'Tư duy, người tư duy và nhà tù của cái tôi': Làm sao để giải thoát bản thân

- 1 - Người tư duy và suy nghĩ

Liệu có mối liên hệ nào giữa người tư duy và suy nghĩ của họ không, hay chỉ có những suy nghĩ tồn tại mà không có người tư duy? Khi có suy nghĩ, phải chăng cũng có một người đang tư duy? Do nhận thức được tính vô thường của mình, suy nghĩ tạo ra người tư duy để trao cho nó sự vĩnh cửu; vậy, chính suy nghĩ sinh ra người tư duy chứ không phải ngược lại.

Nếu không có suy nghĩ thì sẽ không có người tư duy. Người tư duy tách mình ra khỏi suy nghĩ để cố gắng thiết lập mối quan hệ giữa cái gọi là vĩnh cửu – người tư duy do suy nghĩ tạo ra, và vô thường – suy nghĩ luôn biến đổi. Do đó, cả suy nghĩ và người tư duy đều mang tính tạm thời như nhau.

Hãy thử theo đuổi một ý nghĩ đến cùng, nghĩ về nó một cách toàn diện để cảm nhận và khám phá; bạn sẽ thấy không có người suy nghĩ nào cả. Khi ý nghĩ kết thúc, người suy nghĩ cũng biến mất. Chúng ta tưởng có hai thực thể tồn tại đồng thời là người suy nghĩ và ý nghĩ. Nhưng thực ra chỉ có ý nghĩ, và một chuỗi ý nghĩ tạo thành cái tôi – người suy nghĩ.

- 2 - Ý nghĩ là sự phản ứng của ký ức tích lũy: Chủng tộc, hội nhóm, gia đình

Ý nghĩ là gì? Khi nào thì bạn suy nghĩ?

Ý nghĩ là kết quả của sự phản ứng thần kinh hoặc tâm lý. Thần kinh phản xạ tức thì trước cảm giác, và tâm lý phản ứng với ký ức tích lũy – ảnh hưởng từ truyền thống, chủng tộc, hội nhóm, thầy cô, gia đình; tất cả điều đó gọi là ý nghĩ. Vậy, quá trình suy nghĩ là phản ứng của ký ức, đúng không? Bạn sẽ không suy nghĩ nếu không có ký ức; ký ức phản ứng với trải nghiệm tạo nên hành động của suy nghĩ.

- 3 - Nguồn gốc của suy nghĩ là gì?

Dễ dàng nhận thấy mọi suy nghĩ đều là phản ứng với quá khứ – ký ức, tri thức và kinh nghiệm. Nó là kết quả của quá khứ, của thời gian, là ngày hôm qua kéo dài vào vô tận. Thời gian như dòng sông chảy, chia làm ba phần: quá khứ, hiện tại và tương lai. Chúng ta cũng phân chia bản thân thành ba đoạn tương ứng và giữa các đoạn đó, ta gặp suy nghĩ.

- 4 - Ký ức là những ý nghĩ có vị trí riêng

Tôi không nói rằng chúng ta phải ngừng suy nghĩ vì suy nghĩ có vai trò quan trọng nhất định, không có nó, chúng ta sẽ không đến được nơi làm việc, không biết mình sống ở đâu, và không thể làm nhiều việc khác.

Mặt khác, nếu muốn thay đổi triệt để tâm thức trong cấu trúc suy nghĩ, bạn cần nhận ra rằng mặc dù suy nghĩ đã xây dựng nên xã hội này cùng tất cả sự hỗn loạn của nó, suy nghĩ lại không thể giải quyết vấn đề.

- 5 - Suy nghĩ tìm kiếm sự an toàn

Ý nghĩ nằm ở cốt lõi của sự an toàn, và nhiều người trong chúng ta mong muốn có được sự an toàn ở mọi cấp độ. Để thay đổi toàn diện tâm thức con người, ý nghĩ phải thực hiện chức năng của nó một cách tự nhiên nhất, chỉ ở cấp độ hằng ngày, về mặt thể chất và kỹ thuật.

Chỉ ở cấp độ đó, ý nghĩ phối hợp với kiến thức để hoạt động, không nên lan sang những lĩnh vực khác nơi nó không còn xác thực. Nếu không có ý nghĩ, tôi sẽ không thể trò chuyện với các bạn. Tuy nhiên, sự thay đổi triệt để trong bản thân không thể xảy ra qua ý nghĩ, vì ý nghĩ chỉ nuôi dưỡng sự xung đột và mâu thuẫn.

- 6 - Tại sao cần thay đổi?

Con người đã tồn tại hơn hai triệu năm nhưng vẫn chưa thoát khỏi nỗi buồn. Nỗi muộn phiền luôn đi cùng ta như hình với bóng, như bạn đồng hành thân thiết. Trong mỗi người đều chất chứa nhiều nỗi khổ: mất người thân, không đạt được tham vọng, không thỏa mãn ham muốn, đau đớn thể xác, lo âu tâm lý, mặc cảm tội lỗi, hy vọng rồi thất vọng.

Chúng ta cố tránh né, trốn chạy nỗi buồn hoặc đàn áp nó bằng ảo tưởng về bản thân, hoặc tìm đến rượu, người tình, v.v... để quên đi cảm giác lo âu, khổ sở, tuyệt vọng, cô đơn và chán nản. Tất cả nỗ lực chấm dứt nỗi buồn này đều nằm trong tâm thức, vốn là kết quả của thời gian.

- 7 - Ý nghĩ không thể chấm dứt nỗi buồn

Người ta luôn coi ý nghĩ là phương tiện để giải thoát khỏi nỗi buồn, chẳng hạn như họ tin rằng cần phải nỗ lực hơn và suy nghĩ đúng đắn hơn, hoặc theo đuổi lối sống đức hạnh. Ý nghĩ và trí năng là kim chỉ nam của họ, nhưng ý nghĩ chỉ là kết quả của thời gian, mà thời gian chính là tâm thức.

Dù bạn làm gì trong phạm vi tâm thức, nỗi buồn cũng không kết thúc. Bạn có thể đi thăm đền chùa hay say sưa nơi tửu quán, kết quả cũng không khác nhau. Ý nghĩ không thể thay đổi nỗi buồn một cách triệt để, thậm chí còn kéo dài thêm. Nếu thấy rõ điều đó, bạn có thể tiếp cận theo cách khác.

Tôi dùng từ “thấy rõ” không phải theo nghĩa bóng bẩy hay phân tích trí óc; điều chúng ta cần ở đây là sự thông hiểu toàn diện về một sự thật: Ý nghĩ không thể chấm dứt nỗi buồn.

- 8 - Sống một cuộc đời như-nó-là

Bạn có thể chỉ nhìn vào đời sống mà không suy nghĩ gì không? Điều này không có nghĩa là để tâm trí trống rỗng, mà là chỉ nhìn mà không để cái tôi can thiệp vào. Bạn hiểu điều này chứ? Tôi là một kẻ bạo lực, và tôi đã loại bỏ ý tưởng ngớ ngẩn rằng mình không bạo lực vì điều đó thật thiếu chín chắn, ngu ngốc và vô nghĩa.

Thực tế là tôi bạo lực. Ngay cả việc đấu tranh để thoát khỏi nó hay thay đổi nó cũng đòi hỏi nhiều nỗ lực, và nỗ lực đó chẳng phải cũng là một phần của bạo lực sao. Bạo lực cần được thay đổi và chuyển hóa hoàn toàn, chúng ta cần một sự biến đổi toàn diện.

Vậy làm thế nào để chúng ta thực hiện điều đó? Nếu chỉ vì khó khăn mà bỏ qua vấn đề, bạn sẽ bỏ lỡ một trạng thái phi thường của cuộc sống – sự hiện hữu không cần nỗ lực – và do đó mất đi cơ hội tiếp xúc với đời sống ở mức độ tinh tế, minh tuệ nhất. Chỉ với trí tuệ vượt trội này, ta mới khám phá được giới hạn và thước đo của thời gian, thậm chí vượt lên trên nó.

Bạn đã hiểu vấn đề chưa? Chúng ta luôn dùng ý tưởng như một phương tiện để thoát khỏi đời sống như-nó-là, và điều đó nuôi dưỡng mâu thuẫn, đạo đức giả, cứng nhắc, thô bạo. Nếu từ bỏ những ý tưởng đó, chúng ta trải nghiệm thực tế và thấy rằng hiện thực cần thay đổi một cách tự nhiên. Bất kỳ sự đấu tranh hay nỗ lực nào cũng phá hủy tính nhạy cảm của tâm trí và trái tim.

Vậy chúng ta phải làm gì? Điều cần làm là quan sát sự thật – quan sát mà không diễn dịch, diễn giải, nhận dạng, quy kết, đánh giá – chỉ đơn thuần quan sát thôi.

- 9 - Bản chất của việc quan sát

Tôi đã nghe rằng một hạt điện tử (electron) được đo lường bằng thiết bị chuyên dụng sẽ di chuyển theo cách mà không thể biểu diễn bằng đồ thị. Nhưng khi chúng ta quan sát hạt điện tử đó qua kính hiển vi, việc quan sát này của tâm trí con người làm thay đổi trạng thái của hạt điện tử.

Khi bạn chỉ quan sát hiện thực, bạn sẽ nhận thấy có một trạng thái khác của hiện thực; giống như khi quan sát hạt điện tử. Khi bạn nhìn vào sự thật mà không có bất kỳ áp lực nào, sự thật đó cũng trải qua một sự biến đổi hoàn toàn mà không cần đến bất kỳ nỗ lực nào.

- 10 - Sự cô đơn: Mắc kẹt trong ngục tù của cái tôi

Tôi không biết liệu bạn đã từng trải qua nỗi buồn của sự cô đơn chưa: khi bạn nhận ra mình không còn mối liên hệ với bất kỳ ai khác... Cái chết không chỉ đến khi sự sống kết thúc, mà còn đến khi chúng ta mãi không có câu trả lời thỏa đáng, mãi không tìm ra lối thoát cho mình.

Sự cô đơn này cũng là một dạng của cái chết; nó là nhà tù của những hoạt động tự cho mình là trung tâm không ngừng nghỉ. Khi bạn mắc kẹt trong những ý nghĩ riêng, nỗi khổ riêng, sự mê muội, sự bất cẩn và những thói quen bất di bất dịch hàng ngày; sự giam cầm đó cũng là cái chết, đâu chỉ khi thân xác bạn ngừng thở.

Làm thế nào để tự thoát khỏi nhà tù này cũng là điều bạn cần phải khám phá... Từ đó chúng ta có thể chấm dứt đau khổ này.

- 11 - Sự nhận biết

Thay vì tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề trước mắt, tôi nghĩ chúng ta nên khám phá xem liệu tâm trí – bao gồm cả ý thức và vô thức lưu giữ mọi thông tin về truyền thống, ký ức, di sản trí tuệ – có thể được lãng quên hay không. Điều đó chỉ khả thi khi tâm trí nhận biết một cách thuần khiết mà không mưu cầu hay gây áp lực.

Tôi e rằng đó là một trong những việc khó khăn nhất – làm sao để có thể nhận biết trọn vẹn như thế; trong khi chúng ta dễ bị cuốn vào vòng xoáy của các vấn đề cấp bách và giải pháp tạm thời, khiến cuộc đời trở nên hời hợt biết bao.

- 12 - Tư duy chính xác và sự nhận thức

Có sự khác biệt giữa ý nghĩ chính xác và tư duy chính xác. Ý nghĩ chính xác đơn giản là sự tuân thủ vào các mô hình được xác định sẵn, hoặc vào một hệ thống; nó tĩnh lặng và bao gồm sự va chạm không ngừng của sự lựa chọn. Tư duy chính xác hoặc tư duy đúng đắn đòi hỏi chúng ta phải thăm dò và khám phá. Ta không thể học, cũng không thể thực hành nó. Tư duy chính xác là sự chuyển dịch của sự hiểu biết về chính mình từ khoảnh khắc này sang khoảnh khắc khác, phát sinh từ việc nhận biết các mối quan hệ.

Tư duy chính xác chỉ có thể xuất hiện cùng với sự nhận thức từng ý nghĩ một, từng dòng cảm xúc một; sự nhận thức này không chỉ giới hạn trong một nhóm ý nghĩ và cảm xúc cụ thể, mà bao gồm mọi ý nghĩ và cảm xúc.

- 13 - Không có ý nghĩ tự do

Chúng ta cần hiểu rằng tư duy là phản ứng của ký ức, và ký ức mang tính cơ học. Mọi suy nghĩ được hình thành từ tri thức không hoàn chỉnh đều mang tính cục bộ và bị hạn chế. Vậy nên ý nghĩ tự do không bao giờ tồn tại; chúng ta chỉ có thể bắt đầu khám phá về một trạng thái tự do mà toàn bộ quy trình suy nghĩ không giúp ta đạt được; trong sự tự do đó, tâm trí chỉ đơn giản nhận biết về mọi xung đột bên trong nó, cũng như những ảnh hưởng đang tác động lên nó mà thôi.

Mytour trích từ | Nguồn hình ảnh: Sưu tầm