Tốt (cờ vua)

Tốt (♙, ♟), còn được biết đến là Chốt hoặc Binh, là quân cờ có giá trị thấp nhất và (trong hầu hết các tình huống) là quân yếu nhất trên bàn cờ vua. Trong lịch sử, nó đại diện cho bộ binh, hoặc cụ thể hơn là nông dân hoặc lính. Mỗi người chơi bắt đầu ván cờ với tám quân tốt, mỗi quân được đặt trên hàng thứ hai từ góc nhìn của người chơi. Theo cách ghi cờ vua, các quân tốt trắng xuất phát từ a2, b2, c2, d2, e2, f2, g2, h2, trong khi các quân tốt đen bắt đầu từ a7, b7, c7, d7, e7, f7, g7, h7.

Vì các quân tốt khác biệt rõ rệt so với các quân cờ khác, thuật ngữ quân trong cờ vua không bao gồm các quân tốt, mặc dù sự phân biệt giữa các 'quân' và 'tốt' không được nêu rõ trong luật chính thức.

Di chuyển

Tốt không thể di chuyển ngược lại như các quân khác. Thông thường, các tốt chỉ có thể tiến một ô về phía trước, nhưng nếu đứng ở vị trí xuất phát (chưa di chuyển trước đó), nó có thể đi hai ô về phía trước. Tốt không thể sử dụng nước đi 'hai ô' để bắt quân hay nhảy qua quân khác đang cản đường. Tốt không thể di chuyển nếu ô ngay phía trước có quân hay tốt khác, chặn đường. Theo lược đồ bên phải, tốt ở ô c4 có thể tiến đến c5, trong khi tốt ở e2 có thể đi đến e3 hoặc e4.

Bắt quân

Khác với các quân cờ khác, tốt không bắt quân theo kiểu di chuyển của nó. Tốt bắt quân bằng cách di chuyển chéo, một ô về phía trước sang trái hoặc phải. Theo lược đồ bên trái, tốt trắng có thể bắt Mã đen hoặc Xe đen.

Một nước đi đặc biệt của tốt là bắt tốt qua đường, còn gọi là ăn qua đường (en passant). Nước đi này xảy ra khi tốt (gọi là tốt a) di chuyển hai ô về phía trước trong nước đi đầu tiên và đi qua ô đang bị một tốt đối phương (gọi là tốt b) kiểm soát. Tốt b, vốn có thể bắt tốt a nếu nó chỉ di chuyển một ô, cũng có quyền bắt nó khi tốt a di chuyển hai ô như thể chỉ đi một ô. Tốt b bắt tốt a và chiếm ô mà tốt a vừa di chuyển qua, và tốt a bị loại khỏi bàn cờ. Trong lược đồ bên phải, tốt đen vừa đi từ c7 đến c5, vì vậy tốt trắng có quyền bắt tốt đen bằng cách di chuyển từ d5 đến c6. Nước đi bắt qua đường phải được thực hiện ngay trong lượt đi hai ô của đối phương; nếu không, không còn quyền sử dụng nước đi này nữa.

Phong cấp

Một quân tốt sẽ được phong cấp khi nó di chuyển đến hàng cuối cùng của đối thủ. Khi đó, nó có thể trở thành một quân hậu, tượng, mã hoặc xe cùng màu theo lựa chọn của người chơi. Quân tốt được phong cấp sẽ chuyển thành quân cờ mới ngay trước lượt đi tiếp theo của đối phương.

Phong cấp thường được gọi là 'queening' (tạm dịch: 'phong hậu'), vì quân hậu là quân cờ phổ biến nhất mà người chơi chọn. Nếu không chọn quân hậu, quân mã thường là lựa chọn ưu tiên để tạo ra thế chiếu hết hoặc thế chiếu bắt quân. Phong cấp thành quân khác hậu cũng được sử dụng trong các tình huống mà phong hậu sẽ dẫn đến thế hết nước đi ngay sau đó, và không thể hoãn lại cho đến khi tình huống được giải quyết.

Unicode

Có hai mã Unicode dành cho hai quân tốt khác màu:

♙ U+2659 Quân Tốt màu trắng (HTML ♙)

♟ U+265F Quân Tốt màu đen (HTML ♟)

• Tốt lạc hậu
• Tốt chồng
• Tốt thông