Buzz
Dạo này, nếu bạn đọc báo từ Việt Nam sang Tây, bạn sẽ thấy nhiều bài viết có nội dung như: “Mỹ có thể vỡ nợ vào tháng 6 năm nay”. Trong bài viết này, mình sẽ giải thích trần nợ công là gì và xem xét khả năng Mỹ có thể vỡ nợ hay không. Đồng thời, mình sẽ phân tích ảnh hưởng của nợ Mỹ đối với Việt Nam.
Dành cho những bạn muốn tóm tắt, trên lý thuyết, Mỹ có thể vỡ nợ. Tuy nhiên, trong thực tế, khả năng này rất thấp. Chính phủ Mỹ gần như không thể vỡ nợ hoặc hết tiền. Khác biệt giữa chúng ta và chính phủ Mỹ là ở chỗ, chúng ta có thể hết tiền, nhưng chính phủ Mỹ không. Điều này không phải là quan điểm cá nhân của mình, mà đó là lời của cựu chủ tịch FED, Alan Greenspan, khi ông từng nói rằng: “Hoa Kỳ có thể trả mọi khoản nợ vì chúng ta luôn có thể in tiền để làm điều đó. Do đó, khả năng Mỹ vỡ nợ là gần như không có.”
Trên lý thuyết, Mỹ có thể in tiền để trả mọi khoản nợ, vì vậy khả năng vỡ nợ là rất thấp.
Có lẽ nhiều người sẽ ngạc nhiên với câu trả lời này: “In thêm tiền để trả nợ”. Ngạc nhiên không phải là chuyện lạ. Ngay cả Austan Goolsbee, chủ tịch Chi nhánh FED Chicago, ngồi kế bên cũng bất ngờ khi Alan Greenspan trả lời như vậy trên truyền hình. Thực ra, Greenspan không nên phải nói rằng chính phủ Mỹ có thể in thêm tiền để trả nợ, mà nên trả lời khôn ngoan hơn.
Trần nợ công (debt ceiling) của Mỹ là giới hạn số tiền mà chính phủ được phép vay để chi tiêu theo luật. Khi trần nợ công đã đạt mức tối đa, chính phủ sẽ không thể vay thêm.
Trần nợ công là một số tiền mà chính phủ Mỹ được phép vay để chi tiêu theo luật. Chính phủ Mỹ đi vay bằng cách phát hành trái phiếu, bao gồm Treasury bonds (thời hạn 10-30 năm), Treasury notes (2-10 năm), Treasury bills (tối đa 1 năm). Khi trần nợ công đã đạt mức tối đa, chính phủ Mỹ sẽ không thể vay thêm nữa.Chính phủ Mỹ thường xuyên phải đi vay để đáp ứng các chi tiêu vì thu nhập không đủ. Nợ công Mỹ không ngừng tăng lên vì chi tiêu vượt quá thu nhập. Để bù đắp thâm hụt, chính phủ phải đi vay thông qua phát hành trái phiếu.
Chính phủ Mỹ có nhiều khoản thu như thuế thu nhập (50% tổng thu), các khoản đóng bảo hiểm xã hội, hưu trí. Tổng thu dự kiến cho năm 2023 là $2048 tỷ USD, nhưng tổng chi là hơn $3149 tỷ USD, dẫn đến thâm hụt dự kiến là $1101 tỷ USD. Để bù đắp thâm hụt, chính phủ phải đi vay thông qua phát hành trái phiếu.
Chính phủ Mỹ đã sử dụng một số thủ thuật kế toán để làm giảm thiệt hại của thâm hụt ngân sách.
Để giải thích trần nợ công và vấn đề nợ công của Mỹ một cách dễ hiểu, hãy xem xét ví dụ sau đây. Mặc dù không hoàn toàn chính xác, nó sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình hình.
Có vài anh em chắc vẫn còn chưa mường tượng được trần nợ công và cái drama nợ công này của Mỹ. Mình suy nghĩ ra một ví dụ, cũng tương đối dễ hiểu, có thể không chính xác 100%.- Lấy ví dụ mình đi học cấp 3, cụ thể là lớp 10, được ba mẹ quy định cho tiền chi tiêu 1 tháng là 5 triệu VND (nhà có điều kiện). Có nghĩa là mình chi gì thì chi, hết 5 triệu là hết tiền, không còn tiền nữa, muốn xài thêm là đi mượn, hai là bán ve chai đồ trong nhà gì đó kiếm thêm thu nhập. Do cũng thuộc loại đẹp trai, nên có 3 cô bạn gái, 1 trong lớp, 2 cô ở 2 lớp khác nhau. Cô nào cũng thích đi ăn, mua đồ cột tóc, giày dép linh tinh. Mình kiểu gă lăng chịu chơi, không muốn cô nào buồn nên cái gì cũng chi. Thành thử ra, được cho có 5 triệu như chi hết 7 triệu 1 tháng. Thâm hụt 1 tháng hết 2 triệu (chỗ này giống chi tiêu chính phủ Mỹ nè anh em).
- Ba mẹ thì không cho thêm, do đã quy định. Vậy là mình vào lớp đi vay của thằng bạn tên Nam 2 triệu, viết giấy nợ (chỗ này giống trái phiếu chính phủ), hứa hẹn lãi suất 5%/tháng. Lời hứa: “Nam, mày biết đó, 1 tháng ba mẹ tao cho tao 5 triệu (chỗ này giống trần nợ công nè), mày cho tao vay 2 triệu, lãi 100k/tháng (5%), tháng sau ba mẹ tao đưa tiền tháng, tao trả ngay cho mày”. Nam nghe hợp lý, ký giấy nợ cho vay 2 triệu.
- Sang tháng sau, vẫn chi tiêu vượt quá thu, lại thâm thêm 1 triệu (3 bạn gái chi nhiều, mà không bỏ cô nào được). Nhưng lại tới hẹn trả nợ cho thằng Nam. Bây giờ kiếm đâu ra 2.100k (2 triệu 100k VND) trả nó bây giờ. Mình thuộc loại nhanh trí, chạy qua chỗ thằng bạn Hiệp (thằng này nhà có điều kiện y chang mình, nhưng không đẹp trai bằng nên ít chi tiêu). Mình vay của nó hứa hẹn cũng y chang: “Hiệp, mày biết đó, 1 tháng ba mẹ tao cho tao 5 triệu, mày cho tao vay 3.100k (3 triệu 100k VND), lãi 400k/tháng (~13%), tháng sau ba mẹ tao đưa tiền tháng, tao trả ngay cho mày”. Hiệp nghe lãi quá cao, tiền rủng rỉnh không làm gì, ngu gì không cho vay. Vậy là mình ký giấy nợ thằng bạn Hiệp, mượn 3.500k, trả thằng Nam 2.100k, trả chỗ căn tin 1.000k thiếu, còn dư 400k, để dành đó trả thằng Hiệp tháng sau.
- Tháng sau, chi tiêu tiết kiệm, không thâm hụt, vừa đúng 5 triệu. Nhưng tới hẹn trả cho thằng Hiệp 3.500k. Mình chạy qua chỗ thằng bạn tên Long, thằng này ba làm giám đốc ngân hàng nên tiền rủng rỉnh, được cái mình hay chỉ bài cho nó trong lớp. Nên nó sẵn lòng cho mình mượn 3.500k, nhưng lấy lãi suất tượng trưng 200k thôi, do nghe thằng Hiệp nó kể mình uy tín.
- Bây giờ muốn dứt nợ chỉ có nước thắt lưng buộc bụng, bỏ bớt 2 cô bạn gái gì đó, chi tiêu tháng sau khoảng 1.300k, thì may ra mới có khả năng dư ra 3.700k trả cho thằng Long. Mà mình kiểu thương người, bỏ gì bỏ, không bỏ gái được. Cô nào cũng không chịu bỏ mình (mình dẫn đi ăn hoài mà). Vậy giờ chỉ có nước về kêu ba mẹ nâng chi tiêu 1 tháng lên 10 triệu thì may ra mới không phải lo mỗi tháng cứ đi chạy chỗ này chỗ kiêu vay.
- Ba thì dễ dãi, thấy con trai học hành giỏi, gái gú chỉ có 3 đứa chứ mấy (hồi xưa cũng mê gái). Duyệt cho 10 triệu 1 tháng. Chỗ này ba giống thượng viện do đảng Dân chủ nắm đó anh em (chung phe). Mẹ thì khó khăn hơn, nói đi học cần gì chi lắm thế. Nâng lên thì cùng lắm 7 triệu thôi. Chỗ này mẹ giống đảng Cộng hoà, muốn hạn chế chi tiêu linh tinh để lo lắn trong nhà. Mình thì cũng không vừa gì. Bây giờ mẹ cho con không để con biết, không cho thì con nghỉ học. Mẹ chỗ này cũng hơi đắn đo. Nó nghỉ học, mình xấu mặt với bà con, bạn bè, đá nó ra đường thì không được, cho nó ở nhà nó chơi game đóng tiền điện, mua đồ ăn cho nó coi bộ còn tốn hơn 10 triệu 1 tháng. Thôi giờ nâng cho nó lên 8 triệu gì đó, mà thòng thêm điều kiện bắt đó bây giờ học phải top 3 gì đó. Coi bộ cũng được. Mình và mẹ thương lượng, cãi qua cãi lại, từ top 3 xuống top 5, 8 triệu lên 9 triệu. Drama thế là giải quyết. Chi tiêu hàng tháng được nâng lên 9 triệu từ 5 triệu, chỉ có cái là bây giờ từ top 10 lên top 5. Chỗ này giống chính phủ Mỹ đó anh em, cãi qua cãi lại cho vui rồi trần nợ công cũng thông qua thôi.
Chừng nào Mỹ hết nợ?
Trả lời ngắn gọn thì là không bao giờ hết nợ. Tại vì lúc nào Mỹ cũng chi nhiều hơn thu. Anh em nhìn tấm hình bên dưới (lấy từ US Debt clock). Anh em thấy hiện tại, nợ của Mỹ là hơn $31 nghìn tỷ USD. Nghe có vẻ không quá cao so với GDP hơn $23 nghìn tỷ USD của Mỹ. Nhưng cái đó là nếu anh em đánh thuế 100% thì Mỹ làm ra $23 nghìn tỷ, dùng nó trả nợ, thì vẫn còn thiếu khoảng $8 nghìn tỷ USD.
US unfunded liability là trách nhiệm phải chi trả của chính phủ Mỹ, hiện tại là hơn $187 nghìn tỷ USD.Chính phủ Mỹ không muốn hết nợ vì có khả năng in tiền để trả nợ, và vay lãi suất cao hơn. Họ thường đi vay nợ cũ trả nợ mới.Ngân hàng trung ương Mỹ (FED) sẽ là chủ nợ lớn nhất của chính phủ Mỹ, hiện tại nợ của FED đối với chính phủ Mỹ gần $6 nghìn tỷ USD.
Chính phủ Mỹ có thể in 1 đồng bạch kim trị giá $1 nghìn tỷ USD để chi tiêu khi không thể nâng trần nợ công.Nợ công Mỹ ảnh hưởng đến Việt Nam qua thương mại, khi Mỹ đang nợ Việt Nam khoảng $36.3 tỷ USD, và việc FED in tiền mua nợ làm giảm giá trị của tiền USD mà Việt Nam đang nắm giữ.
Mỗi lần ngân hàng trung ương Mỹ in tiền mua nợ của chính phủ Mỹ, tiền mới sẽ đi vào thị trường và gây mất giá tiền USD, ảnh hưởng đến tiền USD mà Việt Nam và thế giới đang nắm giữ.
Nếu chính phủ Mỹ vỡ nợ, trái phiếu chính phủ Mỹ sẽ mất giá kinh khủng, ảnh hưởng đến giá trị tài sản của các nước nắm giữ.Hy vọng anh em nắm được thông tin hữu ích về tình hình nợ công của Mỹ. Kỳ tới mình sẽ viết về Nhật Bản.Mình định làm kênh Youtube về kiến thức phổ thông và tình hình thế giới, có dễ theo dõi hơn không? Mong nhận được góp ý từ anh em.
Tài liệu tham khảo: hình [2-3], hình [4], hình [5], hình [6], hình [7].
