Buzz
Trong thời kỳ giao thoa giữa khoa học và chủ nghĩa duy linh, cuộc đối đầu nổi tiếng giữa nhà ảo thuật Harry Houdini và nhà tâm linh Mina Crandon đã thu hút sự chú ý lớn từ công chúng. Sự kiện này không chỉ làm nổi bật mâu thuẫn giữa thực tế và niềm tin siêu nhiên, mà còn phản ánh một giai đoạn đầy biến động khi các khám phá khoa học diễn ra song song với khát khao chạm tới thế giới bên kia.
Vào tháng Bảy năm 1924, O.D. Munn, biên tập viên của Scientific American, cùng với sáu nhà khoa học khác đã tụ họp trong một căn phòng chật chội tại Boston. Họ đến đây không phải để thực hiện một thí nghiệm khoa học thông thường, mà để xem xét tuyên bố siêu nhiên của Mina Crandon – hay còn được biết đến với cái tên “Margery” – một người phụ nữ với khả năng gọi hồn đang khiến dư luận Mỹ thời đó dậy sóng. Sự kiện này, với sự tham gia của Harry Houdini, nhà ảo thuật nổi tiếng thế giới và người hoài nghi chủ nghĩa duy linh, đã trở thành một trong những cuộc đối đầu nổi bật giữa hai thế giới khoa học và mê tín.
Cuộc gặp gỡ này phản ánh làn sóng quan tâm đến chủ nghĩa duy linh, một phong trào văn hóa lan rộng khắp phương Tây trong suốt thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Phong trào này không chỉ thu hút sự chú ý của công chúng mà còn gây được sự quan tâm từ các nhà khoa học hàng đầu như Sir Arthur Conan Doyle. Với niềm tin rằng khoa học có thể chứng minh sự tồn tại của thế giới bên kia, Doyle đã mời Munn tham gia để chứng kiến tài năng của Crandon, nhằm giúp cô giành giải thưởng trị giá 5.000 đô la cho bất kỳ ai có thể chứng minh sự hiện diện của các hiện tượng siêu nhiên.
Kỷ nguyên của khoa học và niềm tin vào siêu nhiên
Thế kỷ 19 được gọi là “kỷ nguyên khoa học,” khi các quy luật tự nhiên ngày càng định hình thế giới quan của nhân loại. Đây cũng là thời kỳ chứng kiến nhiều khám phá khoa học và y học quan trọng, như những đóng góp của James Prescott Joule cho Định luật Bảo toàn Năng lượng hay lần đầu tiên thuốc gây mê được sử dụng trong phẫu thuật. Dù khoa học đạt được nhiều thành tựu lớn lao, chủ nghĩa duy linh vẫn tồn tại và phát triển mạnh mẽ, thu hút sự chú ý của cả công chúng và giới trí thức.
Phong trào duy linh bắt đầu từ những năm 1840 khi ba chị em nhà Fox tại New York tuyên bố có khả năng giao tiếp với người chết qua những âm thanh lạ. Dù sau này họ thừa nhận rằng đó là giả mạo, nhưng vào thời điểm đó, các buổi gọi hồn đã thu hút một lượng lớn người tham gia. Chủ nghĩa duy linh dần trở thành một nhánh văn hóa, lan rộng khắp châu Âu, bao gồm cả giới khoa học và các nghệ sĩ nổi tiếng. Những buổi gọi hồn như vậy trở thành “phòng thí nghiệm” đặc biệt để khám phá các hiện tượng tâm linh.
Richard Noakes, một giáo sư tại Đại học Exeter, cho rằng thế kỷ 19 là giai đoạn mà ranh giới giữa khoa học và duy linh vẫn còn mờ nhạt. Nhiều nhà khoa học, trong nỗ lực khám phá thế giới bên kia, đã áp dụng các phương pháp nghiên cứu mà ngày nay có thể được xem là giả khoa học. Những người ủng hộ chủ nghĩa duy linh tin rằng các hiện tượng gọi hồn không phải là “siêu” nhiên mà chỉ đơn thuần là những khía cạnh của tự nhiên mà khoa học chưa khai thác.
Điện báo và khát vọng kết nối hai thế giới
Sự phát triển trong lĩnh vực truyền thông, đặc biệt là sự ra đời của điện báo, đã tạo ra nền tảng cho chủ nghĩa duy linh. Kể từ khi điện báo được phát minh và mở rộng, thông tin có thể được chuyển tải qua khoảng cách xa gần như ngay lập tức, điều chưa từng xảy ra trước đó. Đối với những người sống trong thời đại đó, nếu thông tin có thể di chuyển với tốc độ ánh sáng, thì tại sao không thể kết nối người sống với thế giới bên kia theo cách tương tự?
Do đó, nhiều nhà duy linh xem những phát minh này như một bằng chứng cho rằng có những phương tiện giao tiếp vô hình mà chúng ta vẫn chưa hiểu hết. Họ tin rằng nếu công nghệ có thể kết nối các lục địa, thì cũng có khả năng kết nối hai thế giới, như một “điện báo” tinh tế để giao tiếp với linh hồn của những người đã khuất. Các buổi gọi hồn trở thành nơi thử nghiệm lý thuyết này, khi các phương tiện thường yêu cầu “khách mời” từ cõi âm trả lời qua gõ hoặc tạo ra âm thanh.
Ảnh hưởng của nhiếp ảnh và cuộc tìm kiếm bằng chứng về linh hồn
Khi công nghệ nhiếp ảnh phát triển, nó nhanh chóng được các nhà duy linh sử dụng như một công cụ để “ghi lại” bằng chứng về linh hồn. Người ta tin rằng nếu nhiếp ảnh có thể chụp lại những điều mà mắt thường không thấy được, thì nó cũng có thể bắt được hình ảnh của các linh hồn. Nhiều bức ảnh “linh hồn” nổi tiếng vào thế kỷ 19 đã được tạo ra từ ý tưởng này, nhưng thực tế, các nhiếp ảnh gia đã sử dụng kỹ thuật ghép ảnh và hiệu ứng ánh sáng để tạo ra những bóng ma.
William H. Mumler và Frederick Hudson là hai nhiếp ảnh gia đã áp dụng kỹ thuật này để tạo ra các bức ảnh chứa “hồn ma.” Sự xuất hiện của những bức ảnh này khiến công chúng tin tưởng hơn vào khả năng của nhiếp ảnh trong việc ghi lại bằng chứng về thế giới bên kia. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ, những bức ảnh “linh hồn” dần mất đi sức hấp dẫn khi mọi người nhận ra rằng có thể tạo ra chúng bằng những phương pháp tinh vi.
Sự thoái trào của phong trào duy linh và khoa học hiện đại
Vào đầu thế kỷ 20, phong trào duy linh bắt đầu suy yếu khi những nhà duy linh như Mina Crandon và các phương tiện bị phanh phui gian dối. Trong một buổi kiểm tra của Scientific American năm 1924, Harry Houdini đã công khai mô phỏng lại các trò lừa của Crandon, chứng minh rằng không có yếu tố siêu nhiên nào ở đây. Điều này đã làm lung lay niềm tin vào Crandon và gây ra một cú sốc lớn cho chủ nghĩa duy linh, khiến nó từ một phong trào văn hóa lớn trở thành một chủ đề bị đẩy ra ngoài rìa của khoa học.
Mặc dù sự đam mê đối với chủ nghĩa duy linh đã giảm sút, nhưng trong một khoảng thời gian dài, nó đã tạo ra một làn sóng hứng khởi, kết nối những tâm trí tò mò nhất của thời đại. Những người tìm kiếm sự thật về thế giới bên kia tin rằng khoa học, thay vì thần bí hay mê tín, sẽ dẫn đến sự thật. Dù ngày nay khoa học và chủ nghĩa duy linh không còn đi đôi với nhau, câu chuyện về những nhà khoa học theo đuổi chủ nghĩa duy linh vẫn là một phần thú vị trong lịch sử khoa học. Vì vậy, những bóng ma của quá khứ không nên bị lãng quên mà cần được hiểu biết, để chúng ta có thể nhìn nhận về quá khứ và thế giới xung quanh với tâm hồn rộng mở và lòng khoan dung.
