Trải qua 30 năm, vượt qua 44 quốc gia, đi được 75.000 dặm và khám phá cuộc hành trình vô tận của nhà thám hiểm đỉnh cao thế kỷ 14 - Ibn Battuta

Ibn Battuta đã khám phá mọi ngóc ngách của 44 quốc gia hiện nay, trải qua ít nhất bảy cuộc hôn nhân và anh đã ghi lại một bản tường thuật cận cảnh nhất về cuộc sống toàn cầu trong thế kỷ 14 từ trước tới nay.

Năm 1325, khi mới 21 tuổi, Ibn Battuta bắt đầu một cuộc hành trình mà lẽ ra chỉ kéo dài hơn một năm, tuy nhiên mọi thứ lại nằm ngoài tầm dự kiến và nó đã kéo dài tới tận 29 năm.

Trên hành trình này, nhiều người đã ví von rằng Battuta đã trở thành Marco Polo của Trung Đông. Ông đã phiêu lưu qua 75.000 dặm (hơn 120.000 km) mà hiện nay tạo thành lãnh thổ của khoảng 44 quốc gia. Trong suốt chuyến đi của mình, ông đã từng đi cùng với những tên cướp biển và thợ săn, tham gia đoàn lữ hành của những người 'bí ẩn' và biên soạn một trong những tác phẩm mô tả đầy đủ nhất từng được biết đến về thế kỷ 14 có tên Rihla.

Ibn Battuta sinh vào tháng 2 năm 1304 trong một gia đình học giả luật ở Tangier, Maroc. Theo thông lệ ở Bắc Phi vào thời điểm đó, ông có thể đã học tại một trung tâm luật học Hồi giáo khi còn là một thanh niên, nơi Ibn Battuta sẽ được khuyến khích thực hiện cuộc hành hương Hajj - cuộc hành hương đến Mecca, đây là một trong các cuộc hành hương lớn nhất trên thế giới, và là cột trụ thứ năm của Hồi giáo, một bổn phận tôn giáo phải được thực hiện ít nhất một lần trong cuộc đời của người Hồi giáo nếu họ có khả năng làm như vậy.

Và cũng chính sự khuyến khích này đã dẫn đến hành trình kéo dài gần 30 năm, dù dự định ban đầu chỉ là 16 tháng. Mặc dù điều này ít được đề cập đến trong Rihla, nhưng từ những mô tả của Battuta về việc rời đi vì Hajj cho thấy ông đã cố gắng gần gũi với gia đình của mình hơn trước khi thực hiện chuyến hành trình. Ông cũng từng e ngại về việc ở một mình trong phần lớn chuyến đi.

'Tôi lên đường một mình, không có đoàn lữ hành nào còn chỗ để tôi tham gia, cũng như không có người bạn đồng hành nào, nhưng sự thôi thúc lại tràn ngập trong tôi và ước muốn ấp ủ từ lâu trong lòng tôi là đến thăm nơi thánh địa tôn nghiêm', Ibn Battuta đã viết trong bản tường thuật đầy đủ về các chuyến đi của mình.

'Do đó, tôi đã sẵn sàng, quyết tâm rời bỏ những người thân yêu và tổ ấm của mình như những chú chim rời tổ. Với cha mẹ, tôi vẫn phải chịu trách nhiệm ràng buộc trong cuộc sống, điều này gây nặng lòng cho tôi khi phải xa họ, và cả tôi và họ đều đau đớn với sự chia ly này'.

Cuộc hành trình của Ibn Battuta bắt đầu từ Tangier vào ngày 14 tháng 6 năm 1325. Ban đầu Ibn Battuta đã lên kế hoạch đi hành hương đến Mecca và Medina một mình. Tuy nhiên, sau đó ông tham gia cùng một đoàn lữ hành vì sự an toàn của mình - một người thanh niên đi một mình trên lừa luôn là mục tiêu của cướp và băng nhóm.

Nhưng việc đi cùng đoàn lữ hành cũng không dễ dàng, Battuta liên tục bị ốm suốt thời gian đầu, điểm cao điểm cũng đã phải nằm trên lừa để không bị té và để lại phía sau.

Sau đó, ông dần thích nghi với cuộc hành trình và thậm chí còn kịp kết hôn với một phụ nữ trẻ trên đường đi - cô là người đầu tiên trong số nhiều phụ nữ mà Ibn Battuta đã cưới trong suốt hành trình của mình.

Phần đầu tiên của cuộc hành trình đã đưa Battuta đến Ai Cập theo bờ biển phía bắc của Châu Phi. Ở đó, ông thăm quan Cairo, Alexandria và các điểm lịch sử và cảm thấy bị mê hoặc bởi con người và văn hóa Hồi giáo. Từ đó, Ibn Battuta tiếp tục đến Mecca, điểm đến cuối cùng của ông, nơi ông hoàn thành hành trình Hajj của mình.

Sau khi hoàn thành hành hương, hầu hết mọi người sẽ trở về nhà. Nhưng Battuta cảm thấy cần tiếp tục đi để khám phá và học hỏi những điều mới, do đó ông tiếp tục đến Iraq, Tây Ba Tư, Yemen và bờ biển Swahili của Đông Phi.

Đến năm 1332, ông đến Syria và Tiểu Á, băng qua Biển Đen và đến lãnh thổ của Golden Horde. Ibn Battuta đã đến thăm vùng thảo nguyên dọc theo Con đường tơ lụa và đến ốc đảo Khwarizm ở phía tây Trung Á. Sau đó, ông đi qua Transoxania và Afghanistan, đến Thung lũng Indus vào năm 1335 và tiến vào sâu Ấn Độ. Tại đây, Battuta dựa vào kinh nghiệm của mình với tư cách là một học giả tôn giáo để kiếm tiền, là qadi trong triều đình của Muhammad Tughluq, và thậm chí ổn định một thời gian ngắn để kết hôn (một lần nữa) và có con.

Tuy nhiên, cách sống phiêu lưu của ông kết thúc vào năm 1341 khi Tughluq bổ nhiệm ông dẫn đầu một phái đoàn ngoại giao cho hoàng đế nhà Nguyên ở Trung Quốc. Nhưng chuyến đi không diễn ra như dự định. Sau khi gặp phải cướp biển và gặp phải những cơn bão làm đắm nhiều tàu ngoài khơi bờ biển Ấn Độ, ông quyết định không tiếp tục đi thẳng đến phía Đông, thay vào đó, ông đã đi vòng quanh miền nam Ấn Độ, đến Ceylon và các đảo Maldive, nơi Battuta một lần nữa trở thành qadi dưới sự cai trị của chính quyền Hồi giáo địa phương.

Khoảng một năm sau đó, ông quyết định tiếp tục cuộc hành trình, đi qua Sri Lanka và đến cảng vận chuyển Tuyền Châu, Trung Quốc. Ông rất ngạc nhiên trước quy mô của các thành phố ở Trung Quốc và tuyên bố rằng chúng lớn hơn và đẹp hơn bất kỳ thành phố nào mà ông từng thấy.

Chuyến đi đến phía Đông cũng là dấu mốc để Ibn Battuta quyết định quay trở về. Chuyến trở về đã đưa Ibn Battuta trở lại Sumatra, Vịnh Ba Tư, Baghdad, Syria, Ai Cập và Tunis. Ông đến Damascus vào năm 1348, đúng lúc bùng phát dịch bệnh và sau đó trở về nhà ở Tangier một cách an toàn và bình yên vào năm 1349. Sau đó, ông thực hiện một chuyến du ngoạn nhỏ đến Granada và Sahara, cũng như đến vương quốc Mali ở Tây Phi.

Khi trở về nhà vào năm 1354, ông đã nhờ sự giúp đỡ của một học giả văn học trẻ gốc Andalusia tên là Ibn Juzayy để biên soạn hồi ký của mình - họ đã biên tập thành Rihla, tiếng Ả Rập có nghĩa là 'chuyến đi'.

Sau khi Rihla được xuất bản, bản thảo đã được lưu hành rộng rãi trong các quốc gia Hồi giáo khác nhau, nhưng không nhận được nhiều sự trích dẫn từ các học giả Hồi giáo. Tuy nhiên, nó đã thu hút sự chú ý của phương Tây thông qua hai nhà thám hiểm của thế kỷ 18 và 19, Ulrich Jasper Seetzen (1767–1811) và Johan Ludwig Burckhardt (1784–1817). Họ đã mua các bản sao của Rihla trong các chuyến du hành xuyên suốt Trung Đông. Bản dịch tiếng Anh đầu tiên của những bản sao đó được xuất bản vào năm 1829 bởi Samuel Lee. Ngày nay, Rihla được coi là một trong những văn bản toàn diện nhất về cuộc sống trong thế kỷ 14 và là một trong những văn bản miêu tả hấp dẫn nhất về cuộc sống trong các đế chế khác nhau.