Truyện

Truyện là một thuật ngữ dùng để chỉ các tác phẩm tự sự nói chung, mặc dù đôi khi khái niệm và cách hiểu của nó có thể khác nhau trong quá trình phát triển văn học lịch sử.

Phân biệt các khái niệm

Trong văn học trung đại Việt Nam, truyện là thuật ngữ mượn từ sử học, dùng để chỉ các tác phẩm ghi chép tiểu sử, hành trạng, công tích của các nhân vật lịch sử. Ngoài các tác phẩm văn xuôi như truyện truyền kỳ, trong văn học trung đại cũng có các tác phẩm thơ có cốt truyện tự sự, được gọi là truyện thơ như truyện Kiều, Lục Vân Tiên, v.v.

Trong văn học hiện đại, khái niệm truyện không có định nghĩa rõ ràng. Nó được dùng để chỉ mọi tác phẩm tự sự có cốt truyện, bao gồm truyện ký, tiểu thuyết. Ngoài ra, thuật ngữ này cũng dùng để miêu tả dung lượng của tác phẩm (truyện dài, truyện vừa, truyện ngắn, truyện siêu ngắn). Khái niệm truyện thường bị nhầm lẫn với tiểu thuyết, khi mà các nhà văn thường sử dụng từ này hoặc từ kia để chỉ thể loại của tác phẩm mình viết. Trong thực tế, có các tác phẩm dạng truyện là tiểu thuyết và có tiểu thuyết là truyện, tuy không phải lúc nào truyện cũng là tiểu thuyết và ngược lại.

Đặc tính

Có thể thấy rằng khái niệm truyện có phạm vi rộng hơn so với khái niệm tiểu thuyết, và trong truyện thậm chí còn bao gồm nhiều thể loại khác nhau, bao gồm cả hình ảnh của các sử thi tiền tiểu thuyết.

Truyện thường được biểu hiện qua lối văn trần thuật, trong đó việc mở rộng thế giới mà nhân vật đi vào, sự thay đổi trong cuộc sống và ấn tượng về con người và cảnh vật mà nhân vật gặp phải, là mục đích của cấu trúc và phong cách nghệ thuật. Giọng văn của tác giả đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng thể loại này.

Các loại truyện khác nhau

Thực tế cho thấy có nhiều thể loại truyện: truyện về tiểu sử các nhân vật có thật hoặc huyền thoại, truyện kể về các sự kiện (chiến đấu, sản xuất, sinh hoạt); truyện về thế giới ảo hoặc thế giới tưởng tượng v.v. Phân loại theo giai đoạn: 1. Văn học dân gian: thần thoại, sử thi, truyền thuyết, cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn, truyện thơ. 2. Văn học trung đại: tiểu thuyết chương hồi, truyền kỳ, ký sự, truyện thơ. 3. Văn học hiện đại: tiểu thuyết hiện đại, truyện dài, truyện vừa, truyện ngắn, truyện mini.

Ghi chú

• 150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân biên soạn, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2003.