công nghệ mới: Sữa thủy phân chất đạm (protein) một phần hoặc toàn phần để phù hợp với cơ thể của trẻ nhỏ.

Các lựa chọn thay thế sữa cho trẻ sơ sinh

Ở những trẻ bị dị ứng với sữa, cho con bú và sử dụng sữa công thức ít gây dị ứng có thể ngăn ngừa các phản ứng dị ứng.

• Cho trẻ bú sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sơ sinh của bạn. Nên cho trẻ bú mẹ càng lâu càng tốt, đặc biệt nếu trẻ sơ sinh của bạn có nguy cơ cao bị dị ứng sữa.
• Sữa công thức ít gây dị ứng được sản xuất bằng cách sử dụng các enzym để phân hủy (thủy phân) protein sữa, chẳng hạn như casein hoặc whey. Quá trình xử lý tiếp theo có thể bao gồm nhiệt và lọc. Tùy thuộc vào mức độ chế biến của chúng, các sản phẩm được phân loại là thủy phân một phần hoặc toàn bộ. Hoặc chúng cũng có thể được gọi là công thức nguyên tố.

Một số công thức ít gây dị ứng không phải là sữa, mà thay vào đó chứa các axit amin. Bên cạnh các sản phẩm được thủy phân rộng rãi, các công thức dựa trên axit amin ít có khả năng gây ra phản ứng dị ứng nhất.

• Sữa công thức làm từ đậu nành dựa trên protein đậu nành thay vì sữa. Sữa công thức từ đậu nành được bổ sung để hoàn thiện về mặt dinh dưỡng - nhưng thật không may, một số trẻ bị dị ứng sữa cũng bị dị ứng với đậu nành.

Nếu bạn đang cho con bú và con bạn bị dị ứng với sữa, các protein sữa bò truyền qua sữa mẹ của bạn có thể gây ra phản ứng dị ứng. Bạn có thể cần phải loại trừ khỏi chế độ ăn uống của mình tất cả các sản phẩm có chứa sữa. Nói chuyện với bác sĩ của bạn nếu bạn biết - hoặc nghi ngờ - rằng con bạn bị dị ứng sữa và xuất hiện các dấu hiệu và triệu chứng dị ứng sau khi cho con bú.

Nếu bạn hoặc con bạn đang ăn kiêng không có sữa, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp bạn lập kế hoạch cho các bữa ăn cân bằng dinh dưỡng. Bạn hoặc con bạn có thể cần phải uống bổ sung để thay thế canxi và các chất dinh dưỡng có trong sữa, chẳng hạn như vitamin D và riboflavin.

Khai thác triệu chứng lâm sàng, bệnh sử, tiền sử dị ứng: Sau khi thu thập thông tin, các bác sĩ sẽ có hướng chẩn đoán bệnh và chỉ định xét nghiệm phù hợp để chắc chắn về chẩn đoán.

Các xét nghiệm dị ứng cần thực hiện:

• Thử nghiệm chích da: nếu vùng da thử nghiệm sưng, đỏ trong vòng 15-20 phút, thì chứng tỏ đã xảy ra phản ứng dị ứng sữa.
• Xét nghiệm máu: nhằm tìm kiếm kháng thể IgE – loại kháng thể được tạo ra khi cơ thể tiếp xúc với các chất gây dị ứng.

Xét nghiệm thành phần: Đây là một loại xét nghiệm máu mới, người bệnh được thử nghiệm với các protein đặc biệt có trong sữa như casein, whey, lactalbumin. Điều này có thể giúp xác định nguy cơ dị ứng với các thành phần của sữa.

Thử nghiệm thực phẩm: Chỉ khi điều kiện cấp cứu đầy đủ mới nên thực hiện thử nghiệm thực phẩm.