Từ một cường quốc trong lĩnh vực xe hơi, nổi danh với giải đua công thức 1, tại sao ngành công nghiệp ô tô của Anh lại đứng sau cả Indonesia, bị ví như 'chú sư tử già thoi thóp'?

Vào những năm 1950, sản lượng xe hơi của Anh chỉ xếp sau Mỹ, nhưng hiện nay quốc gia này đã rơi xuống vị trí thứ 18 trên thế giới, đứng sau cả Indonesia và Thái Lan. Vậy điều gì đang diễn ra?

Vào ngày 17/1/2023, dự án tiên tiến trong ngành xe điện của Anh, hãng phát triển ắc quy xe điện BritishVolt đã gặp vấn đề về nợ nần và rơi vào tình trạng phá sản, được các cơ quan chức năng tiếp quản. Điều này gây sốc cho ngành xe hơi nói chung và ô tô điện nói riêng của Anh.

Mặc dù tờ The Economist nhận định ngành xe hơi của Anh từng nổi tiếng trên toàn thế giới, nhưng trong nhiều năm qua đã trở thành 'chú sư tử già' rơi vào hậu bối của nhiều cường quốc ô tô và việc phá sản của BritishVolt đã được dự đoán trước.

Vào những năm 1950, nền công nghiệp của Anh đã sản xuất ra số lượng xe hơi lớn hơn bất kỳ nơi nào khác trên thế giới ngoại trừ Mỹ. Quốc gia này cũng được biết đến là nơi khởi nguồn của giải đua xe Công thức 1 (F1) khi giải đua đầu tiên được tổ chức tại Silverstone.

Tuy vậy, đến những năm 1970, ngành xe hơi của đất nước sương mù lại bắt đầu tụt dốc.

Vào năm 2016, mặc dù Anh vẫn sản xuất khoảng 1,7 triệu chiếc xe, nhưng từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát cùng với Brexit và sự bùng nổ của ngành xe điện, ngành công nghiệp ô tô của nước này đã rơi vào tình trạng suy thoái nhanh chóng.

Tính từ đầu năm đến cuối năm 2022, Anh chỉ sản xuất được 770.000 chiếc ô tô, vị trí của nước này trong danh sách các quốc gia sản xuất nhiều xe hơi nhất thế giới đã tụt từ vị trí thứ 13 năm 2016 xuống vị trí 18, đứng sau cả những nước như Indonesia (14) hay Thái Lan (10).

Thoi thóp

Mặc dù được biết đến là một đất nước công nghiệp nổi tiếng tại Châu Âu, nhưng nền kinh tế Anh đang mất dần sức hấp dẫn đối với các nhà sản xuất ô tô.

Tập đoàn BMW đã quyết định từ tháng 10/2022 rằng các phiên bản xe điện của họ sẽ được sản xuất tại Trung Quốc, trong khi nhà máy ở Oxford-Anh sẽ chỉ sản xuất dòng ô tô chạy xăng truyền thống, một dấu hiệu cho thấy BMW đang dần loại bỏ hoàn toàn công nghệ này trong tương lai.

Ngay sau đó, startup sản xuất xe van điện Arrival cũng tuyên bố chuyển phần lớn hoạt động sản xuất từ Anh sang North Carolina-Mỹ.

The Economist ước tính rằng ngành sản xuất ô tô tuyển dụng trực tiếp khoảng 182.000 lao động Anh và đóng góp 67 tỷ Bảng, tương đương 83 tỷ USD cho nền kinh tế năm 2021.

Tuy nhiên, sự toàn cầu hóa của ngành sản xuất ô tô cộng với việc Anh rời khỏi Liên minh Châu Âu (EU) và khả năng chuyển đổi xe điện thấp đã khiến ngành công nghiệp ô tô của xứ sở sương mù lao dốc.

Ban đầu, xu hướng toàn cầu hóa của ngành sản xuất ô tô đã mang lại lợi ích cho Anh khi các thương hiệu nổi tiếng như Toyota, Nissan của Nhật Bản đã mở các nhà máy tại địa phương, và nhiều công ty nước ngoài đầu tư vào các thương hiệu ô tô Anh.

Với những ưu điểm như khả năng kỹ thuật cao, luật lao động linh hoạt và là thành viên EU, Anh trở thành một điểm đến hấp dẫn cho các nhà sản xuất ô tô. Khoảng 80% xe hơi sản xuất tại Anh được xuất khẩu và một nửa trong số đó đến thị trường Châu Âu.

Tuy nhiên, sự toàn cầu hóa cũng mang lại nhiều vấn đề cho Anh, với xung đột về lợi ích giữa lao động bản địa và lao động nước ngoài, cùng với tư tưởng bảo thủ khiến các doanh nghiệp quốc tế dễ dàng từ bỏ thị trường này để chuyển sang nơi khác khi không còn lợi thế.

Brexit là một ví dụ điển hình nhất.

Vào năm 2021, Honda đã đóng cửa nhà máy sản xuất tại Swindon-Anh, nơi họ từng sản xuất đến 150.000 chiếc xe mỗi năm, với lý do quyết định rời EU của nước này gây ra ảnh hưởng tiêu cực.

Mặc dù Anh vẫn có thể thương lượng lại các thỏa thuận thương mại tự do, nhưng Brexit đã làm cho thủ tục giấy tờ và hồ sơ cho việc sản xuất xe hơi cũng như các linh kiện kèm theo để xuất khẩu trở nên phức tạp hơn nhiều.

Tiếp theo, Brexit hạn chế việc nhập cư lao động, khiến Anh đối mặt với tình trạng thiếu nhân lực. Kết quả là chi phí lao động tăng cao mà vẫn chưa đảm bảo đủ lao động. Đồng thời, lạm phát và giá năng lượng tăng cao càng làm tình hình trở nên tồi tệ hơn cho ngành công nghiệp ô tô của quốc gia này.

Mặc dù nổi tiếng về kỹ thuật và thương hiệu lâu đời, nhưng trong bối cảnh cuộc cách mạng toàn diện về xe điện như hiện nay, những hạn chế của Anh đã khiến nhiều hãng xe phải thay đổi quan điểm.

Chậm chân

Đối với các tập đoàn muốn sản xuất xe điện tại Anh, họ phải đối mặt với vấn đề lớn là nguồn cung ắc quy. Nghiên cứu của Viện Faraday cho thấy với quy mô sản lượng ắc quy quá nhỏ như hiện nay, ngành xe điện tại Anh sẽ không thể phát triển. Thậm chí việc nhập khẩu ắc quy cũng chỉ là lựa chọn bất đắc dĩ vì liên quan đến chi phí, chuỗi cung ứng và thời gian vận chuyển.

'Ắc quy là một linh kiện thiết yếu của xe điện và việc cần có sự hiện diện ngay và luôn để đảm bảo hiệu suất cao trong ngành ô tô là một thách thức lớn cho Anh', chuyên gia David Bailey của Đại học Birmingham nhấn mạnh.

Mặc dù Anh sở hữu tiềm năng về năng lượng gió ở vùng Biển Bắc nhưng quốc gia này đã tỏ ra chậm chân trong lĩnh vực xe điện. Hiện nay, Châu Âu đã có hơn 40 nhà máy sản xuất ắc quy lớn đang hoạt động hoặc chuẩn bị đi vào hoạt động. Đây là dự án của các startup và tập đoàn lớn từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Tại Anh, nhà máy ắc quy lớn duy nhất thuộc về Nissan và nằm ở Sunderland.

Thương hiệu Jaguar Land Rover, được Tata-Ấn Độ mua lại vào năm 2008, hiện đang đàm phán với chính phủ về việc xây dựng một nhà máy ắc quy lớn. Tuy nhiên, với những thách thức từ Brexit, thỏa thuận này vẫn còn đang chờ đợi.

Ngay cả Toyota, mặc dù có nhà máy ở Derbyshine và Wales, nhưng tập đoàn này cũng sở hữu 6 nhà máy khác ở Châu Âu, với điều kiện thuận lợi hơn để xây dựng nhà máy ắc quy lớn hơn so với tại Anh.

Thậm chí khi chính phủ Anh đầu tư vào các startup xây dựng nhà máy ắc quy, liệu các hãng xe điện có dám sử dụng các sản phẩm không có uy tín này, chiếm 2/3 giá trị của chiếc ô tô điện hay không, vẫn là một câu hỏi đặt ra.

BritishVolt và Coventry là hai ví dụ điển hình. Mặc dù được chính phủ Anh đề xuất nhưng vì thiếu khách hàng nên cả hai đều gặp khó khăn. Trong khi đó, startup sản xuất ắc quy điện NorthVolt tại Thụy Điển lại nhận được đầu tư lớn từ Volvo và Volkswagen.

Báo cáo của IHS Markit cho thấy các khoản hỗ trợ phát triển ô tô điện từ phía chính phủ Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Italy đang mang lại hiệu quả lớn, đặc biệt khi đây vẫn là thị trường sản xuất xe hơi hấp dẫn cho nhiều tập đoàn ô tô quốc tế.

Thậm chí ở Mỹ, các gói kích thích hàng nghìn tỷ USD cũng đã khiến nhiều hãng xe điện quyết định mục tiêu vào thị trường này.

Tuy nhiên ở Anh, các khoản hỗ trợ từ chính phủ thường tập trung vào khu vực trung tâm của đất nước, bỏ qua nhiều khu vực ven biển, gây khó khăn cho nhiều nhà máy sản xuất xe hơi muốn tiếp cận các chính sách ưu đãi.

Tệ hơn nữa, thời gian để ngành công nghiệp ô tô Anh thích nghi và tránh khỏi sụp đổ ngày càng ít đi. Phía EU dự định dừng bán xe xăng truyền thống từ năm 2035, trong khi Anh đã đặt mục tiêu là từ năm 2030.

Theo các thỏa thuận từ Brexit, tính từ năm 2027, ô tô nhập khẩu từ Anh vào EU sẽ phải có ít nhất 55% tổng giá trị linh kiện được sản xuất tại một trong hai thị trường này nếu không muốn chịu mức thuế 10%.

Dù vẫn thu hút từ các đội đua xe công thức 1 và các thương hiệu nổi tiếng như Rolls Royce, Bentley hay Aston Martin, ngành công nghiệp sản xuất xe hơi của Anh vẫn có thể tồn tại.

Tuy nhiên, nếu các hãng xe như Honda quyết định dời nhà máy sang nơi khác để tối ưu hóa lợi ích, thì ngành công nghiệp ô tô một thời vang bóng của Anh có thể sẽ dần suy yếu.

*Nguồn: The Economist