Buzz
Bài viết của tác giả Atsushi Nakayama, được đăng trên báo Nikkei. Tiêu đề đã được thay đổi và dịch lại.
Không có hai tên tuổi trong lĩnh vực điện tử của Nhật Bản chứng kiến vận may của mình chia rẽ sâu sắc như Toshiba và Sony. Sau hơn một thập kỷ, hai tập đoàn này ngày càng thể hiện sự tương phản rõ rệt.
Thảm họa của Toshiba
Trong quá khứ, Toshiba từng là một trong những biểu tượng kiêu hãnh của ngành công nghiệp Nhật Bản. Họ là công ty đầu tiên sản xuất máy giặt, tủ lạnh, quạt điện, radar, TV bán dẫn cho thị trường trong nước. Trên phạm vi toàn cầu, họ cũng đã phát triển các sản phẩm tiên tiến như đầu HD-DVD, đầu CD đầu tiên, laptop đầu tiên (năm 1985), và dẫn đầu trong lĩnh vực chip bán dẫn. Tuy nhiên, những thành tựu ấy giờ chỉ còn là dấu vết của quá khứ.
Trong tháng vừa qua, Toshiba đã công bố triển vọng doanh thu của họ cho năm tài khóa 2021 (kết thúc vào ngày 31/3/2022) ước đạt khoảng 3.34 ngàn tỷ Yên (tương đương 29.1 tỷ USD). Con số này chỉ bằng một nửa so với cách đây 10 năm. Công ty đang chuẩn bị chia thành hai thực thể riêng biệt, đồng thời sẵn sàng bán bớt các đơn vị kinh doanh như thang máy và máy điều hòa không khí.
*Tóm tắt vụ việc trước đây:
Thảm họa hạt nhân Fukushima đã gây sức ép lớn lên Toshiba (hình ảnh: Time)
Cán bộ nhân viên của Toshiba đã gian lận dữ liệu trong khoảng thời gian từ năm 2008 đến năm 2014. Sau khi bị kiểm toán bên ngoài phát hiện, tập đoàn này - đã tồn tại hơn 140 năm (được thành lập từ năm 1875) - lập tức phải đối mặt với sự thật số liệu khiến dư luận dậy sóng. Trong năm tài khóa 2015, họ ghi nhận mức lỗ ròng lên đến 4.4 tỷ USD.
Trong năm 2017, nhà máy điện hạt nhân Westinghouse Electric đã tuyên bố phá sản, làm thêm một vết thương sâu vào tập đoàn Toshiba sau thảm họa hạt nhân Fukushima (nơi công ty cung cấp một số lò phản ứng hạt nhân). Sự lo sợ về các thảm họa hạt nhân tương tự đã làm đình trệ hoạt động kinh doanh năng lượng hạt nhân. Lúc này, ngành điện hạt nhân chiếm khoảng 9% trong tổng doanh thu của tập đoàn.
Trong báo cáo tài khóa năm 2016, mức lỗ ròng đã mở rộng lên 8.8 tỷ USD với khoản giảm giá trị tài sản lên đến 6.3 tỷ USD do nhà máy hạt nhân kia phá sản. Khi quyết định đầu tư vào điện hạt nhân cách đây 10 năm (năm 2006), họ đã mua Westinghouse Electric với giá 5.4 tỷ USD cao hơn giá trị thị trường. Nhưng cuối cùng, họ đã phải bán công ty này đi với giá chỉ còn 4.6 tỷ USD vào năm 2018.
Vụ đầu tư vào nhà máy hạt nhân Westinghouse Electric thực sự là một bài học đau đớnSony ghi lại kỷ lục kinh doanh
Trái ngược với Toshiba đã suy yếu, Tập đoàn Sony lại dự báo doanh thu của năm tài chính này sẽ đạt 9.9 ngàn tỷ Yên (khoảng hơn 85.6 tỷ USD), mang về lợi nhuận hoạt động hơn 1.2 ngàn tỷ Yên (hơn 10 tỷ USD). So với cùng mốc thời gian 10 năm trước, quy mô doanh thu của họ đã tăng 50%, từ lỗ chuyển thành lãi. 10 năm trước, Sony ghi nhận lỗ ròng hơn 450 tỷ Yên (khoảng 5.7 tỷ USD), lỗ hoạt động hơn 67 tỷ Yên. Đó là thời kỳ tăm tối nhất trong lịch sử, khi mà nhiều người tin rằng Sony sắp sụp đổ. Hàng loạt tờ báo và tạp chí đã đào sâu vào nguyên nhân, tại sao một tập đoàn từng là biểu tượng của Nhật Bản lại rơi vào tình cảnh này. Sau đó, mọi người đã biết, một cuộc “phẫu thuật” chưa từng có đã được thực hiện để cứu chữa “bệnh tật”. *Tóm tắt nhanh: Trải qua bão táp và sóng gió, Sony - như một ngọn đèn lớn soi sáng trong ngành công nghiệp điện tử - đã từng bước vượt qua những thử thách khó khăn. Dù phải gánh chịu khoản thâm hụt kếch xù trong lịch sử, nhưng họ vẫn kiên định tiến lên với tinh thần phấn đấu không ngừng. Đó mới chính là tinh thần 'tội đồ số 1' mạnh mẽ!
Nhìn vào quãng đường đầy gian khổ của Xperia, nhiều người có thể nghĩ rằng đó là một cuộc hành trình đầy rủi ro và thất bại. Thế nhưng, điều mà họ không biết đó chính là tiền đề cho sự thành công sau này của 'tội đồ số 1'!
Trong tương lai gần, Sony đang dần tiến xa hơn với mục tiêu doanh thu 10 ngàn tỷ Yên, một con số đầy ấn tượng và thách thức. Điều này chứng tỏ sức mạnh và uy tín của họ trong làng công nghiệp điện tử. Với mức lãi ròng kỷ lục, Sony đã chứng minh rằng họ xứng đáng là 'tội đồ số 1' mà mọi người cần ghi nhớ và kính trọng!Hai lối đi, hai cái số
Toshiba và Sony đều có chiến lược giao tiếp với cổ đông khác biệt. Cựu CEO Hirai đã từng đối mặt với yêu cầu tách rời phần phim ảnh hoặc âm nhạc để tăng cường nguồn lực cho lĩnh vực điện tử. Thậm chí, quỹ Third Point còn đề xuất bán Sony Pictures để thu hồi vốn. Một thời gian sau đó, quỹ này lại mua cổ phiếu Sony với hy vọng thúc đẩy việc tách ra công ty cảm biến để niêm yết công khai. Họ tin rằng công ty cảm biến có thể thu hút vốn đầu tư từ bên ngoài và mở rộng kế hoạch phát triển. Tuy nhiên, cả hai đều thất bại khi Sony quyết liệt từ chối đề xuất này. Sau khi Kenichiro Yoshida được bổ nhiệm làm CEO, tập đoàn Nhật Bản đang tích cực dịch chuyển sang lĩnh vực phần mềm và các tài sản vô hình như bằng sáng chế, bản quyền, thương hiệu, IP,... Đây là những yếu tố không có hình thức vật chất nhưng lại rất quan trọng. Bây giờ, động lực chính của họ đến từ lĩnh vực giải trí như trò chơi điện tử, âm nhạc và phim ảnh. Sau quá trình điều chỉnh, dường như họ đã tìm ra hướng đi mới!
Điện tử không còn là lĩnh vực chính cho sự phát triển của Sony nữa (hình ảnh: DGtle; Zaeke)
Theo Hideki Wakabayashi, một giáo sư từ Đại học Tokyo, các tập đoàn điện tử Nhật Bản đều hướng đến việc tạo ra lợi nhuận ổn định thông qua việc phát triển các sản phẩm có chu kỳ sản xuất dài hạn từ 5-10 năm. Doanh số ổn định được dự kiến đạt khoảng 100 triệu đơn vị sản phẩm. Điều này có vẻ là chiến lược mà Toshiba đang áp dụng, khác biệt hoàn toàn so với Sony.
Sau sự cố gian lận, Toshiba quyết liệt thu hẹp quy mô hoạt động trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân và bán tháo các lĩnh vực kinh doanh khác như TV, laptop, và thiết bị gia dụng. Điều này đã diễn ra sau khi Westinghouse Electric sụp đổ. Một trong những giao dịch lớn nhất là việc bán đơn vị thiết bị y tế cho Canon với giá gần 6 tỷ USD.
Thật không may, Toshiba đã phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn Sony. Với sự phụ thuộc quá nhiều vào ngành sản xuất và đầu tư vào năng lượng hạt nhân, họ đã gặp rất nhiều trở ngại. Nếu không có thảm họa hạt nhân vào năm 2011, có lẽ họ sẽ không gặp phải tình cảnh hiện tại. Tương tự như Sony đã phải bán Vaio và các tài sản khác để vượt qua khó khăn, Toshiba cũng phải mua lại mảng chip nhớ.
Tuy nhiên, kế hoạch tái cơ cấu của họ không mang lại kết quả như mong đợi. Việc hy sinh mảng chip nhớ cũng không đủ để bù đắp cho sự yếu kém trong các hoạt động sản xuất khác. Tương lai của Toshiba vẫn đang mờ mịt, và cổ đông tiếp tục gây áp lực. Tuy nhiên, bằng cách tái cơ cấu và rút lui khỏi một số lĩnh vực, Toshiba đang cố gắng hồi phục và đi lên như Sony.Độc lập không còn dựa vào thiết bị điện tử
Từ khi đảm nhận vị trí CEO, Yoshida đã tích cực thúc đẩy sự phát triển của kho tài sản vô hình của Sony: từ nội dung giải trí như phim ảnh, nhạc, trò chơi điện tử đến anime
Sự khác biệt giữa 2 hướng đi của Sony và Toshiba là gì? Theo Giáo sư Wakabayashi, Sony đang tập trung vào việc xây dựng nền tảng dịch vụ và nội dung trả phí. Điểm đột phá này bắt đầu từ việc thâu tóm nhà xuất bản âm nhạc EMI Publishing với giá 2.3 tỷ USD, một bước đi được Yoshida công bố ngay khi đảm nhận vị trí CEO.
Khi đạt được doanh thu 10 ngàn tỷ Yên trong vài tháng tới (hoặc trong tương lai), họ sẽ chính thức rời bỏ hình ảnh của một công ty điện tử thông thường - chỉ đơn giản là cập nhật sản phẩm theo nhu cầu. Họ sẽ trở thành một doanh nghiệp nền tảng đa dạng hơn.
Theo cách sản xuất truyền thống, doanh nghiệp tương tác với từng khách hàng một. Tuy nhiên, khi trở thành doanh nghiệp nền tảng, họ sẽ tham gia vào một mạng lưới với nhiều nhà cung cấp nội dung và người dùng cuối. Giá trị của họ càng ngày càng tăng lên, mang về nhiều lợi nhuận hơn, khi số người tiếp cận và sử dụng sản phẩm của họ tăng dần.
Ví dụ, bộ phận Trò chơi & Dịch vụ mạng là một điển hình. Dự kiến trong quý 3 năm 2021, đơn vị này sẽ chiếm khoảng 27-28% trong tổng doanh thu và lợi nhuận của tập đoàn, đóng góp lớn nhất. Doanh thu dự kiến cả năm có thể đạt 2.73 ngàn tỷ Yên (gần 24 tỷ USD), tăng gấp 3.5 lần so với 10 năm trước.
Nếu tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu ổn định này, bộ phận PlayStation của Sony có thể đạt doanh thu cao kỷ lục lên tới 9 ngàn tỷ Yên sau 10 năm.
Sự thay đổi trong cấu trúc nguồn thu của Sony sau 10 năm
Bây giờ, cấu trúc nguồn thu của Sony trong lĩnh vực điện tử vẫn chủ yếu dựa vào TV, trong khi camera, điện thoại thông minh và âm thanh đều có doanh số tương đương
Trong năm tài chính gần nhất, năm 2020, lĩnh vực giải trí (game, nhạc, phim, anime) đã đóng góp gần một nửa doanh thu, trong khi lĩnh vực điện tử chỉ chiếm khoảng một phần năm. 10 năm trước, lĩnh vực giải trí của Sony chỉ đóng góp chưa đầy một phần ba trong khi điện tử (âm thanh và giải trí tại gia, thiết bị hình ảnh, di động) lại chiếm hơn 45% doanh thu. Sau một thập kỷ, đã có sự thay đổi đáng kể trong cấu trúc nội bộ của tập đoàn.
Khi xem xét tỷ lệ, kinh doanh tài chính mở rộng gần bằng doanh thu từ lĩnh vực điện tử, ngang với doanh thu từ âm nhạc và phim ảnh kết hợp.
Chưa kể đến hàng loạt chiến lược áp dụng cho kinh doanh điện tử: tập trung vào phân khúc cao cấp, tăng giá bán trung bình, giảm quy mô doanh số, tinh giản tài sản hữu hình nhằm tạo ra lợi nhuận ổn định hàng năm mà không cần đầu tư mở rộng. Tuy không có quy mô doanh thu lớn nhưng không chắc các sản phẩm điện tử của LG và Samsung sẽ sinh lời tốt hơn Sony khi so sánh tỉ suất lợi nhuận.Phần Kết
Theo Koichi Ogawa, một nhà nghiên cứu và giảng viên tại Viện Sáng kiến Tương lai của Đại học Tokyo, thị trường toàn cầu cho các sản phẩm điện tử đang phát triển với tốc độ nhanh chóng. Ngày càng có nhiều sản phẩm mới và các doanh nghiệp tham gia vào cạnh tranh. Từ ổ cứng, bán dẫn, đĩa CD, màn hình LCD, TV, smartphone đến laptop, tai nghe,...
Bảng hiệu của một số công ty điện tử Nhật Bản: Sony, Sanyo, Fujifilm, Brother, Toshiba, Panasonic, Canon, Nikon (ảnh: borderlink)
Khi số lượng người dùng ngày càng tăng, các nền tảng và thị trường mở rộng ra nhiều hơn. Các công ty Nhật Bản cuối cùng chỉ có thể giữ được thị phần ở một số ít sản phẩm, do không thành công trong việc xác định mình một cách chính xác trên thị trường cạnh tranh gay gắt. Tương tự, điều này cũng có thể xảy ra với metaverse và xe điện.
Đầu tư mạnh mẽ vào phần cứng là quan trọng, nhưng việc tìm ra mô hình kinh doanh phù hợp còn quan trọng hơn nhiều. Môi trường kinh doanh thay đổi rất nhanh, và những xu hướng mới liên tục xuất hiện. Nếu không tự cập nhật và tìm ra con đường phát triển bền vững, việc không thích nghi với thời đại mới là điều khó tránh khỏi.
Nếu Toshiba trở thành công ty tư nhân, điều gì sẽ xảy ra?
Tham khảo:
Nikkei
