Trốn thoát khỏi “bản án' về sự sốc tâm lý liên thế hệ mà bạn vốn “vô tội”

Khi cố tránh xa “bản án' này, chúng ta thực ra chỉ làm kéo dài thêm đau khổ. Sự kháng cự mà không rõ nguyên nhân chỉ làm cho chúng ta chìm sâu hơn vào nỗi đau. Giải quyết triệt để những nỗi đau trong tâm trí không phải là giam cầm chúng, mà là tìm ra nguyên nhân và chứng cứ để hoàn toàn giải thoát. 

Gần như không ai tránh khỏi những cú sốc. Những cú sốc không bao giờ chấp nhận sự im lặng, dù chúng ta có trốn chạy hay đã ra đi, chúng vẫn tồn tại để tìm kiếm sự giải thoát - nơi mà thế hệ sau có thể an nương. Vì vậy, bản án chung thân với nỗi đau tâm lý bạn đang chịu có thể là di sản từ cha mẹ hoặc những người có quan hệ gần gũi trong gia đình. 

Với nhiều năm kinh nghiệm cùng tư duy chuyên sâu về di truyền và chấn thương gia đình, tác giả của tác phẩm “Khổ đau này không thuộc về bạn' - Mark Wolynn đã chỉ ra rằng những hướng đi mới trong liệu pháp tâm lý không chỉ tập trung vào cá nhân mà còn mở rộng ra phát hiện và xử lý những biến cố đau đớn trong quá khứ của gia đình và xã hội, coi chúng như một phần không thể tách rời của bức tranh lớn hơn. Các bi kịch đa dạng về mặt hình thức và mức độ tổn thương - như bị bỏ rơi, tự tử, chiến tranh, hoặc mất mát quá sớm của con, cha, mẹ, hoặc anh chị em - có thể gây ra những biến động âm ỉ, lan từ thế hệ này sang thế hệ khác. Như David Sack đã viết trên Psychology Today “Các cú shock có thể kéo dài từ quá khứ để tìm kiếm những nạn nhân mới.”

Mark Wolynn đã huấn luyện một lượng lớn bác sĩ và cung cấp liệu pháp cho hàng ngàn bệnh nhân đối mặt với trầm cảm, lo âu, rối loạn hoảng sợ, suy nghĩ ám ảnh, tự tử… 

Hiểu được khó khăn khi tìm ra nguyên nhân thực sự của “án phạt' mà mỗi bệnh nhân phải chịu, cũng như mong muốn giúp họ sống an lành và tìm kiếm sự tự do trong tâm hồn, Mark Wolynn đã viết nên tác phẩm “Khổ đau này không thuộc về bạn”. Cuốn sách này giúp độc giả nhận biết các mô-típ chung của những cú shock gia đình - những nỗi sợ hãi, cảm xúc và hành động mà chúng ta thừa hưởng từ thế hệ trước mà không hề biết, khiến con người lầm lũi trong nỗi đau suốt thế hệ. Từ việc nhận thức điều này, ông đề xuất phương pháp cụ thể giúp bạn tháo gỡ những gánh nặng không thể tránh khỏi mà bạn mang từ khi sinh ra. 

'   Khổ đau này đến từ đâu?    '

“Tôi cảm thấy mạnh mẽ rằng mình đang chịu ảnh hưởng của những sự kiện hoặc những câu hỏi mà cha mẹ, ông bà hoặc tổ tiên của tôi vẫn chưa giải quyết và trả lời được. Dường như trong mỗi gia đình đều có một cái gì đó, không thuộc về bất kỳ ai, mà được truyền từ cha mẹ sang con cái. Tôi luôn cảm thấy mình phải… hoàn thành, hoặc có lẽ tiếp tục những điều mà các thế hệ trước vẫn để dở dang.”

• Carl Jung, Ký ức, Giấc mơ, Phản chiếu 

Về mặt sinh học, chúng ta đã có mối liên kết mạnh mẽ và di truyền với mẹ và bà ngoại. Chính trong môi trường mà ba thế hệ chúng ta chia sẻ, căng thẳng có thể gây ra những thay đổi trong DNA của chúng ta. Nếu bà của bạn đang trải qua nỗi đau khi chuẩn bị sinh con bạn, bà có thể chịu nén nỗi đau và cảm xúc vào cơ thể - một môi trường bà chia sẻ với con bạn và mẹ bạn. Bạn và mẹ có thể cảm nhận được nỗi đau từ một nơi sâu thẳm bên trong, một nơi thuộc về cả ba người. 

Mark đã tổng hợp các bằng chứng và phân tích khoa học, cho chúng ta thấy tâm lý và những cú sốc mà chúng ta đang trải qua đến từ đâu và đã diễn ra như thế nào. Một nghiên cứu đáng chú ý mà ông nhắc đến là: nhiều gen có thể bị ảnh hưởng bởi những cú sốc xảy ra từ giai đoạn đầu đời, và gen cũng lưu giữ một số ký ức về quá khứ… 

Đơn giản như vậy, thông qua mẹ, chúng ta thừa hưởng một số khía cạnh trong quá trình làm mẹ từ bà ngoại. Như những cú sốc mà bà ngoại của chúng ta đã trải qua, những đau đớn và nỗi buồn của bà, những khó khăn mà bà từng trải qua từ thời thơ ấu đến khi trưởng thành. Ngoài ra, cách nuôi dạy con cái mà chúng ta được học từ bà cũng ảnh hưởng đến tâm lý một cách nhất định. 

Theo Mark Wolynn, những ký ức mơ hồ từ giai đoạn đầu đời có thể được lưu giữ dưới dạng trí nhớ không rõ ràng - được gọi là trí nhớ tiềm ẩn. Chúng nằm sâu trong vùng vô thức, chờ đợi một lúc nào đó để được kích hoạt thông qua những sự kiện tương tự. 

Khi hàng loạt cảm xúc đau buồn bùng nổ và đổ vào, trong bão táp, ta không thể dừng lại đủ lâu để chuyển hóa trải nghiệm thành lời nói. Ta chỉ có thể tìm cách trốn chạy khỏi nó. 

Ta bỗng cảm thấy choáng váng, thậm chí sợ hãi trước những nỗi đau đớn, hoảng loạn đang ập đến. Ta không thể hiểu rõ được điều gì đang xảy ra và phản ứng đầu tiên là suy nghĩ rằng chính bản thân mình là nguyên nhân, rằng có gì đó bên trong ta không ổn định. Nếu không thay đổi mẫu tư duy này một cách có mục đích, thì chúng ta sẽ tiếp tục truyền nỗi đau này cho nhiều thế hệ tiếp theo. 

Đôi khi, nỗi đau ẩn sâu cho đến khi nó tìm ra con đường để biểu hiện hoặc được giải phóng. Sự biểu hiện này thường xuất hiện ở thế hệ sau và có thể phát triển thành các triệu chứng khó giải thích. Sau khi trải qua một hoặc nhiều trải nghiệm đau buồn tương tự, những cú sốc, ký ức chưa được xử lý, những mảnh đau này sẽ cố gắng biểu hiện qua từng lời nói, hành động của thế hệ sau. 

'   Nỗi đau đó được miêu tả như thế nào?    '

“Nỗi đau này không thuộc về bạn” mang đến cho bạn một bản đồ chi tiết với các điểm dừng cụ thể để từng bước khám phá và gọi tên cho nỗi đau mà bạn đang chịu đựng. Khi bạn nắm vững hướng dẫn này, bạn sẽ tìm được cách vượt qua mọi nỗi sợ hãi và cảm giác tồi tệ bạn đang gặp phải.  

• Bản ngôn ngữ của nỗi đau - cách diễn đạt nỗi lo âu, sự đau đớn hoặc sự oán trách sâu kín nhất.
• Bản ngôn ngữ cốt lõi của bạn - cách diễn đạt về cha mẹ và mối quan hệ ảnh hưởng đến tâm hồn của bạn.
• Câu chấp nhận cốt lõi của bạn - ngôn ngữ cốt lõi diễn đạt về nỗi sợ hãi tột cùng nhất.
• Sang chấn cốt lõi của bạn - những biến cố gia đình ẩn sau bản ngôn ngữ cốt lõi. 

Khi những mảnh vụn của quá khứ bắt đầu tỉnh lại trong ta, chúng để lại dấu vết dưới dạng từ ngữ và câu chữ đầy cảm xúc, và những câu này thường giúp ta nhớ lại những cú sốc chưa được giải quyết. Có thể thấy rằng những cú sốc này thậm chí không phải là của chúng ta. Mark gọi những biểu hiện này là ngôn ngữ cốt lõi. Chúng cũng có thể thể hiện không chỉ qua lời nói mà còn qua cảm giác cơ thể, hành vi, cảm xúc, sự thôi thúc hoặc thậm chí là triệu chứng của một căn bệnh.

Những cú sốc này mặc dù không được diễn đạt bằng lời nói, nhưng trải nghiệm vẫn đang tồn tại ở vùng vô thức xung quanh ta. Mark chỉ ra rằng chúng hiện diện trong những ngôn ngữ bất thường của ta. Chúng được thể hiện trong những bệnh mãn tính và hành vi không thể giải thích. Chúng nảy lên trong những vấn đề tái diễn mà ta phải đối mặt hàng ngày. Những trải nghiệm không nói ra này tạo ra nền tảng của ngôn ngữ cốt lõi. Khi vùng vô thức đòi hỏi được lắng nghe, những gì ta nghe chính là ngôn ngữ cốt lõi. 

Câu chữ chứa đựng cảm xúc của ngôn ngữ cốt lõi chính là chìa khóa mở ra những ký ức chưa được ghi nhận bên trong cơ thể của chính ta và 'cơ thể' của gia đình ta. Chúng giống như những viên ngọc quý trong vùng vô thức, đợi chờ được khai quật. Một khi khai quật được những ký ức này, ta đã tiến một bước quan trọng trong việc chữa lành cú sốc. 

Ngôn ngữ cốt lõi giúp ta “công bố” những ký ức đã mờ mịt mà không được ghi nhận lại, giúp ta kết nối lại các sự kiện và trải nghiệm mà ta không thể liên kết với bản thân hay thậm chí không nhớ ra. Khi thu thập đủ thông tin, hiểu về tổn thương cốt lõi, Mark hướng dẫn cụ thể chúng ta lập bản đồ ngôn ngữ cốt lõi, từ hiểu biết này chúng ta biết mình phải đi đến đâu. Bạn sẽ học cách theo dõi từ ngữ của mình, kết nối các manh mối mà từ đó có thể dẫn bạn đến nguồn gốc của nỗi sợ hãi của mình. 

Đầu tiên, chúng ta cần nhận biết lý do chính của nỗi đau, là tia sáng sâu kín trong rừng từ ngôn từ quen thuộc. Khi chúng ta làm sáng tỏ lớp màn của cảm xúc, chúng ta có thể phát hiện ra rằng những lo lắng và lời trách móc không hẳn là do chúng ta.

Lời than phiền, những dấu hiệu và khó khăn mà chúng ta gặp phải có thể là dấu chỉ dẫn dẫn đến một vấn đề chưa được giải quyết. Chúng có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về một sự kiện hoặc một người mà chúng ta đã từ chối. Khi chúng ta dừng lại để suy nghĩ, những gì chưa được giải quyết có thể xuất hiện, mở ra một góc nhìn mới trong quá trình tự làm dịu.

Bằng cách hiểu rõ hơn về lời than cốt lõi, Mark cung cấp những bài tập thực hành cụ thể để chúng ta mô tả sâu hơn về cảm xúc đang trải qua. Hình ảnh về gia đình hoặc mối quan hệ mà chúng ta gìn giữ có thể là nguyên nhân của sự ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta. Bằng cách mô tả rõ những hình ảnh đó, chúng ta có thể thay đổi chúng.

“Chúng ta không thể thay đổi bố mẹ, nhưng có thể thay đổi cách chúng ta nhìn nhận họ.”

Mục tiêu của 'Nỗi đau này không phải của bạn' là giúp chúng ta tìm ra phán quyết cốt lõi, đó là viên ngọc quý mà chúng ta tìm thấy trong bản đồ của ngôn ngữ cốt lõi. Phán quyết cốt lõi giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những biến cố gây ra sự rung động trong gia đình. Không chỉ dẫn dắt chúng ta đến nguồn gốc của nỗi sợ, mà còn giúp chúng ta kết nối với những cảm xúc của một thảm họa gia đình chưa được giải quyết. Khi nhìn rõ nỗi sợ, chúng ta sẽ dần dần tìm ra cách để giải quyết nó.

Sau khi hiểu rõ vấn đề mà ta đang đối mặt đặt ở đâu, cuốn sách cũng chỉ dẫn chúng ta tìm ra phương pháp để tái kết nối, mang lại cảm giác trọn vẹn và tự do lớn hơn.

'Vượt qua nỗi đau không thuộc về mình'

Mặc dù những hậu quả vô thức của những cú sốc từ thế hệ trước có thể kéo dài qua nhiều thế hệ, khi hiểu rõ những nỗi đau mà ta đang gặp phải, ta nhận ra rằng mình đang chịu trách nhiệm cho những ý nghĩ, cảm xúc, hành vi không phải do bản thân tạo ra. Điều này giúp ta phá vỡ vòng luẩn quẩn. Mark Wolynn cũng giúp ta nhận ra rằng, những cú sốc mà ta thừa hưởng từ thế hệ trước không chỉ tạo ra đau khổ mà còn mang lại sức mạnh và khả năng phục hồi, có thể truyền đi qua nhiều thế hệ sau này.

Các phương pháp và hoạt động mà Mark đề xuất ban đầu có thể khiến ta hoài nghi, nhưng qua việc kiên trì thực hiện, chúng sẽ trở thành một phần của ta và thấm vào tiềm thức. Điều này giúp não bộ thay đổi và ta cảm nhận được sức sống mới.

Hiểu rõ từng bước cơ bản trên hành trình tìm về nguồn gốc thực sự của cú sốc, ta có thể giải thoát khỏi những cảm giác bị giam cầm trong tâm trí suốt thời gian qua.

Từ việc tự chữa lành đến việc tái kết nối với mối quan hệ và quan điểm về cha mẹ thông qua các bài thực hành trong cuốn sách này, bạn sẽ dần cảm nhận được một cảm giác bình yên mới mẻ bên trong mình. Nhờ những bài thực hành cụ thể và gần gũi mà tác giả giúp củng cố mối quan hệ với những người thân yêu hoặc giải quyết những rắc rối vô thức với các thành viên trong gia đình.

Không chỉ phân tích chi tiết về ngôn ngữ lõi liên quan trực tiếp đến cú sốc đa thế hệ, phần cuối cuốn sách cũng làm sáng tỏ tác động của cú sốc đến sự chia cắt trong mối quan hệ với cha mẹ từ khi còn trẻ, qua tình yêu và ảnh hưởng tới thành công của bạn.

Khi tìm ra phán quyết cốt lõi và nguồn gốc của nó, bạn có thể tiếp tục hành trình giải thoát khỏi mạng lưới nỗi sợ thừa kế. Những gì trước đây làm bạn vật vã và đau khổ, nay được sáng tỏ có thể trở thành nguồn lực giúp bạn tự do.

Sau khi kết nối mọi thông tin quan trọng về lịch sử gia đình và nhận thức tầm quan trọng của chúng, bạn có thể hiểu rõ hơn về bản thân và giải thích được những cảm xúc và nỗi đau đã theo bạn suốt thời gian dài. Bạn có thể tự tin khẳng định: 'Nỗi đau này không thuộc về tôi.'

Theo Minh Hằng