
Tác giả Jon Gordon bắt đầu cuốn sách 'Tư duy cá mập, Suy nghĩ cá vàng' bằng lời thú nhận rằng tất nhiên cá vàng, một loài cá nước ngọt, không thể sống sót trong đại dương. Ông giải thích rằng khái niệm 'Cá mập hay cá vàng' bắt nguồn từ một giai thoại mà ông rất thích sử dụng trong các bài diễn thuyết truyền động lực của mình. Nó được cố tình rút gọn sao cho ông có thể truyền tải thông điệp đi vào lòng người nhanh nhất. Vì vậy, ông gói gọn chúng vào một câu chuyện ngụ ngôn ngắn gọn, nhưng sâu sắc này.
Có một con cá vàng sống một mình trong chiếc bát, hài lòng với việc được cho ăn hàng ngày. Trong một cuộc hành trình ra biển, cậu ta vô tình bị cuốn xuống đại dương, và đó là lần đầu tiên cậu bị đẩy ra khỏi vùng an toàn của mình. Cậu nghĩ cuộc đời đến đây là kết thúc, cho đến khi gặp một bạn cá mập thân thiện, kẻ thách thức suy nghĩ của cậu.
Bài học quan trọng được thể hiện trong đoạn đối thoại giữa cá mập và người bạn mới: 'Cậu biết vấn đề của mình là gì không?' 'Tôi đang chết đói và không ai cho tôi ăn.' 'Không, cậu đang chờ được cho ăn.'
Trung tâm của câu chuyện xoay quanh một sự thật quan trọng: Bạn không thể kiểm soát các sự kiện trong cuộc sống của mình. Tuy nhiên, bạn có thể lựa chọn cách đối mặt với chúng.
Sự thật này là nguồn động viên mà cá mập sử dụng để dạy cá vàng cách “tư duy như một con cá mập”. Để thành công, cá vàng cần làm việc chăm chỉ để tự mình nuôi sống. Hơn nữa, đây không phải là công việc “thỉnh thoảng”, thích thì làm. Đó là một tư duy, một câu thần chú, một khẩu hiệu để củng cố động lực làm việc hàng ngày.
Tác phẩm cũng là một lời nhắc nhở cho những ai phải đối mặt với khó khăn. Nếu bạn thất nghiệp, bạn không thể chờ đợi cơ hội đến – bạn cần tự mình tìm kiếm và vượt qua sự cạnh tranh để có được một cơ hội phỏng vấn. Nếu bạn đang gặp khó khăn với công việc hiện tại, bạn không thể ngồi chờ điều tốt đẹp xảy ra – bạn cần tích cực tìm kiếm cơ hội mới. Nếu bạn lo lắng về việc tăng lương hoặc thăng chức, bạn không thể chờ đợi người khác để chú ý – bạn phải tự mình thực hiện các dự án mới, tận dụng mối quan hệ và chứng minh giá trị bản thân.
Mặc dù trọng tâm chính của cuốn sách là biến rủi ro thành cơ hội bằng cách nhìn thấy tiềm năng trong khó khăn, câu chuyện cũng chứa đựng những bài học quý giá khác cần rút ra. Mỗi khi cá vàng học được điều mới, nó sẽ ghi lại những lời nhắc nhở trên các tảng đá hoặc mảnh san hô khác nhau trên đại dương. Trong đó, sự quan trọng của niềm tin hơn là nỗi sợ được đánh giá cao.

Hai khái niệm này tương đồng vì chúng đều liên quan đến tương lai chưa diễn ra. Sự sợ hãi là khi chúng ta tin vào một tương lai tiêu cực, trong khi niềm tin lại ngược lại. Sự sợ hãi có thể có nhiều hình dạng: sợ hãi trước những điều chưa biết, sợ thất bại, sợ chết đói, sợ thay đổi, và thậm chí là sợ sự sợ hãi của chính mình... Vì sợ hãi có thể làm tê liệt suy nghĩ và hành động, không có gì lạ khi nhiều người cố gắng giữ vững thế giới nhỏ của họ như cá vàng mỗi khi gặp khủng hoảng. Họ sẽ hài lòng ở yên trong chiếc “vỏ ốc”, miễn là được cho ăn.
Hậu quả là chúng ta quên đi những lựa chọn khác có thể. Bạn mất đi cơ hội vì niềm tin vào một tương lai tích cực bị chìm trong những nỗi sợ hãi. Trong cuốn sách, chú cá vàng đã vượt qua thành công nỗi sợ hãi của mình. Đối mặt với khó khăn, cậu ấy lựa chọn hành động, thay vì trở thành nạn nhân. Bất kể sự phản đối từ những người xung quanh, cậu ấy đã chứng minh rằng cũng có khả năng tự mình tồn tại. Do đó, cậu ấy quyết định tạo ra một môi trường cho những chú cá khác như cậu từng là, và dạy họ những điều cần thiết để phát triển 'tư duy cá mập' như chính cậu ấy đã học được.
Với khoảng 120 trang và nhiều minh hoạ đáng yêu, cuốn sách này có thể đọc xong trong khoảng một giờ, nhưng lại có khả năng thay đổi cuộc đời của vô số độc giả trên toàn thế giới. Đôi khi, chúng ta đều trở thành chú cá vàng, sợ hãi trước khó khăn. Nhưng nếu biết cách thay đổi tư duy, bạn có thể biến bất kỳ điều không may nào thành may mắn.
