Tư duy nào đồng hành cùng hành trình thành công của bạn?

Nếu coi thành công hoặc hạnh phúc như kết quả của một hệ phương trình có nhiều yếu tố, thì tư duy chính là công cụ giúp bạn lọc những thông tin cần thiết để tạo ra những yếu tố đó. Bất kể yếu tố đó lớn hay nhỏ, tích cực hay tiêu cực, ổn định hay biến đổi, tùy thuộc vào cách bạn nhìn nhận thế giới.

Lựa chọn tư duy phù hợp sẽ dẫn bạn đến con đường thành công dễ dàng hơn. Vậy làm thế nào để chọn đúng? Hãy cùng HR Insider khám phá trong bài viết dưới đây!

Có hai loại tư duy: Fixed Mindset (Tư duy cố định) và Growth Mindset (Tư duy phát triển).

Hãy tưởng tượng bạn nhận kết quả bài kiểm tra môn bạn rất yêu thích: 5 điểm. Có hai hướng bạn có thể chọn. Nếu bạn có Fixed mindset, bạn sẽ nghĩ “Mình không thể nào cải thiện được.”, “Bài kiểm tra quá khó với mình, 5 điểm cũng đủ hiểu.”, hay “Tôi thật ngu ngốc! Có nhiều người giỏi hơn tôi. Dù cố gắng thêm cũng không hiệu quả.” và bạn sẽ tự ti về bản thân, cảm thấy cuộc sống bất công với mình. Ngược lại, nếu bạn có Growth mindset, bạn sẽ nghĩ “Tôi cần phải xem lại lỗi của mình để không mắc phải nó lần sau.”, “Tôi sẽ cố gắng hơn để đạt điểm cao hơn.”, và bạn sẽ thấy hứng thú, kích động vì đối mặt với bài kiểm tra khó.

Ví dụ trên là minh chứng rõ ràng cho sự khác biệt giữa hai loại tư duy. Trước khi chúng ta đi sâu vào đặc điểm của hai loại tư duy này, hãy thử trả lời đồng ý hoặc không đồng ý các câu hỏi sau để xem bạn có thuộc loại tư duy nào nhé:

1. Trí thông minh là một yếu tố cố định ở mỗi người, không thể thay đổi.
2. Bạn có thể học được điều mới, nhưng không thể nâng cao trí thông minh.
3. Không quan trọng điểm khởi đầu của bạn, bạn luôn có thể thay đổi từng phần nhỏ một.
4. Bạn luôn có thể nâng cao trí thông minh của mình, nhiều hay ít tùy thuộc vào ý chí của bạn.
5. Mỗi người có một bản tính không thể thay đổi.
6. Ai cũng có thể hoàn toàn thay đổi bản thân nếu muốn.
7. Bạn có thể làm một số việc khác biệt, nhưng vẫn có những giá trị cốt lõi không thể thay đổi.

1,2,5,7 thể hiện Fixed mindset, 3,4,6 thể hiện Growth mindset.

Thành công là khi bạn học được điều gì đó (vượt qua bản thân), hay khi bạn chứng minh bạn giỏi?

Bộ não từ thời tiền sử đã có một trí tò mò không ngừng nghỉ. Trí tò mò này rất quan trọng trong quá trình tiến hóa của con người. Nó hoạt động theo cách thử và sai. Khi con người đầu tiên không biết sư tử là động vật săn mồi, họ đã tiếp cận và bị sư tử tấn công. Từ đó, những người sống sót đã học được rằng 'Hãy tránh xa sư tử', và đây là cách họ tăng khả năng sống sót của mình. Đối với con người hiện đại, không còn phải đối mặt với những con thú dữ nữa, trí tò mò vẫn là động lực để họ sáng tạo ra nhiều phát minh hơn, phục vụ cho xã hội ngày nay, mang lại một cuộc sống dễ dàng hơn và tuổi thọ cao hơn. Vì vậy, có thể nói, chúng ta có một niềm đam mê với việc học hỏi điều mới.

Tuy nhiên, fixed mindset là một trong những nguyên nhân giết chết đam mê đó. Từ ví dụ trên, bạn có thể thấy, những người có fixed mindset rất sợ bị người khác chê trách, vì vậy họ luôn chọn những điều mà họ nghĩ là mình sẽ thành công – cũng chính là những điều mà họ biết. Họ từ chối thử nghiệm điều mới, vì 'nếu thất bại, họ sẽ bị phê bình'. Họ dựa vào một con số (điểm số trên bài kiểm tra), một lỗi lầm vô tình, một sự kiện nào đó trong cuộc sống để xác định bản thân. Điểm thấp đồng nghĩa với việc họ không thông minh. Bị từ chối trong tình yêu là vì họ không xứng đáng được yêu. Ngược lại, họ cũng đánh giá người khác dựa trên lỗi lầm mà họ mắc phải. Suy nghĩ từ fixed mindset khiến họ không bao giờ vượt qua được giới hạn của bản thân, bị chôn sâu bởi mọi điều tiêu cực. Họ rất dễ rơi vào trạng thái từ chối sự thật, đặc biệt khi họ là người có lỗi.

Đối với những người có growth mindset, khi gặp thất bại, họ sẽ không từ chối thừa nhận lỗi của mình mà sẽ suy nghĩ: 'Tôi đã sai ở điểm nào? Tôi có thể học được gì từ sai lầm đó? Tôi sẽ làm gì để sửa chữa lỗi lầm đó? Khi gặp khó khăn, sau khi trải qua một lúc giận dữ, họ sẽ nhanh chóng bắt tay vào công việc cải thiện bản thân để tạo ra cuộc sống tốt hơn, thay vì tiếp tục điều đóng đinh trên con đường cũ, làm việc cũ với tư cách cũ.

Cố gắng làm điều gì đó có phải là bạn nhận thức về sự yếu đuối của mình không?

Giống như câu hỏi ở trên, định nghĩa về khả năng của fixed mindset và growth mindset là khác nhau.

Với những người có fixed mindset, những người giỏi là những người sinh ra đã giỏi, có trí thông minh vượt trội hơn người khác, và làm mọi thứ luôn chính xác, chuẩn chỉnh. Họ tin rằng trí thông minh là không thay đổi, và nếu bạn phải cố gắng làm gì đó, điều đó chỉ ra rằng bạn không đủ thông minh hoặc có đủ năng lực để thực hiện: “Dù cố gắng bao nhiêu, kết quả vẫn như vậy. Mình sẽ không bao giờ làm được.”, “Người khác thành công vì họ giỏi, còn mình thì không”, “Sự nỗ lực dành cho những người thiếu tài năng”. Họ thậm chí sợ hãi viễn cảnh thất bại đang chờ đợi những người muốn thử thách, vì họ sợ người khác sẽ làm điều mà họ không thể. Một khi họ coi mình là giỏi, họ sẽ xem việc yêu cầu sự giúp đỡ là một minh chứng cho sự yếu đuối của bản thân.

Người có growth mindset không nghĩ như vậy. Họ không ép bản thân phải hoàn hảo mọi lúc. Mặc dù họ cố gắng tránh sai lầm, nhưng họ chấp nhận sai lầm là một phần không thể tránh khỏi trong cuộc sống. Họ cũng công nhận rằng có người sinh ra với trí óc sắc bén hơn người khác, nhưng họ tin rằng mọi người đều có thể thành công. Người dành nhiều nỗ lực hơn không có nghĩa là họ không thể thành công. Trên thực tế, những người có growth mindset thích thú với quá trình nỗ lực hơn là kết quả cuối cùng. Họ biết rằng dù là thiên tài hay người bình thường, ai cũng phải nỗ lực để hoàn thiện bản thân và đạt được thành công. Ngoài ra, “Muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì hãy đi cùng nhau” – đó là một phương châm yêu thích của những người có growth mindset. Họ không ngại làm việc nhóm, và luôn chào đón ý kiến mới từ những người bạn đồng hành.

Mindset là yếu tố quyết định sự phát triển của bạn trong mọi lĩnh vực

Thực tế, từ thể thao, kinh doanh, đến tình yêu, cách bạn nhìn nhận cuộc sống sẽ ảnh hưởng đến kết quả của những hành động bạn thực hiện.

Hãy nghĩ xem, khi Michael Jordan mới bắt đầu chơi bóng rổ, liệu anh có bao giờ ném trượt không? Nếu từ những lần đầu tiên ném trượt, Michael đã tự cho rằng môn thể thao này không phải dành cho mình, liệu chúng ta có thấy được Michael Jordan của ngày hôm nay không? Trên thực tế, chính Michael đã khẳng định rằng, điều làm cho anh thành công không phải là tài năng, mà là sự nỗ lực. Ngược lại, những người có tài năng thiên bẩm thường rơi vào fixed mindset “Tôi đã có tài năng, tôi không thể/được thất bại”, và khi gặp thất bại, họ thường đổ lỗi cho người khác/hoàn cảnh.

Những nhà lãnh đạo có growth mindset trong kinh doanh thường xây dựng một doanh nghiệp bền vững và tạo ra một văn hóa tích cực cho nhân viên. Họ không cố gắng hạ thấp đối thủ, không coi thường nhân viên chỉ để tự cao tự đại. Khi đối thủ tạo ra một sản phẩm tốt hơn, họ sẽ nghiên cứu để sản xuất sản phẩm ưu việt hơn, thay vì chỉ tìm điểm yếu trong sản phẩm của đối thủ. Ngay cả khi sản phẩm của họ đứng đầu thị trường, họ vẫn không ngừng cải tiến. Đồng thời, họ đầu tư vào việc phát triển nhân viên, thay vì chỉ xác định ai đó luôn làm tốt công việc, còn ai đó mãi mãi không đáng tin cậy.

Nếu bạn bắt đầu một mối quan hệ tình cảm với fixed mindset, bạn sẽ không bao giờ chấp nhận hay hài lòng với đối phương, nhưng lại luôn yêu cầu đối phương phải chấp nhận mình. “Tôi chỉ có thế này, yêu được thì yêu” là khẩu hiệu của họ. Khi nhận ra khuyết điểm nào đó của người kia, thay vì cùng nhau sửa chữa như người có growth mindset sẽ làm, người có fixed mindset sẽ dùng những khuyết điểm đó để đánh giá toàn bộ con người đối phương, tin rằng họ sẽ không bao giờ hòa hợp được, và dần dần muốn buông bỏ. Họ yêu cầu đối phương phải hoàn hảo ngay từ đầu – một điều không thể xảy ra, ngay cả trong truyện ngôn tình. Một mối quan hệ tình cảm lâu dài cần cả hai bên đều có growth mindset về bản thân cũng như đối phương.

Đặc biệt quan trọng của Growth mindset trong giáo dục

Trẻ em rất nhạy cảm với nhận xét của cha mẹ. Mặc dù cha mẹ muốn con cái phát triển tốt nhất, nhưng một số lời nói có thể khiến trẻ trở nên căng thẳng, biến chúng thành người có fixed mindset. Một số lời như:

Con thông minh lắm đấy. Con thực sự là thiên tài!

Có vẻ con vẽ đẹp quá đấy. Có lẽ sau này con sẽ trở thành họa sĩ đấy.

Con học giỏi thế này thì bài kiểm tra này chắc chắn là 10 điểm.

Nếu gặp vấn đề khó khăn và không tiếp thu được ngay lập tức, đó không có nghĩa là con kém cỏi.

Nếu con không trở thành họa sĩ hoặc không vẽ lại, đó không phải làm trái ý bố mẹ.

Thà con không học giỏi ngay từ đầu, vì mỗi khi con không đạt được 10 điểm, bố mẹ lại nghĩ con học dốt.

Đúng là trẻ con thích được khen ngợi là giỏi, thông minh, có tài năng, nhưng sự kích thích đó chỉ kéo dài trong một khoảnh khắc nhất định. Nếu mỗi lần đạt thành tựu, bố mẹ mới khen ngợi, chúng sẽ phát triển fixed mindset: Thành công là vì thông minh, thất bại là do ngu dốt. Những lời khen đó khiến chúng nghi ngờ bản thân, ngay cả khi không có sự phàn nàn từ bố mẹ. Đánh giá trẻ con dựa trên tốc độ hoặc sự hoàn hảo sẽ làm cho chúng không dám mạo hiểm, vì chúng muốn giữ hình ảnh “tiếp thu nhanh” trong mắt bố mẹ.

Nếu fixed mindset tiếp tục phát triển, căn bệnh về thành tích sẽ lan rộng trong xã hội. Vì vậy, điều tốt nhất là dạy trẻ yêu thích thách thức, học từ sai lầm, không ngừng cố gắng và luôn tìm kiếm cách mới. Như vậy, khi lớn lên, họ sẽ tự tin hơn mà không cần phải phụ thuộc vào lời khen.

Khen ngợi không nên tập trung vào kết quả, mà nên tôn trọng quá trình và nỗ lực mà trẻ đã bỏ ra để đạt được kết quả đó.

Bố thấy con đã rất cố gắng học và kết quả bài kiểm tra gần đây cũng chứng minh điều đó. Con đã làm gì để đạt được điều này?

Mẹ nhận thấy con học tốt và luôn đứng đầu lớp. Nhưng mẹ muốn con thử sức với những thách thức mới hơn, học những điều mới đó có vẻ thú vị không?

Một vấn đề phổ biến ở Việt Nam là cha mẹ thường muốn bảo vệ con tránh khỏi thất bại.

Dường như đây là cách đúng để bảo vệ con, nhưng thực ra đây lại làm hại đến sự phát triển của trẻ. (Không cần giải thích thêm). Dưới đây là một câu chuyện mẹ muốn kể:

Elizabeth, cô bé 9 tuổi, đam mê môn thể dục dụng cụ. Em đã tập luyện chăm chỉ, dẻo dai và linh hoạt, được huấn luyện viên đánh giá cao. Tuy nhiên, ở cuộc thi cấp quận đầu tiên, em không đoạt được bất kỳ huân chương nào.

Nếu bạn là bố mẹ của Elizabeth, bạn sẽ làm gì sau cuộc thi?

Nói với em rằng bạn vẫn tin vào tài năng của em.

Nói với em rằng các ban giám khảo có thể đã không công bằng.

Nói với em rằng thể dục dụng cụ không quá quan trọng như em nghĩ.

Nói với em rằng em có khả năng, chắc chắn lần sau sẽ thành công.

Nói với em rằng mọi người đều phải trải qua thất bại, điều quan trọng là em học được gì từ đó.

Câu 2: Đây là cơ hội để em hiểu rõ hơn về bản thân mình và biết cách cải thiện trong tương lai.

Câu 3: Đôi khi việc gặp phải thất bại là cơ hội để em phát triển kỹ năng và kiên nhẫn hơn.

Câu 4: Mỗi thất bại là một bài học, và việc quan trọng là em phải biết đứng dậy và cố gắng hơn cho những lần sau.

Câu 5: Thất bại không phải là sự kết thúc, mà là một phần của quá trình học và phát triển của em.

Khi trẻ gặp thất bại, điều quan trọng nhất là hỗ trợ và khuyến khích họ, không phê phán hay đánh giá.

Câu cửa miệng thường nghe từ cha mẹ là “Mày phải học hành cẩn thận để mày có tương lai tốt!” Nhưng thái độ này có thể khiến trẻ cảm thấy áp lực và không thoải mái với việc học. Thay vào đó, hãy tôn trọng nỗ lực của trẻ và cùng hỗ trợ chúng trong quá trình học tập.

Đừng ép buộc trẻ phải làm điều mà chúng không muốn. Thay vào đó, hãy khuyến khích và hỗ trợ chúng để phát triển theo đúng hướng của mình.

Hãy nói chuyện với trẻ như với người lớn ngay từ khi chúng còn nhỏ. Điều này giúp trẻ hiểu và tôn trọng quyết định của mình.

Hãy lắng nghe và tôn trọng ý kiến của trẻ. Điều này giúp họ hiểu rõ hơn về bản thân và biết cách tự quản lý hành động của mình.

Dạy con từ nhỏ để họ hiểu rõ lý do đằng sau mỗi hành động, không chỉ đơn thuần là ép buộc. Điều này giúp trẻ phát triển một tư duy linh hoạt và không sợ thử thách.

Thay đổi cách suy nghĩ của trẻ từ mindset cố định sang mindset phát triển là chìa khóa quan trọng để họ có thể tự tin và linh hoạt trong mọi tình huống.

Không có mindset nào là tuyệt đối đúng hay sai. Tuy nhiên, mindset phát triển sẽ khuyến khích sự tiến bộ và phát triển cá nhân của bạn. Hãy tập trung vào việc phát triển mindset linh hoạt để vượt qua mọi thách thức và trở nên mạnh mẽ hơn mỗi ngày.