Buzz
Nằm trong danh sách 'sách bán chạy nhất của New York Times', bộ tuyển tập gồm hai cuốn sách 'Hiệu ứng Lucifer' là tác phẩm của Philip Zimbardo, người được công nhận toàn cầu là 'gương mặt đại diện cho tâm lý học đương đại'. Nghiên cứu kinh điển của ông - thí nghiệm nhà tù Stanford - vẫn giữ nguyên giá trị tham khảo sau hàng thập kỷ, không ngừng làm cho công chúng kinh ngạc về sự biến đổi tính cách của con người dưới tác động của hoàn cảnh và hệ thống quyền lực.
'Hiệu ứng Lucifer' đã được tác giả ấp ủ viết trong nhiều năm, từ những ngày sống trong khu ổ chuột Nam Bronx nghèo khó của thành phố New York, đến khi được đào tạo chính thức về tâm lý học. Việc lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn, lại thiếu sự dạy dỗ của cha mẹ đã khiến Philip Zimbardo rất tò mò về nguồn gốc hình thành bản tính con người, đặc biệt là những khía cạnh tối tăm của nhân cách.
Philip Zimbardo tin rằng ranh giới giữa thiện và ác rất mong manh, khi được trao quyền lực trong một hệ thống khuyến khích sự tàn bạo, con người dễ dàng bị lôi cuốn và mê hoặc bởi sự tà ác đó.
Vào năm 1971, với tư cách là một giáo sư giảng dạy tại Đại học Stanford, ông đã tiến hành một thí nghiệm tâm lý liều lĩnh: tuyển chọn 24 tình nguyện viên, là sinh viên khỏe mạnh và có tâm trạng hoàn toàn bình thường, để tham gia vào thí nghiệm, biến họ thành 'tù nhân' và 'nhân viên giam giữ' của ông.
Sau 24 giờ thí nghiệm, những người tham gia nhận ra rằng các 'nhân viên giam giữ' đã bắt đầu thú vị với việc ngược đãi 'tù nhân'. Điều đáng sợ hơn, họ cảm thấy hạnh phúc khi làm điều đó.
Cuối cùng, một 'tù nhân' bị tra tấn gần như suy sụp và yêu cầu được rút khỏi thí nghiệm (theo thoả thuận đã ký, những người tham gia có thể rời khỏi bất kỳ lúc nào). Tuy nhiên, Zimbardo từ chối yêu cầu này vì cho rằng người này không thể chịu đựng được.
Thực tế, với tư cách là người lập kế hoạch và tổ chức thí nghiệm, giáo sư Zimbardo cũng bắt đầu bị ám ảnh bởi vai trò 'người giam giữ' của mình, mất đi tính khách quan và lòng thông cảm.
Vào ngày thứ 6 của thí nghiệm, tình hình đã trở nên không kiểm soát được - những tình nguyện viên đóng vai 'nhân viên giam giữ' đã hoàn toàn mê mải vào quyền lực mà không thể kiểm soát được. Cuối cùng, bạn gái của Zimbardo đã chứng kiến tất cả và yêu cầu ông ngưng lại thí nghiệm ngay lập tức. Lúc này, Zimbardo mới tỉnh dậy và nhận ra mọi thứ diễn ra trong nhà tù thí nghiệm ở Stanford là điên rồ và không nhân đạo.
Thí nghiệm kinh điển này được tác giả Zimbardo trình bày chi tiết trong chín chương đầu tương đương với phần 1 của bộ sách “Hiệu ứng Lucifer”.
Phần 2 của bộ sách mở rộng phạm vi nghiên cứu về ảnh hưởng của hiệu ứng Lucifer trong nhiều nghiên cứu khác, cung cấp thông tin chi tiết hơn về vai trò của từng yếu tố hoàn cảnh trong việc biến Thiên thần thành Ác quỷ, người tốt thành kẻ xấu; trong đó vụ ngược đãi, tra tấn tàn bạo của tù nhân tại nhà tù Abu Ghraib, Iraq là một ví dụ thực tế điển hình.
Thông tin mà tác giả Zimbardo đưa ra khiến độc giả cảm thấy sâu sắc khi suy nghĩ về bản chất con người. Nhưng trong chương cuối cùng của cuốn sách, cũng là điểm kết thúc của hành trình, tác giả đã đưa ra ánh sáng khi chỉ ra bằng chứng về một số cá nhân luôn chống lại và không chịu khuất phục trước cám dỗ hay sức mạnh của hệ thống.
Thực tế, trong khi hầu hết mọi người đều chịu khuất phục trước hoàn cảnh và hệ thống, vẫn có một số cá nhân dũng cảm đối mặt và chống lại những thế lực mạnh mẽ buộc họ phải tuân thủ. Trong số đó có những cá nhân đặc biệt, dám hành động mạnh mẽ hoặc hy sinh cả cuộc đời, nhưng tác giả Zimbardo chỉ ra rằng còn nhiều hơn số đó là những người sống theo tinh thần nhân đạo. Không chỉ giữ vững trước cám dỗ, họ còn dũng cảm đứng lên đấu tranh và thực hiện những hành động anh hùng vì những giá trị nhân đạo vĩnh cửu.
Mỗi người đều có trong mình tiềm năng anh hùng. Việc tôn trọng các phẩm chất tốt là yếu tố quan trọng giúp con người vượt qua áp lực của cuộc sống, chống lại sự ác.
Cuối cùng sách cung cấp các chiến lược giúp chống lại những ảnh hưởng xã hội tiêu cực, dựa trên kinh nghiệm của tác giả và các chuyên gia tâm lý xã hội.
VH th
