Tư duy rẻ tiền dẫn dắt tới sự xuống cấp, đen tối trong cuộc sống

VOV.VN - Đó là lời phát biểu của PGS.TS Bùi Hoài Sơn, thành viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội.

Trong cuộc trò chuyện với phóng viên VTC News về sự kiện các tiktoker, youtuber gây rối tại đám tang nghệ sĩ, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh rằng, việc live stream các sự kiện nhạy cảm, riêng tư như vậy thực sự là vi phạm nguyên tắc đạo đức, tạo ra hình ảnh xấu xí, tạo ra môi trường độc hại cho mạng xã hội.

PV: Trong những ngày qua, việc các tiktoker, youtuber chen lấn, live stream câu view bất chấp tại đám tang nghệ sĩ đang gây ra nhiều phản ứng tiêu cực trong dư luận. Ông có ý kiến gì về sự việc này không?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Đây là những hành động vô cùng đáng phê phán. Việc live stream các sự kiện nhạy cảm, riêng tư như vậy đã thực sự là vi phạm nguyên tắc đạo đức, tạo ra hình ảnh xấu xí, tạo ra môi trường độc hại cho mạng xã hội. Điều này đáng tiếc khi chúng ta đang cố gắng xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh trên mạng xã hội để hình thành nhân cách tốt cho mỗi cá nhân.

Các hành động này, có tính chất tự phát hoặc cố ý nhằm thu hút sự chú ý, tò mò của một số đám đông mạng xã hội để quảng cáo bản thân, kiếm tiền một cách không rõ nguồn gốc, không bao giờ mang lại lợi ích công bằng từ những lượt like, share, follow, dù có thể là tính cá nhân, nhỏ lẻ, nhưng chúng sẽ trở thành nguồn gốc của những vấn đề đạo đức xâm phạm trong xã hội, mở đường cho những hậu quả xấu khác thâm nhập vào cuộc sống. Do đó, chúng ta cần phê phán những hành vi sai lầm này để trả lại giá trị tốt đẹp cho xã hội.

PV: Ông nghĩ, hành động của các Tiktoker, Youtuber bắt nguồn từ động cơ gì? Vì sao họ lại không ngần ngại để thu được những lượt xem?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Hiện nay, chúng ta đang chứng kiến một loại văn hóa có thể gọi là văn hóa TikTok. Dưới tác động của mặt tiêu cực của kinh tế thị trường, đặc tính độc đáo của công nghệ TikTok đã khiến nhiều người trở nên nghiện việc chia sẻ những thông tin gây sốc, gây sốt, tạo ra sự hiếu kỳ để đáp ứng nhu cầu của một phần của công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Công nghệ này cũng giúp họ kiếm được lợi nhuận từ những lượt thích, chia sẻ, theo dõi, kết hợp với sự cạnh tranh giữa các Tiktoker, và sự dễ dàng trong việc thu hút sự chú ý của công chúng, việc quản lý chưa chặt chẽ từ các cơ quan chức năng, gia đình, trường học và xã hội đã làm cho tình trạng lệch lạc, phản cảm trên TikTok trở nên nguy hiểm hơn.

Đó là lý do tại sao chúng ta thấy các Tiktoker tìm mọi cách, lợi dụng mọi sự kiện để thu hút sự quan tâm của công chúng trên mạng. Sự kiện ở đám tang nghệ sĩ gần đây là một ví dụ điển hình. Phân tích như vậy giúp chúng ta hiểu rõ hơn về hiện tượng này, tránh khỏi việc xem xét sự việc mà không nhận ra nguyên nhân cơ bản của vấn đề.

PV: Họ có nhận ra hành động của mình gây ảnh hưởng đến gia đình nghệ sĩ, những người đến viếng thăm không?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng phần lớn họ nhận thức được! Trong thời gian gần đây, chúng ta đã chứng kiến nhiều thông tin về các hành vi không đúng đắn của các Tiktoker. Thậm chí, Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành quy định về ứng xử trên không gian mạng nhằm kiểm soát các hành vi này.

Tuy nhiên, do những lý do như tôi đã nói, nhiều người vẫn cố tình live stream để tìm lợi ích cá nhân. Điều này làm chúng ta lo lắng khi vì lợi ích của một số người, họ bỏ qua đạo đức, chuẩn mực xã hội và tiếp tục thực hiện những hành động mà chúng ta đã có nhiều biện pháp, hành động và nỗ lực để ngăn chặn.

PV: Tại sao trong nhiều năm qua, vấn đề này vẫn còn tồn tại, thậm chí ngày càng trở nên phổ biến và gây phẫn nộ? Liệu có biện pháp nào để ngăn chặn điều này không?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Hiện nay, chúng ta đang đối mặt với những thách thức mới mẻ mà chúng ta chưa từng gặp phải. Điều này chủ yếu xuất phát từ không gian mạng. Tình trạng này không chỉ xuất hiện ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới. Tất nhiên, tại Việt Nam, có những vấn đề riêng do văn hóa của chúng ta.

Thị trường giải trí nói chung và sáng tạo nội dung trên các mạng xã hội như TikTok đều đang đối mặt với mức độ cạnh tranh cao. Để thu hút lượng lớn người xem, nhiều người sáng tạo nội dung cho TikTok, YouTube, Facebook,... đã tìm cách tạo ra nội dung hấp dẫn.

Do đó, chúng ta thấy nội dung trên mạng xã hội ngày càng đa dạng và phong phú hơn, bao gồm cả thông tin tích cực và tiêu cực, có ảnh hưởng tốt và xấu đối với sự phát triển cá nhân và xã hội. Đa số người dùng mạng xã hội là giới trẻ, họ thích những gì mới mẻ, hấp dẫn và thường không khả năng chống lại những thông tin tiêu cực.

Vì lý do này, khi thông tin tiêu cực, gây hiếu kỳ được đăng tải lên mạng xã hội, vẫn có một phần công chúng quan tâm, like, share, follow làm cho những thông tin đó vẫn còn có giá trị để kiếm tiền...

Hơn nữa, ý thức cộng đồng và hệ thống quy định luật pháp chưa đủ mạnh mẽ để lên án, xử lý những hành vi sai trái trên mạng xã hội một cách hiệu quả. Tất cả những điều này làm cho chúng ta chưa thể giải quyết triệt để vấn đề này.

PV: Mặc dù đã có quy tắc ứng xử trên không gian mạng nhưng vẫn chưa thể kiểm soát được hoàn toàn những nội dung xấu, tiêu cực. Ông có giải pháp gì cho vấn đề này?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội và tiêu chuẩn cộng đồng rất cần thiết để hướng dẫn hành vi sử dụng mạng xã hội. Tuy nhiên, để đảm bảo tính đúng đắn, lành mạnh và an toàn của hành vi này, chúng ta cần có nhiều biện pháp bảo vệ hơn.

Bộ quy tắc ứng xử đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhận thức về những hành vi phù hợp và không phù hợp trên mạng xã hội. Pháp luật chỉ là giới hạn tối thiểu, trong khi đạo đức là tiêu chuẩn tối đa, vì vậy, quy tắc ứng xử sẽ bao gồm cả các vấn đề vượt quá phạm vi pháp luật.

Để quy tắc này có hiệu lực, việc tuyên truyền, lan truyền cần được thực hiện một cách toàn diện và đến với các nhóm mục tiêu đặc biệt. Ngoài ra, luật pháp vẫn là một công cụ quan trọng trong việc quản lý. Chúng ta có các luật như Luật An ninh mạng và nhiều văn bản quy định khác để xử lý các vi phạm.

Vấn đề ở đây là những luật này phải được cập nhật và bổ sung để áp dụng cho các tình huống mới. Nếu luật không đủ rộng để bao phủ mọi hành vi vi phạm, hoặc áp dụng quá nhẹ nhàng, sẽ dẫn đến hiệu quả của luật bị suy giảm hoặc mất tính hiệu lực. Điều này sẽ tạo điều kiện cho sự tồn tại và lan rộng của hành vi tiêu cực.