'Trực giác của chuyên gia': Khi nào đáng tin?

Thực tế, các chuyên gia cũng có nhiều quan điểm khác nhau và thường tiết lộ những khía cạnh tiêu cực trong giới học thuật. Điều này không phải lúc nào cũng tốt, đặc biệt là khi báo chí đôi khi chỉ đưa ra quan điểm hoặc bài phê bình của một nhà nghiên cứu cùng với ý kiến phản hồi của một số người khác. Không dễ để quyết định xem trực giác của ai đúng hơn. Tuy nhiên, nhìn chung, các chuyên gia không phải lúc nào cũng đưa ra quyết định chính xác. Hai ví dụ đối lập về trực giác của các chuyên gia là:

Câu chuyện đầu tiên là về các chuyên gia nghệ thuật khi đối mặt với một bức tượng Kouros từ thế kỷ XV bị cho là giả mạo. Bảo tàng J Paul Getty ở Malibu (California - Hoa Kỳ) đã chi 7 triệu đôla cho bức tượng khỏa thân người Hy Lạp, được xác định là một kiệt tác từ thế kỷ VI trước Công nguyên. Mặc dù đã qua nhiều lần kiểm tra nhưng Kouros vẫn được coi là giả. Các chuyên gia thừa nhận họ biết tác phẩm điêu khắc đó là giả mạo nhưng không biết làm cách nào để chứng minh điều đó - đây chính là câu chuyện nhằm tôn vinh trực giác.

Câu chuyện thứ hai liên quan đến Tổng thống thứ 29 của Mỹ - Warren G. Harding. Ông Harding từng được nhiều người tôn trọng và bầu chọn vì trông có vẻ ngoài 'tướng lãnh', với chiếc cằm vuông và dáng vóc cao ráo, tạo nên hình ảnh lý tưởng cho một người lãnh đạo. Nhiều chuyên gia và cả dân chúng tin vào trực giác của mình, quyết định ủng hộ ông mà không cần phải dựa vào bất kỳ tiêu chí nào khác. Nhưng điều này đã đổi lại là một nhiệm kỳ đầy rắc rối với những vụ bê bối tham nhũng, thiếu đạo đức,... cùng những vấn đề riêng tư như ngoại tình, sự xa hoa,... Chắc chắn không ai muốn tin vào trực giác trong trường hợp này.

Hai câu chuyện trên được đề cập trong cuốn sách Trong chớp mắt của Malcolm Gladwell và ảnh hưởng đến việc viết cuốn Tư duy nhanh và chậm của Daniel Kahneman. Ông cho rằng trực giác có thể được rèn luyện như là một kỹ năng. Cuốn sách đề cập đến mô hình “Quyết định Dựa trên Nhận thức” của nhà tâm lý học Gary Klein. Quá trình này dựa trên kinh nghiệm trước đó để hành động, ra quyết định. Các tình huống cấp bách thực tế chỉ là sự kích thích để chuyên gia gợi nhớ, tiếp cận với thông tin đã được lưu trữ trong bộ nhớ của họ. Từ đó, họ sẽ nhận được thông tin để đưa ra quyết định. Trực giác không phải là cái gì khác ngoài sự nhận thức. Thậm chí, một số loại trực giác cụ thể có thể được rèn luyện để tiếp cận bộ nhớ một cách trơn tru hơn và đạt được hiệu quả nhanh chóng, thậm chí cả khi đối mặt với nỗi sợ hãi - điều này thực sự khá dễ dàng.

Vậy làm thế nào để hỗ trợ trực giác truy cập được “những gì được lưu trữ trong bộ nhớ”? Những trường hợp cụ thể có thể rèn luyện trực giác như thế nào? Các chuyên gia thực tiễn đã sử dụng chúng như thế nào? Đọc ngay cuốn sách Tư duy nhanh và chậm của Daniel Kahneman để khám phá sâu hơn về tư duy, trực giác và những bí mật thú vị của não bộ con người.