Buzz
Lúc đó chưa có bảng chữ viết, thảm họa này phải đủ lớn đến mức nó được kể lại qua hơn 40 thế hệ?
Trong một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Science Advances, các nhà khoa học tiết lộ rằng họ vừa phát hiện ra dấu vết của một trận động đất mạnh nhất trong lịch sử nhân loại. Đó diễn ra khoảng năm 1.800 trước Công Nguyên ở vùng ngoại ô Thái Bình Dương, thuộc bờ biển Chile ngày nay.
Biến cố chấn động đáng sợ này đã tạo ra một trận sóng thần khổng lồ đánh sập toàn bộ bờ biển Chile, bao gồm cả sa mạc Atacama. Sóng thần được ước lượng cao khoảng 20 mét đã đi xuyên một nửa Trái Đất, từ bờ này sang bờ kia Thái Bình Dương, đến cả khu vực New Zealand ngày nay.
56561217-10714429-image-a-95_1649844000926.avif
Khoảng 3.800 năm trước, khu vực bờ biển của Chile từng là nơi cư trú của các bộ tộc săn bắn và thu thập. Không còn nghi ngờ gì nữa, những cộng đồng này đã phải chịu tổn thất nặng nề về mạng sống do hậu quả của trận động đất và sóng thần.
Một số người trong số họ được cho là đã sống sót. Nhưng ký ức về trận sóng thần đã ghi sâu và trở thành một nỗi ám ảnh với họ. Trong vòng 40 thế hệ tiếp theo, không một cộng đồng nào dám quay trở lại khu vực bờ biển Chile để sinh sống. Cả một dải 600 km sát bờ Thái Bình Dương đã trở thành hoang vu không có loài người trong suốt 1.000 năm.
Hồi ức về cơn sóng thần vẫn hiện hữu trên sa mạc Atacama
Atacama là một sa mạc cực kỳ khắc nghiệt ở Nam Mỹ, tồn tại từ cách đây 15 triệu năm với khí hậu cực kỳ khô cằn. Với điều kiện giống nhất với Sao Hỏa, sa mạc này trở thành điểm đóng cửa cho các bộ phim và thử nghiệm về Sao Hỏa của NASA.
Đúng là Atacama không phải là nơi lý tưởng để sinh sống. Một cơn mưa trên sa mạc này có thể mang lại cái chết hơn là sự sống, khiến 75-85% loài sinh vật bản địa tuyệt chủng chỉ sau một cơn mưa.
Quay về 12.000 năm trước, một số bộ tộc săn bắn hái lượm đã xuất hiện tại Atacama và học cách sống sót từ những gì mà bờ biển Thái Bình Dương cung cấp.
Quá trình phát triển của con người ở Atacama kéo dài hàng thiên niên kỷ, nhưng bị gián đoạn đột ngột trong khoảng 1.000 năm từ năm 1.800 TCN đến năm 800 SCN, khi không tìm thấy hài cốt của con người.
Để giải mã lý do lịch sử của Atacama có khoảng trống, một nhóm các nhà khoa học đa ngành do GS. Gabriel Easton từ ĐH Chile dẫn đầu đã tiến hành nghiên cứu.
Dành nhiều năm khai quật các địa điểm khảo cổ và địa chất ở Atacama, nhóm này đã phát hiện một lớp trầm tích đặc biệt giữa sa mạc - một cấu trúc địa tầng ven biển với hóa thạch của các loài hải sản, mặc dù cách bờ biển 600 km.
'Tất cả những điều này được phát hiện ở một vị trí vô cùng cao và cách bờ biển một khoảng xa, sâu vào đất đai. Không có cơn bão nào có đủ sức mạnh để đẩy chúng tới đó', James Goff, một nhà địa chất học và chuyên gia về sóng thần tại Đại học New South Wales, Australia đã chia sẻ.
Với kiến thức chuyên sâu của mình trong lĩnh vực này, Goff khẳng định những gì ông thấy là một lớp trầm tích của một cơn sóng thần. Đó không chỉ là một cơn sóng thần bình thường, mà còn là một cơn sóng thần khổng lồ, do một trận địa chấn kinh hoàng nhất trong lịch sử nhân loại gây ra.
'Mọi người đều cho rằng không thể có một sự kiện quy mô như vậy xảy ra ở miền bắc Chile vì không có độ chênh lệch đủ lớn', Goff nói. 'Nhưng bây giờ chúng tôi đã tìm thấy bằng chứng về một độ chênh lệch rộng khoảng 1.000 km ngay ngoài khơi bờ biển sa mạc Atacama, và nó thật lớn lao'.
Sử dụng kỹ thuật xác định niên đại vỏ sò, các nhà địa chất học ước tính khoảng 1.800 năm TCN, khu vực gần với sự hội tụ của các mảng kiến tạo Nazca và Nam Mỹ đã trải qua một trận động đất kinh hoàng.
'Chúng tôi cho rằng trận động đất này phải mạnh tương đương với trận động đất ở Valdivia vào năm 1960 ở miền nam Chile', giáo sư Easton nói. 'Đây là trận động đất lớn nhất được ghi nhận trong lịch sử'. Nó có thể đã có cường độ lên đến 9,5 độ richter.
Tiếp theo là một cơn sóng thần cao từ 15 đến 20 mét đã đẩy toàn bộ lớp trầm tích bờ biển sâu vào trong đất đai của sa mạc Atacama. Thậm chí, nó đã tạo ra một hồ lớn mới giữa lòng sa mạc.
Xóa sổ mọi hiện diện của con người trong suốt 1.000 năm
Thời gian là thứ duy nhất có thể làm mờ mọi điều. Mặc cho cơn lụt kỳ diệu đã phủ Atacama với một vùng biển nội địa mới hình thành, nước vẫn bị cát siêu khô của sa mạc hấp thụ, trả lại Atacama trở thành một vùng khô cằn.
Sau khi điều này xảy ra, dường như những người từng sống ven bờ biển Chile đã không quay lại. 'Cơn động đất và sóng thần là những thảm họa kinh hoàng nhất tác động đến xã hội loài người. Chúng thách thức sự thích nghi của con người với môi trường sống', nghiên cứu cho biết.
'Các cộng đồng ven biển trên khắp thế giới dễ bị tổn thương khi đối mặt với những hiểm họa tự nhiên này, và những thảm họa xã hội chắc chắn sẽ tái diễn trong những thập kỷ tới, đặt tính mạng con người, cơ sở hạ tầng và tài sản môi trường xã hội vào tình thế rủi ro'.
Những người săn bắn hái lượm cổ đại đã sống sót ở sa mạc Atacama bằng cách đánh bắt cá và thu hoạch hải sản từ bãi biển và đáy đại dương. Nhưng sau trận động đất, dân địa phương không còn gì nữa.
'Công việc khai quật khảo cổ của chúng tôi đã phát hiện ra một biến động xã hội lớn đã xảy ra, các cộng đồng đã di chuyển vào sâu trong đất đai vượt ra ngoài tầm ảnh hưởng của cơn sóng thần năm đó', Goff nói.
Họ đã thậm chí di dời nghĩa trang lên những ngọn núi cao hơn. Nhiều thi thể đã được đào lên và an táng lại. Điều này chỉ ra cách mà những cộng đồng người cổ đại ở Chile tôn trọng tổ tiên của họ, giáo sư Easton lưu ý.
Có một câu hỏi: Bao lâu người cổ đại đã bỏ hoang sa mạc Atacama? Các bằng chứng khảo cổ cho thấy mặc dù vẫn còn nhiều tài nguyên đại dương để khai thác gần đó, những người săn bắn hái lượm đã không quay lại khu đất của tổ tiên cho đến năm 800 Sau Công Nguyên. Trong một số trường hợp, các khu định cư đã bị bỏ hoang hơn 1.500 năm.
Eugenio Gayo, một nhà sinh thái học và nhà nghiên cứu về khí hậu, tham gia nghiên cứu và nhận xét: 'Điều này thực sự đáng kinh ngạc, vì các cộng đồng cổ đại thường có khả năng ghi nhớ ngắn hạn đối với những sự kiện như vậy'.
Gayo ước tính 1.000 năm tương đương với khoảng 40 thế hệ con người đã trải qua. Trong điều kiện không có chữ viết, những người săn bắn hái lượm chỉ có thể truyền đạt về lịch sử của trận động đất và sóng thần đó cho con cháu bằng miệng và bằng các hình vẽ trên đá.
Điều này nhấn mạnh sự kinh hoàng và đáng sợ của trận đại hồng thủy đã khiến cho những người sống sau này ở khu vực sa mạc Atacama quyết định không bao giờ quay lại bờ biển trong suốt một thiên niên kỷ.
Các nhà nghiên cứu hiện cũng không rõ tại sao vào năm 800 Sau Công Nguyên, một lần nữa khu vực bờ biển sa mạc Atacama lại đón nhận những dân cư đầu tiên quay trở lại. Tuy nhiên, họ chắc chắn không phải lo ngại về sự biến mất của động đất và sóng thần ở đây.
Sa mạc Atacama ở bờ biển Chile nằm trên một đường hút chìm, nơi mảng đại dương Nazca liền kề đang trượt dần xuống dưới mảng lục địa Nam Mỹ. Quá trình địa chất này là nguyên nhân tạo ra Dãy núi Andes, và cho đến nay, nó vẫn thường xuyên gây ra các trận động đất ở Chile.
Vì vậy, Goff cảnh báo rằng chúng ta cần chuẩn bị thực sự cho những thảm họa khủng khiếp này có thể xảy ra và lặp lại một lần nữa. 'Hiện nay, đây là một khu vực đông dân cư, với nhiều điểm du lịch nổi tiếng. Nếu có một sự kiện như vậy xảy ra lại, hậu quả có thể rất khủng khiếp trừ khi chúng ta rút kinh nghiệm và chuẩn bị ứng phó trước đó'.
Tham khảo Sciencealert, Science
