Buzz
Ba mươi năm trước, Tạp chí Tia Sáng đã ra đời, phát triển và từng bước trở thành một diễn đàn uy tín của giới trí thức, nơi nhiều học giả và nhà khoa học cất lên những tiếng nói đa chiều và phong phú trên nhiều lĩnh vực với cùng chung mục đích là cống hiến cho công cuộc đổi mới và phát triển đất nước. Một trong những nội dung xuyên suốt và trọng tâm thường xuyên được các nhà trí thức đề cập là hướng tới xây dựng một nền khoa học hiện đại, bởi đây chính là điều kiện tiên quyết cho tương lai văn minh và thịnh vượng của mọi quốc gia.
Đối với thế hệ các nhà trí thức từng trải qua những thập kỷ nền khoa học trong nước bị giới hạn do điều kiện khách quan khắc nghiệt là chiến tranh, đói nghèo, thiếu thốn và bị cô lập, khát vọng của họ về một nền khoa học mạnh càng trở nên mãnh liệt trong bối cảnh đất nước chuyển mình mạnh mẽ theo xu hướng Đổi mới. Tuy nhiên, trên hành trình phát triển, nền khoa học Việt Nam non trẻ đứng trước vô vàn thách thức, không chỉ về nhân lực và điều kiện vật chất mà cả những hạn chế trong nhận thức của số đông, trong đó có cả các nhà quản lý.
Trong bối cảnh đó, những bài viết trên Tia Sáng với tất cả sự khách quan và khiêm nhường nhưng cũng đầy quyết liệt và dũng cảm, từ các tác giả là những nhà trí thức, học giả, nhà khoa học giàu uy tín trong nước và quốc tế, đã không ngừng bồi đắp và tác động vào nhận thức của cộng đồng về ý nghĩa, vai trò và các giá trị của khoa học, đồng thời không ngừng đưa ra những đề xuất và góp ý nhằm đẩy mạnh quá trình đổi mới trong quản lý khoa học mà đặc biệt quan trọng là ý thức hội nhập, tiếp cận các chuẩn mực quốc tế. Những nỗ lực bền bỉ đó phần nào đã được đền đáp, nhiều ý kiến đã được ghi nhận, mang lại một số chuyển biến rõ rệt trong nhận thức và thực tiễn chính sách, điển hình như việc khuyến khích và thúc đẩy công bố quốc tế trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, việc hình thành cơ chế quản lý quỹ trong khoa học, hay sự ra đời các sự kiện và giải thưởng nhằm nâng cao vị thế của các nhà khoa học.
Tuy nhiên, sau một hành trình kéo dài ba thập kỷ, nhóm các nhà trí thức, các nhà khoa học đầu tiên liên quan đến Tia Sáng đã từ từ tan biến, những cái tên đáng kính và quen thuộc như Nguyễn Văn Chiển, Hoàng Tụy, Phan Đình Diệu... bây giờ không còn nữa. Họ để lại những ý nguyện vẫn chưa được thực hiện hoàn toàn khi con đường phát triển và đổi mới để xây dựng một nền khoa học mạnh mẽ cho đất nước vẫn còn xa vời. Hiện nay, đa số các nhà khoa học vẫn đang phải vật lộn để tồn tại và sống với nghề; cơ chế quản lý khoa học vẫn đặt ra những rào cản và khó khăn và thiếu hiệu quả; vấn đề tự trị khoa học theo tiêu chuẩn quốc tế vẫn còn xa xôi với nhiều tổ chức nghiên cứu; những giá trị cốt lõi về văn hóa và đạo đức khoa học chưa trở thành tiêu chuẩn và chưa phổ biến trong cộng đồng.
Nhân dịp kỷ niệm ba mươi năm ra đời Tạp chí Tia Sáng, Ban biên tập đã tổ chức các bài viết và biên soạn thành một số cuốn sách, trong đó cuốn đầu tiên mang tên “Trên đường đến những tiêu chuẩn khoa học”. Cuốn sách này ra đời không ngoài mong muốn là để độc giả hiểu rõ hơn về hoài bão của một thế hệ các nhà khoa học tiên tiến, đồng thời tri ân những đóng góp không ngừng nghỉ của họ cho sự phát triển của nền khoa học quốc gia.
Cuốn sách đầu tiên cũng là lời gửi gắm và khích lệ cho các nhà khoa học trẻ, trong đó có các cộng tác viên của Tia Sáng, với hy vọng rằng họ sẽ tiếp tục và thành công trong việc xây dựng một nền khoa học phát triển toàn diện, mang lại những giá trị tốt đẹp cho sự nghiệp khoa học cùng những đóng góp xứng đáng cho đất nước.
Cuốn sách “Trên đường đến những tiêu chuẩn khoa học” được tổ chức thành ba phần:
- 1. Phần một: Bàn luận về những đặc điểm và giá trị cơ bản của khoa học, những hiểu lầm phổ biến về khoa học. (Khoa học – Những vấn đề cốt lõi)
2. Phần hai: Ý kiến về các vấn đề trong công tác nghiên cứu khoa học tại Việt Nam, bao gồm nhiều lĩnh vực khoa học và các chính sách đối với khoa học. (Quản lý khoa học)
3. Phần ba: Mối quan hệ giữa khoa học và nghệ thuật. (Khoa học và nghệ thuật)
Những trích dẫn đặc sắc từ cuốn sách
“Khoa học đã trở thành một khái niệm phổ biến và được ưa chuộng. Khi nói về một điều gì đó là khoa học, đó như là đang đánh dấu cho điều đó với một nhãn hiệu chất lượng. Tuy nhiên, việc phân biệt được điều gì là khoa học và điều gì không phải khoa học lại không đơn giản chút nào.”
– GS. Nguyễn Văn Trọng
‘Trật tự hài hòa’, ‘Tính đơn giản’, ‘Sự nhất quán’, ‘Ma lực’. Đó là những yếu tố quan trọng để định nghĩa về ‘cái đẹp’ trong khoa học.
– Giáo sư Trịnh Xuân Thuận
“Sự kết hợp giữa khoa học tự nhiên, công nghệ, và xã hội nhân văn sẽ diễn ra tự nhiên khi hoạt động nghiên cứu được thúc đẩy, có môi trường cho sự tự do tư duy, sáng tạo, và nhiều nhà khoa học có tầm nhìn vượt ra ngoài ranh giới chuyên môn.”
– Giáo sư Phan Đình Diệu
