Buzz
Vào một ngày tuyệt vời năm 2008, chiếc điện thoại 'đáng yêu' T-Mobile G1 xuất hiện, đánh dấu bước đầu tiên của hệ điều hành Android. Chắc chắn không còn gì xa lạ với anh em về chiếc smartphone này.
Chiếc T-Mobile G1 không chỉ là điện thoại 'nhỏ bé' mà còn là nguồn cảm hứng cho sự phát triển của Android. Android 1.0 là bản đầu tiên, và qua 7 năm, Android đã trải qua nhiều cập nhật, từ Kitkat đến 10. Hãy cùng nhau khám phá sự thay đổi của hệ điều hành Android qua thời gian.
Một trong những điểm độc đáo và thú vị nhất mà thường bị bỏ qua là sự hỗ trợ đắc lực từ hệ thống thông báo. Việc nhận thông báo trực tiếp trên màn hình khoá không chỉ là một tính năng thông thường trên Android ngày nay, nhưng trên phiên bản 4.4 và các bản cũ hơn, điều này là không thể. Để xem thông báo, bạn phải vuốt từ mép trên của màn hình chính, và rõ ràng, điều này không thuận tiện như hiện tại.
Google đã tích hợp tính năng hiển thị thông báo trực tiếp trên màn hình khoá từ bản Android 5.0 Lollipop trở đi. Nhìn lại, việc thiếu thiết lập này trên Android 4.4 thật là một sự lãng quên 😁
Màn hình chính – Home screen
Sau khi mở khóa màn hình, bạn sẽ bước vào một thế giới mới trên Màn hình chính, với giao diện và cấu trúc chính vẫn giữ nguyên nhưng mang đến một làn gió mới. Bạn có thể tùy chỉnh Màn hình chính với các ứng dụng, thư mục và tiện ích. App drawer vẫn là nơi chứa tất cả các ứng dụng đã cài đặt. Thiết kế đẹp hơn và đồ hoạ nâng cao, nhưng vẫn giữ được sự độc đáo.
Thay đổi đáng kể nhất là cách truy cập App drawer
Đồng hành cùng sự thay đổi về chức năng, giao diện người dùng và ngôn ngữ thiết kế đã trải qua một cuộc biến đổi đáng kể. Phiên bản 4.4 sử dụng giao diện thiết kế Holo UI đã được Google giới thiệu từ Android 4.0 Ice Cream Sandwich, với sự xuất hiện của nền đen/xám, thiếu hình dạng chung cho các biểu tượng ứng dụng và nhiều đường nét sắc cạnh không đồng đều. Ngược lại, Material design trên Android 10 hoàn toàn khác biệt, tập trung vào màu trắng kết hợp với các góc tròn và hình dạng icon thống nhất cho tất cả ứng dụng.
Dù thiết kế luôn thay đổi theo thời gian, nhưng nhìn lại từ góc độ của năm 2020, có vẻ như nó mang đến sự 'tối tăm' và 'một chút rối bời'
Điều hướng - cách thao tác
Phần lớn sự thay đổi về cách điều hướng trên Android đã diễn ra trong thời gian gần đây. Trong thời kỳ dài trước đó, không có nhiều biến đổi hay cải tiến trong cách điều hướng, từ khi Android 3.0 Honeycomb giới thiệu thanh điều hướng 3 nút Home, Back và Recents. Thanh điều hướng này tiếp tục làm chủ đạo cho đến Android 9 Pie.
Việc thao tác mở đa nhiệm trên 4.4 bằng cách nhấn nút tạo ra một cảm giác chắc chắn và thuận tiện hơn so với việc sử dụng cử chỉ trên Android 10, cũng như việc nhấn Back và Home. Mặc dù thao tác điều hướng cử chỉ trên Android 10 được đánh giá cao trong năm 2020, nhưng thanh điều hướng 3 nút vẫn hoạt động đầy ổn định từ trước đến nay, đó là lý do mà Google duy trì nó đến Android 9.
Đa nhiệm - Màn hình đa công việc
Xét về cả thiết kế và chức năng, màn hình đa công việc đã trải qua nhiều biến đổi đáng kể từ phiên bản 4.4 đến 10.
Trên 4.4, trang Recents app hiển thị như một danh sách dọc các ứng dụng bạn đã mở gần đây. Bạn truy cập nhanh bằng cách nhấn nút Recents trên thanh điều hướng và vuốt để tìm app bạn cần.
Android 10 thì khác biệt hoàn toàn, bạn truy cập bằng cách vuốt nhẹ từ dưới màn hình lên. Các ứng dụng được hiển thị dưới dạng thẻ lớn và rõ ràng hơn nhiều, kèm theo widgets Google Search và một dãy ứng dụng đề xuất dựa trên sự sử dụng của bạn.
Rõ ràng, cách chuyển đổi giữa các ứng dụng đang mở trên màn hình multitask của Android 10 linh hoạt và dễ dàng hơn nhiều. Ngoài việc hiển thị giao diện đầy đủ của ứng dụng, bạn có thể vuốt sang trái hoặc phải trên thanh điều hướng dưới màn hình để di chuyển giữa các ứng dụng theo thứ tự. Một điểm khác biệt là Android 10 có nút CLEAR ALL, cho phép bạn đóng tất cả ứng dụng bằng một lần nhấn, tính năng mà Android 4.4 không có.
Android 11 beta có vẻ làm thay đổi màn hình multitask một lần nữa, cho thấy Google đang nghiên cứu cách cải thiện trải nghiệm multitasking. Điều này làm rõ hơn rằng họ chưa bao giờ hài lòng 100% với nó
Notifications shade, Quick settings – thông báo, cài đặt nhanh
Panel Notifications shade thể hiện sự khác biệt giữa Holo UI và Material design. Notifications shade trên 4.4 sử dụng màu đen làm background và không có nút Toggle Quick settings như trên Android 10. Để mở Quick settings, bạn cần nhấp vào biểu tượng profile ở góc trên bên phải.
Khi mở Quick settings, bạn sẽ gặp những ô hình vuông nhạt nhẽo, với bảng màu đen, trắng và xám. Điều này hoàn toàn khác biệt so với giao diện tròn và đầy màu sắc trên Android 10, và chức năng cũng khác biệt rất nhiều.
Việc nhấn vào bất kỳ nút Toggle nào chỉ đưa bạn đến trang thiết lập của mục đó. Ví dụ, để tắt Wifi từ Quick settings trên Android 4.4, bạn phải nhấn và giữ vào biểu tượng Wifi. Ngược lại, Android 10 giờ đây cho phép bạn điều khiển trực tiếp bằng cách nhấn vào, và nhấn giữ để xem thêm tuỳ chọn.
Android 10 còn mang đến khả năng tùy chỉnh bố cục và thêm/xoá các nút Quick settings theo ý muốn, tính năng mà Android 4.4 không có.
Giao diện hoàn toàn khác nhau, nhưng chức năng của Quick settings cũng hồi tưởng một phần của Android 4.4, tuy nhiên với những thay đổi thao tác
Settings – Cài đặt
Chuyển đến trang Cài đặt, sự tương phản giữa ngày và đêm trở nên rõ ràng hơn. Các màu xanh xám nhạt nhẽo và icon tẻ nhạt trên 4.4 đối lập hoàn toàn với icon tròn, đầy màu sắc, và nền trắng sáng của Android 10. Thêm vào đó, Android 10 còn có thanh tìm kiếm tiện lợi, điều mà 4.4 thiếu.
Bố cục chính của trang Cài đặt vẫn giữ nguyên, nhưng Android 10 đã sắp xếp các cài đặt một cách thông minh hơn. Trên 4.4, Wifi và Data Usage là hai mục riêng biệt, trong khi Network & Internet chứa cả Wireless & Networks, Airplane mode, VPN, tethering. Trên Android 10, tất cả được gom lại trong mục Network & Internet, giảm nhầm lẫn và làm cho menu Cài đặt trở nên gọn gàng hơn. Android 4.4 còn hiển thị tất cả các tài khoản kết nối trực tiếp trên trang Cài đặt chính, trong khi Android 10 giữ chúng ẩn trong mục Tài khoản.
Nhìn vào một số trang Cài đặt trực diện, ta thấy Android 10 đã làm cho mọi thứ trở nên rõ ràng và cũng mở rộng nhiều mục Cài đặt như Battery, Accounts…
Không thể nói là trang Cài đặt trên Android 10 đã hoàn hảo, nhưng rõ ràng Google đã tập trung vào việc nhóm và sắp xếp mọi thứ một cách có ý nghĩa hơn rất nhiều so với 7 năm trước.
Permissions – Quyền truy cập
Trong thế giới ngày nay, nơi quyền riêng tư số trở nên ngày càng quan trọng, quyền truy cập (Permissions) trở thành một phần không thể thiếu. Câu chuyện về việc các ứng dụng lợi dụng quyền được người dùng cấp phép, đặc biệt là quyền nhạy cảm như camera, micro, vị trí… đã trở nên quen thuộc. Các bản cập nhật trước đây của Android đã từng bước khôi phục sự kiểm soát với quyền theo cách cẩn trọng hơn, và trên Android 10, điều này thực sự tuyệt vời. Bạn có thể dễ dàng truy cập quyền của ứng dụng từ trang thông tin ứng dụng trong Cài đặt, nơi bạn có thể xem rõ quyền mà bạn đã cấp phép và từ chối.
Ngoài ra, bạn có thể cho phép và từ chối từng quyền một bất cứ lúc nào từ trang cài đặt này, và trên Android 11 sẽ còn cải thiện hơn nữa với việc cấp quyền một lần cho các quyền nhạy cảm như micro, camera và vị trí.
Trong quá khứ, với phiên bản 4.4, không có gì tương tự như hiện nay. Khi cài đặt ứng dụng từ Play Store, mọi quyền đều được cấp tự động và mặc định, người dùng chỉ có thể xem quyền từ trang Cài đặt nhưng không thể thu hồi chúng.
Google đã thử nghiệm tính năng kiểm soát permissions trên Android 4.3 với tên gọi Apps Ops, nhưng họ lo ngại rằng nó sẽ gây ra vấn đề tương thích ứng dụng nên đã loại bỏ nó từ Android 4.4. Cho đến khi Android 6.0 Marshmallow ra đời, quyền kiểm soát permissions mới được giới thiệu lại, nhưng đó đã là cách đây 5 năm.
Easter Eggs - Trứng phục sinh
Cuối cùng, một điều thú vị, trứng phục sinh.
Trứng phục sinh của 4.4 rất đáng yêu. Nó hiện chữ K đầu tiên để nhấn mạnh tên mã là Android K, nhấn giữ vào chữ K sẽ thấy logo Android theo phong cách Kitkat. Tiếp tục giữ chữ K sẽ hiện ra các ô vuông lật lên xuống, với các logo Android phiên bản cũ nằm trên đó.
Trên Android 10, mọi thứ trở nên phức tạp hơn một chút. Bắt đầu với logo Android 10 bình thường, bạn có thể giữ và di chuyển bất kỳ chữ hoặc số nào để tạo ra những hiệu ứng khác nhau. Nếu bạn di chuyển số 1 đến một vị trí cụ thể và đặt chồng lên số 0, bạn sẽ tạo ra chữ Q. Sau đó, giữ chữ Q và một trò chơi giải đố sẽ xuất hiện.
Qua từng phiên bản, những Trứng phục sinh luôn là điều thú vị trên Android.
Tự nhiên, Android ngày càng hoàn thiện qua mỗi bản cập nhật. Mỗi phiên bản mới của Android mang đến nhiều tính năng và tùy chỉnh để cải thiện trải nghiệm người dùng, so sánh phiên bản Android cách đây 7 năm với bản mới nhất giúp chúng ta thấy rõ sự thay đổi của Android qua thời gian.
Android 4.4 là một phiên bản xuất sắc trong thời điểm của nó, cũng như Android 10 làm được ở năm 2020. Tuy nhiên, đối với người dùng, giao diện thiết kế là yếu tố rõ ràng nhất, vậy bạn thích giao diện cổ điển Holo UI hay thiết kế hiện đại của Material Design?
