Trên TikTok, đang lan tràn những video tư vấn về 'các ngành học không cần thiết', những nhà tuyển dụng đã chỉ ra nguyên nhân đằng sau và kêu gọi: Đừng chia sẻ những suy nghĩ không logic như vậy!

Trên TikTok, đang lan tràn những video tư vấn về 'các ngành học không cần thiết', những nhà tuyển dụng đã chỉ ra nguyên nhân đằng sau và kêu gọi: Đừng chia sẻ những suy nghĩ không logic như vậy!

'Lướt TikTok một lúc là có thể xem được 5-6 video về hướng nghiệp độc hại' - đó là lời Nguyễn Lan Anh, một học sinh tại một trường THPT ở Hà Nội, nhấn mạnh khi được hỏi về các nội dung trên TikTok mà cô thường xem hàng ngày.

Thực tế không sai, hiện nay trên mạng xã hội xuất hiện nhiều video về hướng nghiệp có tính chất độc hại như: 'Top những ngành học 'vô dụng' nhất Việt Nam, những ngành học đảm bảo thất nghiệp khi ra trường...' Có thể nói, đó là thông tin về hướng nghiệp 'độc hại', chỉ dựa trên quan điểm cá nhân mà không có sự xác thực.

Tiếp xúc với những video về hướng nghiệp như vậy đã có ảnh hưởng không nhỏ đến quyết định chọn ngành, chọn nghề của Lan Anh. Đặc biệt là khi những ngành như Quản trị kinh doanh, Ngôn ngữ Anh, Marketing thường bị coi là 'vô dụng' và lại là lựa chọn của nữ sinh này.

Khi xem những video về hướng nghiệp một chiều như vậy, đã có lúc cô bạn cảm thấy: 'Mình có nên đổi sang ngành học khác không nhỉ'. Vì Lan Anh và nhiều bạn trẻ khác đều sợ: Sợ sau này ra trường sẽ không có việc làm, sợ bằng cấp của mình sẽ 'vô dụng' như dự đoán, sợ không phù hợp với ngành học đó... Áp lực học tập cùng với lo lắng về việc chọn ngành, chọn nghề đã chiếm lĩnh tâm trí của Lan Anh.

'Hoang mang', 'lo lắng' cũng là một trong những cảm xúc của Nguyễn Bình Minh, một học sinh chuyên Anh 12 của trường THPT chuyên Sơn La. Trước kỳ thi tốt nghiệp THPT 2023 sắp tới, nam sinh này dự định chọn ngành Quản trị Kinh doanh làm nguyện vọng đầu tiên. Tuy nhiên, sau khi nghe những thông tin hướng nghiệp không chính xác trên mạng xã hội, như: 'Học Quản trị Kinh doanh dễ thất nghiệp, Ngành này quá rộng lớn, sẽ không chuyên sâu vào bất kỳ lĩnh vực nào...', quyết định của Bình Minh bị dao động một chút.

May mắn là nhờ sự hỗ trợ định hướng rõ ràng từ gia đình và quyết tâm của bản thân mà Bình Minh đã không để những thông tin đó ảnh hưởng quá nhiều đến quyết định của mình. Thay vào đó, cậu ta tập trung không ngừng vào việc học tập.

Vì đâu nên nỗi?

Để giải quyết vấn đề này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với Nguyễn Thái Hà - CEO của John Hunt - một agency tuyển dụng và chủ nhân một kênh TikTok chuyên về tuyển dụng hướng nghiệp. Cô xem xét vấn đề từ hai góc độ: Người sáng tạo nội dung và người tiếp cận nội dung.

Về mặt người tạo nội dung, theo Nguyễn Thái Hà, có thể những người này muốn 'câu like', 'câu view' nhưng cũng rất có thể họ mắc phải 'hiệu ứng Dunning - Kruger'. Đó là khi bạn biết chỉ một phần nhỏ về một vấn đề nào đó hoặc thậm chí không biết gì nhưng bạn tự tin là bạn là chuyên gia về vấn đề đó. Về động cơ thứ hai, các bạn không nhất thiết là xấu, có thể chỉ muốn chia sẻ quan điểm của mình với mọi người mà thôi, nhưng họ chưa thực sự ý thức được tác động tiêu cực của điều đó.

Về phía người nghe, khi xem những nội dung hướng nghiệp 'độc hại', bạn hoàn toàn có quyền từ chối tiếp nhận và chọn lọc những nội dung chất lượng, đáng tin cậy hơn để xem. Nếu bạn có đủ lòng tin vào bản thân, bạn có thể tìm kiếm những thông tin 'chất lượng' khác như: thảo luận với các chuyên gia, tìm hiểu thông tin tuyển dụng từ các nguồn uy tín...

Tương tự, Nguyễn Hà - CEO & Founder của Tảo xoắn Okasan và CEO & Co-Founder của Bất động sản Lee Homes, người đã tốt nghiệp với danh hiệu Giỏi từ trường Đại học Staffordshire (Anh Quốc) và Đại học Anh quốc Việt Nam, chia sẻ về những người lan truyền thông tin không chính xác trên mạng xã hội và phân loại chúng thành 2 trường hợp:

Trường hợp thứ nhất: Những người không tìm hiểu kỹ trước khi chia sẻ thông tin. Người này ít nhiều cũng đáng được thông cảm vì họ vẫn có thể học hỏi từ bình luận và phản biện, chỉ ra lỗi sai của mình.

Trường hợp thứ hai: Những người biết thông tin đó là không đúng nhưng vẫn cố ý chia sẻ để thu hút lượt xem, lợi ích bản thân. Nguyễn Hà không thể thông cảm với trường hợp này vì họ đang tạo ra tác động tiêu cực lớn đối với giới trẻ.

Tất nhiên, hậu quả trực tiếp của việc lan truyền thông tin hướng nghiệp không chính xác như vậy đối với các bạn trẻ là rất rõ ràng. Nó gây ra sự lãng phí về trí tuệ, tài nguyên nhân lực; Gây ra tăng tỷ lệ làm nghề không phù hợp, thất nghiệp... Ngoài ra, thông tin không chính xác cũng khiến các học sinh đang phải lựa chọn ngành hoặc những sinh viên đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng cảm thấy mơ hồ về con đường sự nghiệp của mình, từ đó dẫn đến tình trạng mất hứng thú, nghi ngờ và có thể từ bỏ học tập.

'Đó cũng là lý do tại sao mình phải tạo ra những video để sửa đổi thông tin, tránh cho các bạn trẻ bị hoang mang và lựa chọn sai ngành nghề', Nguyễn Hà chia sẻ.

Làm thế nào để lựa chọn ngành, nghề phù hợp?

Theo Nguyễn Hà, một nguyên tắc quan trọng trong việc chọn ngành nghề là: Ưu tiên chọn ngành trước, sau đó mới chọn trường. Để lựa chọn được chuyên ngành phù hợp với bản thân, dưới đây là cách xác định:

- Tự nhận biết bản thân: Chọn ngành phải phù hợp với điểm mạnh của bản thân, không nên theo đuổi ngành hot mà không phù hợp, vì ngành có thể tốt nhưng nếu không phù hợp thì khó thành công. Vì vậy, bước đầu tiên trong việc chọn ngành nghề là hiểu rõ về bản thân. Có thể làm một bài kiểm tra tính cách để phân tích bản thân về điểm mạnh, điểm yếu, sở thích, cơ hội.

- Tìm kiếm thông tin về các ngành phù hợp thông qua các kênh như: Kênh hướng nghiệp trên mạng xã hội (lưu ý xem bình luận để xem có nhiều ý kiến phản biện không, nếu có quá nhiều ý kiến phản biện thì video đó chưa đáng tin cậy); Đọc sách về hướng nghiệp uy tín; Tham khảo ý kiến của những người đi trước, đang học những ngành mà bạn quan tâm.

- Sắp xếp thông tin và đưa ra quyết định dựa trên bảng ưu tiên gồm 3 yếu tố sau: Ngành tiềm năng - Đáp ứng nhu cầu xã hội - Phù hợp với đam mê và điểm mạnh của bản thân.

Nguyễn Thị Phương Thảo - một chuyên gia có hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nhân sự tại các tập đoàn công nghệ lớn, hiện đang là Trưởng phòng nhân sự tại VNG ZingPlay Studios và là một Chuyên gia khai vấn thuộc Liên đoàn khai vấn quốc tế - chia sẻ:

'Việc quan trọng nhất để chọn được ngành nghề phù hợp là bạn cần hiểu rõ về bản thân (Self Assessment), bạn phải biết trả lời các câu hỏi: Mình có điểm mạnh, điểm yếu gì, mình thích làm gì?… Đa phần mọi người sẽ gặp khó khăn để tìm ra câu trả lời trong một ngày hay hai. Và không nhiều người có thể tự tin nói rằng 'mình hiểu rất rõ về bản thân và mình biết mình muốn làm gì'. Những người này phải nói rằng thật sự 'rất may mắn', và may mắn này có thể là do chính họ tự tìm ra', Phương Thảo chia sẻ.

Ngược lại, những người 'thiếu may mắn' cần làm gì để tìm được câu trả lời? Dưới đây là một số gợi ý từ Phương Thảo:

Ngoài các công cụ phổ biến để 'khám phá bản thân' như DISC, MBTI, 16PF Test, Holland Code Test… bạn cũng có thể tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia hướng nghiệp, chuyên gia khai vấn nghề nghiệp,

Hãy kiên nhẫn quan sát bản thân trong cuộc sống để hiểu rõ hơn về bản thân mỗi ngày. Khi hiểu rõ bản thân, bạn sẽ dễ dàng lựa chọn hơn: chọn những điều mình thích hoặc loại trừ những điều mình không thích. Tiếp theo, hãy tập trung vào sự lựa chọn của bạn để trải nghiệm và đưa ra kế hoạch hoặc quyết định phù hợp cho tương lai.