Vaccine chống bại liệt - những điều không thể không biết

1. Khám phá bệnh bại liệt

Bệnh bại liệt là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus polio gây ra. Virus này khi xâm nhập vào cơ thể sẽ di chuyển đến tủy nghệt và một số ít có thể xâm nhập vào hệ thống thần kinh trung ương, gây tổn thương cho tế bào sừng ở tủy sống và tế bào thần kinh vận động trong vỏ não. Những người mắc phải bệnh bại liệt có thể mất tính mạng hoặc gặp phải các di chứng liệt không thể phục hồi, dẫn đến tàn tật suốt đời.

Virus polio - nguyên nhân gây ra bệnh bại liệt

Bệnh bại liệt lây lan qua đường tiêu hóa và con người là nguồn lây nhiễm duy nhất. Virus này được truyền từ người này sang người khác chủ yếu thông qua đường miệng - phân. Virus tồn tại trong phân đã bị ô nhiễm, xâm nhập vào thực phẩm, nguồn nước và phát triển trong đường tiêu hóa của cơ thể. Sau đó, nó được đào thải ra ngoài qua phân và tiếp tục gây bệnh.

2. Vaccine chống bại liệt - tác dụng và các vấn đề liên quan

2.1. Phòng ngừa bệnh bại liệt bằng vaccine bại liệt

Bởi vì con người là nguồn lây nhiễm duy nhất, việc tiêm vaccine chống bại liệt là biện pháp phòng tránh tốt nhất vì nó kích thích cơ thể tự sản xuất miễn dịch chủ động. Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới chỉ ra rằng bệnh bại liệt chủ yếu ảnh hưởng đến nhóm trẻ em dưới 5 tuổi, trong đó có 1/200 trường hợp nhiễm bệnh sẽ gặp phải liệt vĩnh viễn. Trong số này, có từ 5 đến 10% trường hợp tử vong do ngừng hô hấp.

Trong nước ta, trước khi có vắc xin, bệnh bại liệt được xem là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và để lại hậu quả nặng nề cho trẻ em dưới 5 tuổi. Nhờ sự duy trì của việc tiêm vaccin phòng bệnh bại liệt và tỷ lệ tiêm vắc xin trên 90% trong nhiều năm, bệnh bại liệt ở nước ta đã được kiểm soát dần dần và đến năm 2000 đã không còn ghi nhận ca nào.

Tất cả điều này là bằng chứng cho sự quan trọng của việc tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt.

Phân loại vắc xin phòng bệnh bại liệt

Hiện nay, có ba loại vắc xin phòng bệnh bại liệt được sử dụng:

- Vắc xin uống (OPV)

Vắc xin uống (OPV) là loại vắc xin sống giảm độc lực chứa virus bại liệt sống đã bị làm suy yếu, khi tiêm vào cơ thể sẽ kích thích hệ miễn dịch phản ứng để bảo vệ khỏi vi rút xâm nhập. Đây là vắc xin được áp dụng trong chương trình Tiêm chủng mở rộng cho trẻ em từ 2 đến 4 tháng tuổi.

- Vắc xin tiêm (IPV)

Vắc xin tiêm (IPV) là dạng vắc xin không hoạt động chứa virus bại liệt đã bị tiêu diệt, giúp cơ thể tạo ra hệ miễn dịch tự nhiên để phòng tránh bệnh tật. Loại vắc xin này cũng được sử dụng trong chương trình Tiêm chủng mở rộng nhưng chỉ dành cho trẻ em từ 5 tháng tuổi.

- Vắc xin kết hợp

Loại vắc xin này hiện có tại các Trung tâm Dịch vụ Vắc xin, có thành phần bao gồm:

Vắc xin phòng bệnh bại liệt IPV

+ Vắc xin 6in1 Infanrix Hexa của Bỉ và 6in1 Hexaxim của Pháp: ngăn ngừa 6 loại bệnh bao gồm bệnh bại liệt, ho gà, bạch hầu, uốn ván và viêm gan B cùng với các bệnh do vi khuẩn Haemophilus influenzae type B gây ra.

+ Vắc xin 5in1 Pentaxim của Pháp: ngăn ngừa 5 loại bệnh gồm bạch hầu, bệnh bại liệt, ho gà, uốn ván và các bệnh do vi khuẩn Haemophilus influenzae type B gây ra.

+ Vắc xin Tetraxim của Pháp: ngăn ngừa 4 loại bệnh bao gồm bạch hầu, bệnh bại liệt, ho gà, uốn ván.

2.3. Ai cần được tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt?

Hầu hết trẻ em tiếp xúc hoặc sống chung với người mang mầm bệnh đều đối diện với nguy cơ nhiễm virus gây bệnh bại liệt. Trong số này, nhóm người có nguy cơ cao nhất là những người chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt, đặc biệt là trẻ em dưới 5 tuổi.

Các trường hợp sau đây được khuyến khích tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt:

- Trẻ nhỏ từ 2 tháng tuổi trở lên.

- Những người chăm sóc trẻ em, nhân viên y tế hoặc kỹ thuật viên trong phòng xét nghiệm,...

2.4. Điều cần lưu ý khi tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt

Theo quy định của Bộ Y tế, những người có bất kỳ dị ứng nào đe dọa tính mạng đều không được tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt. Trong trường hợp có vấn đề về sức khỏe, việc tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt cũng nên được tạm hoãn.

Các trường hợp sau đây là người bị chống chỉ định tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt:

- Có tiền sử phản ứng nặng sau khi tiêm vắc xin.

- Hệ thống miễn dịch suy giảm.

- Các trường hợp khác mà nhà sản xuất vắc xin khuyến nghị không nên tiêm.

Các trường hợp sau đây nên tạm hoãn kế hoạch tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt:

- Các cơ quan đang trong tình trạng suy chức năng.

- Trẻ nhỏ mắc các bệnh cấp tính hoặc nhiễm trùng.

- Trẻ đang bị sốt từ 38 độ C trở lên hoặc thân nhiệt hạ từ 35.5 độ C trở xuống (nhiệt độ đo dưới cánh tay).

Hướng dẫn chăm sóc trẻ sau khi tiêm vắc xin phòng bệnh bại liệt

- Trẻ được khuyến nghị sử dụng globulin miễn dịch trong vòng 3 tháng trước khi tiêm vắc xin (trừ khi có dấu hiệu kháng huyết thanh viêm gan B).

- Trẻ đang hoặc mới kết thúc một liệu pháp bằng corticoid liều cao, xạ trị hoặc hóa trị trong vòng 14 ngày.

- Trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh hoặc tim mạn tính kèm theo tăng áp lực động mạch phổi.

- Các trường hợp khác mà nhà sản xuất vắc xin khuyến nghị tạm hoãn tiêm chủng.

Mặc dù vắc xin phòng bệnh bại liệt được coi là an toàn, hiếm khi gây ra các phản ứng phụ nghiêm trọng cho sức khỏe, nhưng để phòng tránh các phản ứng không mong muốn, thì:

- Sau khi tiêm chủng, cần chăm sóc và quan sát kỹ lưỡng tại nhà ít nhất 24 giờ.

- Trẻ em sau khi tiêm chủng cần được bú hoặc uống nước nhiều hơn. Cha mẹ cần theo dõi con và chú ý không làm tổn thương vùng tiêm.

- Nếu sau tiêm chủng có các triệu chứng sau đây, người tiêm chủng cần đến ngay cơ sở y tế cấp cứu để tránh nguy hiểm: khó thở, sốc phản vệ, sốt cao đến mức co giật, trẻ không ngừng khóc, ngừng thở, da tái nhợt,...