Buzz
'Mục tiêu chính của cuốn sách là để người đọc hiểu được cách thương mại đã tạo ra thế giới trong quá khứ và sẽ hình thành nên thế giới trong tương lai, bất kể chúng ta có chấp nhận điều này hay không.'
Vào năm 2006, các quốc gia trên thế giới đã xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ trị giá 11.8 nghìn tỷ đô la Mỹ. Con số này vượt xa tổng sản phẩm quốc nội của bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới ngoại trừ Mỹ - quốc gia đã xuất khẩu hơn 1 nghìn tỷ USD. Thương mại thế giới tăng gần gấp đôi trong chưa đầy một thập kỷ, và tăng lên một cách chóng mặt từ sau Thế chiến thứ hai.
Thế giới đang kết nối với nhau như một trò chơi đan dây của thương mại - điều chưa từng xảy ra trước đây. Nó mang lại những hậu quả khủng khiếp và sẽ còn nhiều hơn nữa. Mặc dù gần đây, thương mại thế giới được đề cập nhiều trong các tin tức, đặc biệt là trong suốt năm bầu cử này, thì nó có một lịch sử rất dài. Như William J. Bernstein đã thể hiện rất rõ (với sự hài hước của mình và sự hấp dẫn) trong cuốn 'Lịch sử thương mại' rằng nó là một thế lực chính trong việc điều khiển toàn bộ lịch sử của loài người.
Adam Smith đã giải thích trong cuốn 'Của cải của các dân tộc” rằng con người, và chỉ có con người mới được phú cho 'khuynh hướng vận chuyển, đổi chác và trao thứ này để lấy thứ khác.' Quan trọng không kém là những thứ như kĩ năng và tài năng không giống nhau ở mỗi người, và nguồn tài nguyên của thế giới cũng không được phân bố bằng nhau trong tự nhiên. Chính vì loài người cũng có khuynh hướng tấn công người khác, chúng ta luôn buôn bán những gì chúng ta muốn hoặc cướp đoạt nó. Thực sự có thể nói rằng cuốn sách của Bernstein là lịch sử của những cuộc giao thương đầu tiên, nó là một cách nhìn mới mẻ.
Lưỡng Hà cổ đại được phú cho những vùng đất màu mỡ, nước từ sông Tigris và Euphrates nhưng lại thiếu đá và gỗ để xây dựng, cũng như thiếu kim loại như đồng để sản xuất công cụ và vũ khí. Tuy nhiên, người Sumer có nguồn lương thực dư thừa để buôn bán, vì vậy họ có thể giao thương để đổi lấy đá từ gần thượng nguồn của những dòng sông, gỗ từ nơi mà giờ chúng ta gọi là Lebanon (Liban) và kim loại từ Sinai, Cyprus (Cộng hòa Sip) và các nơi khác.
Nền mậu dịch cổ đại có tiềm năng rất lớn. Chỉ một vụ đắm tàu Thời đại đồ đồng vào khoảng năm 1350 TCN ở gần Bodrum - một thị trấn ven biển Thổ Nhĩ Kỳ đã làm thiệt hại hơn 10 tấn đồng và một tấn thỏi thiếc cùng với các hàng hóa khác như ngà voi. (Tỷ lệ lý tưởng của đồng và thiếc để tạo ra đồng điếu là 10-1)
Vào thời La Mã, các hạm đội tàu chiến lớn đã vận chuyển ngũ cốc của Ai Cập, rượu của Hy Lạp, đồng và bạc của Tây Ban Nha, cùng hàng trăm mặt hàng khác quanh khu vực Địa Trung Hải. Người Ấn Độ đã kiếm được số tiền La Mã khổng lồ nhờ bán những thứ gia vị mà người La Mã thèm muốn, đặc biệt là hồ tiêu. Tơ lụa Trung Quốc có giá trị bằng vàng được vận chuyển qua trung tâm Châu Á trên Con đường tơ lụa để tìm đến các khu chợ ở phương Tây.
Khi phương Tây sụp đổ vào cuối thời cổ đại, thương mại đường dài cũng chấm dứt. Một số đồng tiền La Mã niên đại sau năm 180 sau Công nguyên được tìm thấy ở Ấn Độ, khi nền kinh tế La Mã bắt đầu không còn giao dịch bằng vàng và bạc. Người Ả Rập đã thống trị các tuyến thương mại chính của Ấn Độ Dương sau khi Hồi giáo nổi lên. Và lúc Tây Âu hồi sinh nền kinh tế của mình, một nền thương mại sôi động đã phát triển giữa các cường quốc đang lên ở Venice và Trung Đông. (Venice cung cấp nô lệ từ Crimea và Caucasus để đổi lấy gia vị và đường).
Khi Đế chế Ottoman chiếm Constantinople, họ đã ngăn chặn tuyến đường biển đến Crimea. Người châu Âu bắt đầu khám phá các tuyến đường khác để tiếp cận tài nguyên phương Đông và loại bỏ các trung gian.
Năm 1492, Columbus hướng về phía tây và tình cờ đến Tân Thế giới. Năm 1498, Vasco da Gama đã đến Ấn Độ và sau đó đi vòng quanh mũi phía nam châu Phi. Nhờ có thương mại, thế giới hiện đại đã bắt đầu.
Lịch sử thương mại toàn cầu là một câu chuyện dài và lớn lao đến nỗi Bernstein có thể dễ dàng tạo ra một cái kết đột ngột cho cuốn sách, nhưng may mắn là ông không làm vậy. Bằng cách đề cập đến nhiều khía cạnh trên nhiều chủ đề thay vì theo thứ tự thời gian, ông đã cho thấy cách loài người và các quốc gia đối mặt với những vấn đề giống nhau từ lần này sang lần khác và thường giải quyết chúng một cách tương tự trên không đầy 500 trang sách.
Ví dụ, địa hình cằn cỗi và ít mưa của Hy Lạp cổ đại đồng nghĩa với việc địa hình không có nhiều khả năng trồng lúa, nhưng lại rất phù hợp cho việc trồng nho và ô liu. Để xuất khẩu rượu vang và dầu ôliu, Athens đã phát triển ngành công nghiệp gốm sứ để cung cấp các lọ đựng cho những sản phẩm này.
Khi thương mại của Hy Lạp và các thuộc địa phát triển mạnh mẽ dọc theo chiều dài và rộng của Địa Trung Hải và Biển Đen, họ cần sức mạnh của Hải quân để ngăn chặn cướp biển. Chính vì kiểm soát các điểm tắc nghẽn như Dardanelles và Bosporus, những điểm kết nối với các vùng đất giàu có của Ukraine hiện nay, Đế chế Athens đã phát triển mạnh mẽ.
Sự liên tục của thương mại, các thuộc địa, quyền lực hải quân và đế chế được lặp lại ở Venice và Cộng hòa Genoa, Bồ Đào Nha, Hà Lan và Anh. Ngay cả những điểm nút chiến lược vẫn giữ nguyên như cũ: Suez; eo biển Hormuz dẫn đến Vịnh Ba Tư; eo biển Malacca dẫn tới Đông Á; Bosporus và Dardanelles. Điểm khác biệt duy nhất là giờ không còn là nô lệ và gia vị đi qua những vùng đất này nữa mà thay vào đó là dầu.
Bernstein là một nhà văn tài năng và biết cách kể chuyện hấp dẫn. Ông đã làm rất tốt trong cuốn sách này; từ cuộc hành trình vòng quanh thế giới của Francis Drake (một cuộc hành trình đáng kể với những nhà tài trợ của nó, trong đó có cả Nữ hoàng Elizabeth I, trả 50 bảng Anh cho mỗi lần tài trợ.) đến sự lan truyền của Cái chết đen theo sát lịch sử thương mại khi nó tàn phá Châu Âu và vùng Trung Đông.
Tuy nhiên, Bernstein không bao giờ mất khỏi mục tiêu chính của mình, đó là cho người đọc thấy cách thương mại đã tạo ra thế giới trong quá khứ và sẽ hình thành thế giới trong tương lai, cho dù chúng ta có chấp nhận điều này hay không.
“Lịch sử thương mại” là một cuốn sách tuyệt vời.
