Chuyên gia tư vấn: ThS.BS Bùi Ngọc Phương Hòa - Khoa Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour Đà Nẵng.

Dịch não tủy - Người bảo vệ hệ thần kinh

• Dịch não tuỷ xuất phát từ nhóm tế bào đặc biệt, được gọi là đám rối mạch mạc, nằm sâu trong não thất bên. Dịch này đi qua các lỗ Monro, Luschka, Magendie để bao phủ não và tủy sống.
• Dịch não tuỷ được hấp thu trở lại tĩnh mạch bởi hạt Pacchioni, mỗi giờ sinh ra khoảng 20ml và được thay đổi 3 lần trong ngày.
• Thành phần của dịch không ngừng được điều chỉnh bởi các vùng liên diện như hệ thống máu-não, máu-dịch não tuỷ và dịch não tuỷ-máu.

3.1. Thành phần tế bào

Trong dịch não tuỷ, mỗi microlite chứa 0 – 5 lympho bào hoặc tế bào đơn nhân, không có tế bào đa nhân và hồng cầu.

3.2. Thành phần khác

• Protein = 38,2 mg/dL, IgG = 9,9
• Glucose = 61 mg/dL (65% so với máu).
• Chlorid = 124 mEq/L (120% so với máu).
• Lipid = 1,25 mg/dL, gồm phospholipids, sphingolipids, cholesterol và mỡ trung tính.
• Một số lượng ít các chất khác, đặc biệt không thấy trong máu như Beta-Lipoprotein và Fibrinogen.
• Protein và Glucose ở các vùng khác nhau của dịch có sự biến đổi.

• Ở giai đoạn phôi thai sớm, dịch não tuỷ cung cấp dinh dưỡng và mất dần khi phôi lớn lên.
• Dịch não tuỷ giữ vai trò trơn tru và làm đệm giữa não, tủy sống với khung màng cứng bên ngoài, bảo vệ chúng khỏi va chạm cơ học.

• Về khía cạnh miễn dịch, dịch não tuỷ là nơi lưu trữ dịch viêm và các chất miễn dịch, tham gia vào quá trình tổng hợp của hệ thần kinh.
• Chức năng kích thích tố trong dịch não tuỷ vẫn còn nhiều điều chưa rõ ràng.

• Hàm lượng Immunoglobulin tăng cao trong dịch não tủy có thể là dấu hiệu của bệnh đa xơ cứng.
• Nếu bị mắc Bệnh Alzheimer hoặc các chứng mất trí khác, một số loại protein liên quan có thể xuất hiện trong dịch não tủy.
• Màu sắc của dịch có thể biến đổi, màu đỏ có thể là máu não, màu vàng là dấu hiệu của lao màng não, ...
• Dấu hiệu của vi khuẩn hoặc virus có thể cho biết bệnh nhân bị các bệnh như viêm màng não hoặc viêm não.

6.1. Có 3 con đường để thu thập dịch não tuỷ

• Thu từ não thất (thường kết hợp trong phẫu thuật);
• Thu từ bể lớn (lựa chọn chọc dưới chẩm), chỉ định trong những trường hợp đặc biệt;
• Thu từ khoang dưới nhện cột sống thắt lưng (chọc ống sống thắt lưng), con đường thường được chỉ định trong thực tế lâm sàng;

Dịch não tủy thu thập từ các vị trí khác nhau sẽ có thành phần sinh hóa khác nhau. Phương pháp chọc ống sống thắt lưng trong xét nghiệm dịch não tủy đóng vai trò quan trọng trong lâm sàng.

6.2. Chỉ định:

Xét nghiệm dịch não tủy đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh.

• Nghiên cứu về áp lực dịch não tuỷ, lưu thông của nó: tăng trong trường hợp tăng áp lực nội sọ (gây choáng nặng), giảm trong chèn ép tủy sống (u tủy sống),..
• Xét nghiệm dịch não tuỷ (thay đổi sinh hóa, tế bào, vi sinh vật, đo độ pH, định lượng men, các chất dẫn truyền thần kinh....);
• Chụp tuỷ, chụp bao rễ có bơm thuốc cản quang... (hiện nay ít sử dụng vì có MRI hỗ trợ)
  1. Đối với điều trị:

• Đưa thuốc đặc hiệu vào khoang dưới nhện tủy sống.
• Đưa các thuốc gây tê cục bộ phục vụ mục đích phẫu thuật.
• Đưa các thuốc kháng sinh, chống ung thư, corticoide ... để điều trị các bệnh của hệ thần kinh trung ương hoặc các bệnh dây- rễ thần kinh.
  1. Đối với theo dõi kết quả điều trị

6.3. Chống chỉ định

• Tăng áp lực trong sọ
• U não
• Phù nề não nặng
• Tổn thương tuỷ cổ
• Nhiễm khuẩn ở vùng da thắt lưng (vùng chọc kim)
• Rối loạn đông máu (bệnh ưa chảy máu, giảm tiểu cầu, bệnh nhân đang điều trị chống máu đông).

6.4. Tai biến và biến chứng có thể gặp:

• Tụt kẹt não
• Nhiễm khuẩn (áp xe vị trí chọc, viêm màng não mủ...)
• Đau đầu sau chọc ống sống thắt lưng
• Chảy máu (gây ổ máu tụ ngoài màng cứng hoặc chảy máu dưới nhện...)

Thạc sĩ. Bác sĩ Bùi Ngọc Phương Hòa có hơn 24 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Tâm thần kinh. Bác sĩ Hòa là Phó Trưởng Khoa Thần Kinh - Bệnh viện Đa khoa Tỉnh Quảng Ngãi và đã tham gia nhiều khóa đào tạo về Động Kinh, Tai Biến mạch máu não, Alzheimer, Rối loạn vận động, Lão khoa, Bệnh lý Nội Tiết.

Tham khảo: Nguồn từ trang Webmd.com