Trình bày về tác phẩm thơ Cánh diều trong sách giáo khoa Ngữ văn lớp 11 tập 2

Yêu cầu đề bài

Trích đoạn từ trang 50, sách giáo khoa Ngữ Văn 11, tập 2:

Hãy chia sẻ một bài thơ bạn thấy có yếu tố tượng trưng và ấn tượng.

Phân tích chi tiết

Xin chào quý thầy cô và các bạn, hôm nay tôi sẽ trình bày về bài thơ “Đây mùa thu tới” của Xuân Diệu.

Xuân Diệu là một trong những nhà thơ tiêu biểu khi viết về mùa thu. Bằng bài thơ “Đây mùa thu tới”, ông đã mang đến cho độc giả những trải nghiệm tinh tế và mới lạ về mùa thu, với sự lãng mạn đẹp đẽ nhưng cũng không thiếu nỗi buồn và sự cô đơn.

Từ tiêu đề “Đây mùa thu tới”, người đọc có thể hiểu rằng bài thơ sẽ nói về mùa thu, nhưng không phải là mùa thu ở giữa hoặc cuối mùa. Đó là lúc mùa thu mới bắt đầu, khi mùa hè vừa kết thúc để mùa thu tiếp tục. Trong quá trình theo dõi sự biến đổi này, Xuân Diệu nhận định:

'Rằng liễu trầm mặc đứng trong cảnh tang thương,

Tóc dài buồn rơi xuống dòng lệ đầy ước mong'.

Không gian xuất hiện với vẻ cô đơn và buồn bã. Rặng liễu im lặng như đang chịu đựng nỗi đau. Lá liễu dài trên nhánh giống như mái tóc của cô gái u buồn. Sương mù thu ẩm ướt trên những cành liễu, tạo nên một bức tranh sâu lắng. Cách Xuân Diệu sử dụng các âm vần như 'đìu hiu – chịu', 'tang – ngàn – hàng', 'buồn – buông – xuống' tạo nên những giai điệu và âm hưởng độc đáo trong thơ của ông trong những năm đầu thế kỷ 20.

Ngắm nhìn rặng liễu, tác giả bất ngờ cảm nhận được mùa thu đã đến, với nhịp điệu 4/3 và thông điệp 'mùa thu tới' đã miêu tả bước chuyển của mùa thu và mong ước thu về đã lâu trong trái tim thi sĩ.

'Mùa thu đã đến mùa thu đã đến

Với chiếc áo mơ nhạt và lá vàng

Vần điệu tinh tế 'tới – với', từ 'dệt' trong miêu tả đề cập đến sự tỉ mỉ và tinh tế. Mùa thu không chỉ được nhuộm bởi màu vàng của lá rơi, mà còn là kết quả của sự dệt nên vẻ đẹp tinh tế đó. 'Với chiếc áo mơ nhạt và lá vàng' thể hiện hồn thu qua sắc lá, đem lại cảm giác thanh nhẹ, tươi sáng của mùa thu. Tuy nhiên, mùa thu cũng đi kèm với nỗi buồn mênh mông.

Dưới bàn tay nhạy bén và đầy cảm xúc của nhà thơ, mùa thu đem theo những phút giây chia ly khi những bông hoa rơi xuống. Màu đỏ đã thay thế màu xanh rợp trời, chiếm lĩnh không gian thu. Mùa thu mang theo những cơn gió se se lạnh, khiến lá cây run rẩy, không còn như lúc mùa hè vui vẻ. Những cành cây trở nên gầy guộc, mất đi sức sống.

'Một bông hoa đã rơi xuống đất

Trong vườn mùa đỏ phủ kín màu xanh.

Những luồng lá run rinh, xao xuyến,

Đôi cành khô gầy như xương yếu ớt'.

Trong bài thơ này, tác giả sử dụng từ ngữ như 'run rinh', 'rung rinh', 'mỏng manh' để mô tả sự dao động, sự yếu đuối của lá cây trong buổi chiều thu. Hình ảnh sắc đỏ 'lấp lánh' làm thay đổi màu xanh, mang lại vẻ đẹp độc đáo cho câu thơ. Màu xanh không còn tươi mát như ngọc mà dần dần lan tỏa, thấm đẫm không gian thu.

Bài thơ kết hợp giữa hiện thực và tượng trưng, kế thừa và sáng tạo ở khổ thơ thứ ba: 'nàng trăng lạc loài' trên bầu trời. Một hình ảnh lãng mạn mô tả ánh trăng thu. Những đỉnh núi nổi lên trong sương mờ làm nổi bật hình ảnh mùa thu. Trong thơ của Xuân Diệu, trăng và núi mang trong mình bản sắc mùa thu của quê hương, gần gũi và quen thuộc qua bao thế hệ, được mô tả đẹp đẽ:

'Thỉnh thoảng trăng lạc loài trên cao

Non xa sương mờ bắt đầu… '

'Cảm nhận rét lạnh qua làn gió,

Người ra đi, những chuyến đò đã khơi

Hai từ 'cảm nhận', 'ra đi' mô tả không gian mênh mông, huyền bí của chiều thu với không khí se lạnh. Tác giả truyền đạt cảm xúc về sự lạnh lẽo của gió và khoảng trống xa cách không chỉ qua giác quan mà còn thông qua tâm hồn. Như thể tác giả đang đứng giữa bầu trời thu, cảm nhận cái lạnh qua từ 'luồn', trải nghiệm sự rét mướt qua trực giác.

Không gì bằng vẻ đẹp tự nhiên ở khổ thơ cuối cùng. Sự hài hòa giữa thiên nhiên, mây trời và chim bay mang đến hình ảnh đẹp của một cô gái thanh xuân. Cảnh vật đẹp, người xinh nhưng lại mang một vẻ buồn bã và bí ẩn. Mây và chim làm tăng thêm nét buồn của sự chia ly, như những 'bèo trôi giữa mây trời' của tình yêu!

'Mây giữ những đôi cánh không bay xa,

Không khí u ám, lòng đầy tiếc nuối'…

'Cô gái trẻ buồn, lặng lẽ không lời,

Đứng bên cửa, nhìn phía xa, suy tư điều gì'

Trong thơ Xuân Diệu, hình bóng của thiếu nữ luôn xuất hiện. 'Đây mùa thu tới' cũng không ngoại lệ, với hình ảnh một thiếu nữ đang mơ mộng, đầy tương tư. Trong bức tranh mùa thu buồn, hình ảnh thiếu nữ im lặng, buồn bã càng làm nổi bật nỗi đau. Cô nhìn xa, suy tư, không rõ suy nghĩ về điều gì. Đó cũng giống như tâm trạng của nhà thơ, khao khát một điều gì đó nhưng không biết chính xác. Hình ảnh 'tựa cửa' buồn bã, không lời, tràn đầy lo lắng và bất an. Cảm giác không biết nắm bắt điều gì, không biết đi về đâu giữa những khó khăn của cuộc sống.

Bài thơ là một bức tranh mùa thu u buồn, được tạo nên từ những phép biện luận nghệ thuật độc đáo. Nhà thơ đã lựa chọn các từ như “run rẩy”, “ngẩn ngơ”, “đìu hiu”, “mỏng manh”... để tạo nên bức tranh mùa thu sinh động, thu hút người đọc. Những cấu trúc ngữ pháp độc đáo càng giúp bài thơ phản ánh rõ sự thay đổi của thời gian và tâm trạng của tác giả. Với thể thơ tự do, nhà thơ thể hiện sự phóng khoáng trong tâm hồn mình, không bị bất kỳ quy tắc nào gò bó. Nhờ điều này, bài thơ dễ dàng gây ấn tượng và dễ tiếp cận hơn.

Nhiều nhà thơ đã lựa chọn mùa thu làm đề tài trong tác phẩm của mình. Nếu Nguyễn Khuyến mô tả mùa thu qua cảnh vắng vẻ, u hoài thì Xuân Diệu lại tập trung vào nỗi buồn chia ly và tang thương. Điều này cũng phản ánh tâm trạng chung của nhiều nhà thơ, văn học gia Việt Nam trước khi Cách mạng tháng 8 nổ ra.

Cảm ơn quý vị và các thầy cô đã dành thời gian lắng nghe, rất mong nhận được sự đóng góp từ mọi người để bài nói trở nên hoàn thiện hơn.