Ung thư không chỉ là căn bệnh của thời hiện đại mà đã xuất hiện và ảnh hưởng đến con người từ lâu. Có rất nhiều bằng chứng từ hài cốt người tiền sử cho thấy sự hiện diện của căn bệnh này. Vậy, ca mắc ung thư sớm nhất được ghi nhận từ khi nào, và lần đầu tiên con người đề cập đến ung thư trong các văn bản y khoa là khi nào?Câu trả lời cho thấy bằng chứng sớm nhất về căn bệnh ung thư ở người thuộc về một họ hàng của con người sống cách đây khoảng 1,7 triệu năm. Cá thể này có thể thuộc loài Paranthropus robustus hoặc Homo ergaster, và được phát hiện có khối u ác tính ở xương ngón chân trái.
Nhà khảo cổ đã phát hiện ra hài cốt bên trong hang động Swartkrans ở Nam Phi, được xem là nơi chứa trữ lượng hài cốt người nhiều nhất trên thế giới.
So sánh ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT) của hoá thạch xương ngón chân với hình ảnh ngày nay của bệnh osteisarcoma - một loại ung thư xương, các nhà khoa học nhận ra hình dạng giống như súp lơ của u xương ác tính.
“Xương là một trong số ít các mô có thể tồn tại trong hồ sơ hoá thạch. Khoảng ⅓ trường hợp ung thư sẽ tự bộc lộ, nhưng vẫn cần tiến hành chụp x-quang để xác định xem còn thứ gì đó ẩn bên trong xương hay không. Hầu hết các nhà nghiên cứu ngày nay đều xem xét kết quả chụp X-quang trước khi đưa ra chẩn đoán về khối u, đặc biệt là có liên quan đến xương.” - Bruce Rothschild, nhà nghiên cứu cổ sinh vật có xương sống tại Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Carnegie.
Mặc dù xương ngón chân 1,7 triệu năm tuổi được coi là trường hợp ung thư sớm nhất ở người Hominin, nhưng ghi chép về căn bệnh này không xuất hiện cho đến năm 3000 TCN. Đó là khi nhà toán học, bác sĩ và kiến trúc sư Ai Cập cổ đại Imhotep soạn thảo một quyển sách giáo khoa về chấn thương cơ thể và các quy trình phẫu thuật. Trong tài liệu này, ông trình bày chi tiết về 48 trường hợp bệnh, bao gồm cả nghiên cứu về ung thư vú. Tập văn bản này được viết bằng hieratic, một hệ thống chữ viết cổ của người Ai Cập, sau đó được nhà khảo cổ học người Mỹ James Henry Breasted dịch sang tiếng Anh thành hai tập.
Theo Live Science