Vải mềm mại

Vải mềm mại là hình ảnh quen thuộc của người Việt sống ở đất Nam bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Chiếc vải mềm mại cùng chiếc áo bà ba đã trở thành hình ảnh gần gũi với mọi người, như là một biểu tượng cho người phụ nữ đồng bằng sông Cửu Long cần cù, đáng yêu. Hình ảnh chiếc vải mềm mại còn xuất hiện trong hình ảnh quân du kích Việt Nam.

Diễn biến lịch sử

Chiếc vải đặc biệt được các chiến sĩ Quân đội Nhân dân Việt Nam đeo để nhận diện.

Vải mềm mại có nguồn gốc từ người Việt ở Nam bộ trên vùng đất đồng bằng sông Cửu Long, nó đã được chuyển thành thứ trang phục đặc trưng của người Việt. Chiếc vải mềm mại thường có hai màu đen và trắng hoặc nâu và trắng. Hai màu này đan chéo nhau, tạo thành ô vuông nhỏ, trải dài khắp mặt vải và có lẽ các lằn ngang dọc ấy là gốc gác của tên gọi vải mềm mại. Chiếc vải mềm mại có chiều dài khoảng 1,2m, rộng chừng 40–50 cm, không cầu kỳ, sặc sỡ mà bình dị, đơn giản.

Phần không rõ xuất hiện từ khi nào, nhưng đã đi cùng với những con người khai hoang miền Nam Việt Nam.

Trước khi các loại trang phục từ phương Tây được nhập khẩu, chiếc khăn rằn đã đóng vai trò then chốt trong phong cách ăn mặc của người dân địa phương này. Không chỉ là phụ nữ lao động, mà cả những chủ ruộng giàu có cũng sử dụng nó. Không chỉ có phụ nữ, mà nam giới cũng đeo loại khăn này. Phụ nữ gấp gọn khăn trên đầu, còn đàn ông buộc ngang trán, để hai đuôi khăn nhô lên đầu, nút khăn ở phía trước. Khăn cũng được quấn quanh cổ, một đầu thả xuống ngực, một đầu thả sau lưng. Đôi khi hai đầu được buông xuống phía trước, phối hợp với trang phục bà ba làm nên nét đặc trưng đáng yêu của cư dân Nam bộ.

Sử dụng thường xuyên

• Nam giới khi làm việc ngoài đồng thường sử dụng khăn buộc ngang trán, lật ngửa hai đầu khăn để ngăn mồ hôi không chảy xuống mặt làm gián đoạn công việc. Khi mệt mỏi, họ đứng dậy, tìm gốc cây để nghỉ ngơi. Lúc này mới lột khăn xuống để lau mồ hôi ở trán, mặt, cổ...
• Các cô gái khi cày cấy, hoặc vác mạ trên cánh đồng cũng thường quấn khăn quanh cổ, sẵn sàng lau mồ hôi ngay khi cần.
• Những người lớn tuổi sử dụng khăn rằn như một vật dụng không thể thiếu trong mọi hoàn cảnh.

Giá trị và ý nghĩa

Chiếc khăn rằn là biểu tượng đặc trưng của văn hóa dân tộc Nam bộ, vùng đất đồng bằng sông Cửu Long.

Ngày nay, chiếc khăn rằn vẫn được sử dụng rộng rãi trong đời sống của giới trẻ, trở thành một biểu tượng của những cuộc phiêu lưu, của sự khám phá.

• Vương Hồng Sển - Đất và con người Nam Bộ - Nhà xuất bản Phương Nam.