Buzz
Chắc chắn mọi người đã gặp thấy loại can này ở đâu đó, như chiếc thùng xăng màu đỏ nổi tiếng trong PUBG. Và có khi nào bạn tự hỏi tại sao mỗi khi nhìn thấy nó, chúng ta luôn nghĩ ngay đến xăng? Đó chính là Jerrycan - một phát minh của người Đức. Đây là thứ đã mang lại ưu thế cho quân đội của Hitler trên các mặt trận xa xôi thời Thế chiến II và cũng là thứ khiến quân Đồng Minh phải sao chép.
Tên gọi có thể là Jerrycan hoặc Jerrican - một loại thùng chứa chất lỏng làm bằng thép. Được thiết kế tại Đức vào những năm 30 của thế kỷ trước dành cho quân đội, dung tích 20 lít và bắt đầu được sử dụng rộng rãi từ Thế chiến II. Ngày nay, Jerrycan đã trở thành một vật dụng không thể thiếu trong cuộc sống, dù không còn có vỏ bằng thép như trước mà thay vào đó là chất liệu nhựa, nhưng thiết kế cơ bản vẫn giữ nguyên. Xăng trong chiến tranh, nước trong thời bình, bạn có thể thấy Jerrycan ở mọi nơi.Jerry là cái tên mà quân đội Anh đặt cho những người Đức trong cuộc chiến tranh.Những Kỹ Sư Đức Đã Tạo Ra:
Trong thời chiến, ngoài binh lính, nhiên liệu là nguồn tài nguyên quan trọng thứ hai. Thiếu nhiên liệu đồng nghĩa với việc máy móc không thể hoạt động. Vào năm 1937, Đức đã phát minh ra một loại can chứa nhiên liệu được gọi là Wehrmacht-Einheitskanister (Can tiêu chuẩn cho quân đội hợp nhất). Adolf Hitler và các cố vấn của ông nhận ra tầm quan trọng của việc vận chuyển nhiên liệu và nước trong việc mở rộng lãnh thổ của Đức quốc xã. Nếu không có đủ nhiên liệu để bôi trơn cho máy móc và con người, việc duy trì sức mạnh trên chiến trường sẽ trở nên khó khăn, đặc biệt là khi chiến tranh diễn ra ở những vùng đất xa xôi và máy móc có vai trò quan trọng. Hitler đã mở cuộc thi thiết kế chiếc can phục vụ cho mục đích này.
Thiết kế của Vinzenz Grünvogel - một kỹ sư hàng đầu tại công ty kỹ thuật Schwelmer Eisenwerk Müller, cuối cùng đã được chọn, mặc dù không quá bắt mắt nhưng lại cực kỳ hiệu quả. Theo yêu cầu của Wehrmacht, mỗi binh sĩ phải có thể mang theo 2 can chứa đầy hoặc 4 can trống. Đặc điểm độc đáo của thiết kế của Grünvogel là có 3 tay cầm. Hai tay cầm ở bên ngoài cho phép 2 người mang một can, trong khi một người có thể dễ dàng mang 2 can đầy hoặc kẹp 2 can trống mỗi bên tay. Mỗi chiếc can nặng 20 kg khi đầy nhiên liệu.
Tiếp theo, những chiếc can này không chỉ được thiết kế để chứa nhiên liệu mà còn phải đảm bảo việc bơm nhiên liệu vào chúng một cách nhanh chóng và hiệu quả. Do đó, kỹ sư Grünvogel đã nghĩ ra cách sử dụng vòi lớn có nắp lật với cơ chế nhả đòn bẩy thay vì nắp vặn. Nắp còn có lỗ để gắn chốt cố định hoặc niêm phong bằng chì. Thiết kế nắp lật cho phép mở nhanh và đổ nhanh, đồng thời tăng tính an toàn khi vận chuyển. Vòi được bọc bằng miếng đệm chống rò rỉ. Việc đổ nhiên liệu ra được thực hiện dễ dàng và trơn tru nhờ một kênh thông khí.
Thiết kế của Jerrycan của người Đức nổi tiếng bền bỉ và linh hoạt nhờ cấu trúc bằng 2 miếng thép dập lồng vào nhau, loại bỏ hoàn toàn khả năng rò rỉ và giảm chi phí sản xuất. Các chiếc can này được sản xuất bởi công ty Ambi-Budd Presswerk, nơi ABP đã phát minh ra cách ép và liên kết các miếng thép lại với nhau. Thiết kế hộp chữ nhật của can cho phép chúng được xếp chồng lên nhau, tối ưu hóa diện tích lưu trữ và vận chuyển trên xe tải. Các góc bo tròn 90 độ giúp can chịu được lực tốt hơn.
Chữ X được dập trên bề mặt của can có tác dụng gì? Đó là những rãnh gợn để làm cho chiếc can chắc chắn hơn trước các va đập, cũng như để đối phó với sự co giãn của vật liệu do thay đổi nhiệt độ và áp suất khí bên trong. Khi rơi xuống mặt đất trong quá trình vận chuyển, chiếc can vẫn giữ nguyên được nguyên trạng.
Điều đặc biệt ở phần gù trên phía nối đuôi tay cầm của can là nó tạo thành một buồng khí. Khi nạp nhiên liệu hoặc chất lỏng vào can đúng cách, phần gù này sẽ chứa không khí, giúp cho can có khả năng nổi trên mặt nước nếu rơi xuống.Người Mỹ Nhái!
Quân đội Đồng Minh cũng sở hữu những chiếc can/thùng chứa nhiên liệu nhưng không có thiết kế tốt như Jerrycan của người Đức. Những thùng nhiên liệu này hình hộp và được làm bằng tấm thiếc mỏng hàn lại với nhau. Do đó chúng dễ bị rò ở các điểm hàn và dễ bị va đập. Thêm vào đó, phần nắp của thùng không dễ dàng mở đóng, phải dùng cờ lê và phễu để rót nhiên liệu vào cùng với vòi. Do tính chất này, binh sĩ Đồng Minh gọi chúng là 'flimsies' - tức là đá mỏng.
Vào đầu mùa hè năm 1939, một kỹ sư người Mỹ tên là Paul Pleiss sống ở Berlin đã chế tạo một chiếc xe và thuyết phục một người đồng nghiệp người Đức tham gia chuyến 'phượt' từ Đức đến Ấn Độ. Khi phát hiện ra họ thiếu giải pháp trữ nước khẩn cấp, kỹ sư người Đức đã nghĩ đến Jerrycan và lấy 3 chiếc từ kho chứa ở sân bay Berlin Tempelholf để gắn dưới xe. Những chiếc can này đã đem lại lợi thế cho quân đội Đức trước lực lượng Đồng Minh.Paul Pleiss và người bạn đồng hành đã lái xe qua 11 biên giới quốc gia mà không gặp vấn đề gì. Khi đi được nửa đường, thống chế Hermann Göring phát hiện và buộc người kỹ sư Đức phải trở về. Trước khi khởi hành, anh kỹ sư Đức đã cung cấp cho Pleiss thông số kỹ thuật của Jerrycan. Vậy là Pleiss tiếp tục hành trình một mình đến Calcutta và sau đó mang 'kho báu' về Philadelphia.
Tại Hoa Kỳ, Pleiss đã thông báo về chiếc can của người Đức cho các quan chức quân sự, nhưng không có mẫu can, chỉ có tài liệu. Vấn đề của Pleiss đã bị bỏ qua và để mang những chiếc can từ Đức về Mỹ, Pleiss đã tìm cách gửi chiếc xe từ Calcutta qua Thổ Nhĩ Kỳ và mũi Hảo Vọng. Năm 1940, chiếc xe với 3 chiếc can đã đến New York. Pleiss ngay lập tức gửi một chiếc can đến Washington. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ quyết định vẫn sử dụng loại can cũ từ thế chiến thứ nhất, dung tích 38 lít và mở nắp bằng cờ lê.Sau đó, chiếc can này được gửi đến căn cứ Holabird ở Maryland và trải qua quá trình thiết kế lại. Thiết kế mới giữ lại các đặc điểm cơ bản như tay cầm, kích thước và hình dạng nhưng việc điêu chỉnh chữ X được thực hiện. Tuy nhiên, những yếu tố quan trọng trong thiết kế của chiếc can không được sao chép, như đường hàn được thay thế bằng hàn cuộn, giúp giảm nguy cơ rò rỉ. Phiên bản của Mỹ cũng nhẹ hơn so với phiên bản gốc của Đức.Người Anh Sản Xuất!
Pleiss chia sẻ về chiếc can với người Anh và khác biệt hoàn toàn so với phản ứng của người Mỹ. Người Anh đã nhìn thấy những chiếc can của Đức từ năm 1940 và họ ngay lập tức nhận ra giá trị của chúng. Ở London, Pleiss được các sĩ quan Anh hỏi về thiết kế và quy trình sản xuất chiếc can. Pleiss đã gửi chiếc can thứ hai đến London và từ đó, Jerrycan mới được đưa ra để khám phá.
Người Anh cũng gặp vấn đề tương tự với thiết kế cũ: những chiếc can bằng thiếc mỏng với dung tích 9,1 hoặc 18 lít. Mặc dù phù hợp để vận chuyển nhiên liệu trên đường châu Âu, nhưng những chiếc can thiếc đã bị hỏng khi sử dụng trong chiến dịch ở Bắc Phi. Có đến 25% lượng nhiên liệu bị thất thoát do các can bị thủng và nhiên liệu rò rỉ gây nguy cơ cháy nổ.Tuy nhiên, việc sao chép Jerrycan không diễn ra ngay lập tức. Quân đội Đồng Minh tại châu Âu đã thu hồi các can từ tàu chiến của Đức và sử dụng chúng. Khi đó, họ vẫn sử dụng xen kẽ giữa chiếc can flimsies cũ, can thu được từ lính Đức và phiên bản Mỹ của Jerrycan.Vào cuối năm 1942, kỹ sư hóa học người Mỹ - Richard M. Daniel - đã nộp một báo cáo cho chính phủ Hoa Kỳ, chỉ ra rằng khoảng 40% lượng nhiên liệu bị thất thoát trong quá trình vận chuyển do các can bị rò. Mặc dù con số 40% này chỉ là ước lượng, nhưng với vị trí của mình, Richard M. Daniel có sức thuyết phục. Thông điệp của ông đã khiến các quan chức Mỹ phải xem xét lại vấn đề của những chiếc can.
Những chiếc Jerrycan của người Đức vẫn nguyên vẹn sau khi xe lật.
Tình trạng mất mát nhiên liệu trong quá trình vận chuyển đã gây ra những rắc rối cho quân đội Mỹ. Theo thống kê vào tháng 10 năm 1944, đã có ít nhất 3,5 triệu chiếc can nhiên liệu bị thất thoát. Ngoài ra, nhiên liệu rò rỉ trong quá trình vận chuyển đã tạo ra nguy cơ cho các đơn vị hậu cần. Một chiếc xe tải tiêu chuẩn của quân đội Hoa Kỳ có thể chứa đến 3310 lít nhiên liệu được đóng trong các can.Mỹ cuối cùng cũng phải thừa nhận rằng thiết kế của Jerrycan của người Đức quá xuất sắc và là điều kiện tiên quyết để tạo lợi thế cho quân đội đồng minh. Để chuẩn bị cho cuộc đổ bộ vào châu Âu, Mỹ đã chuyển hoạt động sản xuất can sang cho người Anh và vào năm 1944, các nhà máy sản xuất Jerrycan đã được thiết lập tại Trung Đông. Các Jerrycan phiên bản Đồng Minh được sản xuất bởi các công ty Anh như Briggs Motor Bodies, Vauxhall Motors và Pressed Steel Company dựa trên thiết kế mà Paul Pleiss đã cung cấp. Số lượng can sản xuất lên đến hàng chục triệu chiếc, đủ để đáp ứng nhu cầu của lực lượng đồng minh. Trong thời kỳ chiến tranh, có đến 200 nhà máy trên khắp thế giới sản xuất Jerrycan.Tổng thống Roosevelt đã từng nói: 'Nếu không có những chiếc can này, quân đội chúng ta sẽ không thể tiến vào Pháp với tốc độ nhanh hơn chiến thuật tấn công nhanh nhẹn của Đức vào năm 1940.'Paul Pleiss và một bước ngoặt?
Không có Paul Pleiss, quân đội Đồng Minh sẽ không bao giờ có được thiết kế chi tiết của Jerrycan, từ đó không thể sản xuất hàng loạt và cân bằng ưu thế với quân Đức. Pleiss, một kỹ sư người Mỹ làm việc tại Đức, đã chơi một vai trò quan trọng trong việc này.
Thiết kế can của Vinzenz Grunvogel nhưng công ty ABP mới là người đề xuất ý tưởng chế tạo chiếc can từ 2 tấm thép dập lồng vào nhau, tạo nên chiếc can có độ bền tuyệt vời và dễ sản xuất.ABP thực tế là chi nhánh tại Đức của một công ty dập thép thuộc sở hữu của Mỹ, trụ sở đặt tại Philadelphia là Budd Company. Đáng chú ý là nhiều nhà máy tại Đức, dù thuộc sở hữu của người Mỹ, đều được lệnh hỗ trợ sản xuất phục vụ cho chiến tranh.
Có thông tin cho thấy Paul Pleiss là một quản lý tại ABP và đã gửi thiết kế chi tiết của Jerrycan cho quân đội Mỹ trước khi chiến tranh bùng nổ. Điều này gây ra nhiều câu hỏi: liệu Pleiss đã tham gia vào việc thiết kế Jerrycan? Ông đã tiết lộ về chiếc can trước khi chiến tranh hay không? Cuộc hành trình của ông có mục đích hay chỉ là sở thích mạo hiểm? Và liệu người đồng hành của ông có thực sự tồn tại hay chỉ là phần của kế hoạch che giấu của Pleiss?Danh tính của Pleiss đã được ghi chép trên New York Times vào năm 1947, mô tả ông là một nhà công nghiệp, tốt nghiệp đại học Wisconsin và có lịch sử phục vụ trong quân đội Hoa Kỳ. Ông tham gia vào nhiều hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp và nghiên cứu về các loại khí liên quan đến kỹ thuật hàn và sản xuất.Sau khi đảm nhận nhiều vị trí quan trọng, Pleiss trở thành phó chủ tịch của Ambi-Budd Presswerk và phụ trách hoạt động của công ty ở châu Âu. Ông cũng tham gia vào sản xuất Jerrycan cho quân Đồng Minh thông qua công ty thép Pressed Steel Company tại Anh.Sau khi nghỉ hưu vào năm 1938, Pleiss tiếp tục tư vấn cho Budd Company về việc sử dụng thép không gỉ cho sản xuất máy bay. Trong Thế chiến II, ông là cố vấn công nghiệp châu Âu cho Ủy ban Kinh tế Chiến tranh của Hoa Kỳ.
Câu chuyện về Paul Pleiss từ Đức tới Ấn và mang thiết kế Jerrycan cho Mỹ có thể được coi là một câu chuyện kỳ diệu. Dù vậy, không thể phủ nhận sức ảnh hưởng của phát minh của người Đức trong chiến trường, khiến quân Đồng Minh phải sao chép. Ngày nay, Jerrycan vẫn tồn tại và trở nên phổ biến trong cuộc sống hàng ngày, có thể làm bằng nhựa hoặc kim loại, nhưng thiết kế của nó vẫn giữ nguyên tính tiện ích và dễ nhận biết.Theo: HiConsumption; Carryology; The Fabricator; Wikipedia
