Văn hóa Huế - Di sản văn hóa đỉnh cao của Việt Nam

Ngay sau khi chính quyền tỉnh Thừa Thiên - Huế công bố dự án Tủ sách Huế, Địa chí Thừa Thiên Huế - Phần Văn hóa (hay còn được biết đến với tên Địa chí Văn hóa Huế) trở thành ấn phẩm khởi đầu của dự án này.

Bộ sách này bao gồm hai cuốn với nhiều thông tin độc đáo, giúp người đọc hiểu hơn về văn hóa đặc sắc của thành phố Huế - một vùng đất mang trong mình truyền thống lịch sử sâu sắc của đất nước.

Tiến sĩ Trần Đại Vinh - một nhà giáo ưu tú (giảng viên chuyên ngành Hán Nôm, khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm Huế) - là người chủ biên của bộ sách này - chia sẻ với Zing về quá trình thực hiện và giá trị của tác phẩm.

Các yếu tố tạo ra văn hóa Huế

- Bộ sách bao gồm 2 cuốn 'Địa chí Thừa Thiên Huế - Phần Văn hóa' đã được thực hiện như thế nào, thưa ông?

- Ban biên soạn của chúng tôi đều có cùng một quan tâm đặc biệt đến văn hóa Huế. Để hoàn thiện từng chương, phần, mục trong bộ sách này, chúng tôi đã mất hai năm rưỡi. Nhưng thực tế là trước đó, hơn 50% thành viên trong nhóm đã có các công trình nghiên cứu riêng về từng khía cạnh của văn hóa Huế từ 15 năm trước.

Nhìn lại văn hóa truyền thống của Huế từ đầu thế kỷ XX, có nhiều nghiên cứu liên tục đã được công bố. Hơn 450 năm trước, các nhà nghiên cứu về văn hóa, lịch sử đã sớm bắt đầu thu thập và tích lũy nhiều tư liệu như Ô châu cận lục của Dương Văn An, tiếp theo là Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn (thế kỷ XVIII)... Điều này đã hỗ trợ chúng tôi rất nhiều trên nhiều phương diện để tiếp cận chủ đề và phân tích một cách đầy đủ hơn.

Tại mỗi lĩnh vực (ẩm thực, tín ngưỡng, nhã nhạc...), chúng tôi đã bổ nhiệm một trưởng nhóm để hướng dẫn các thành viên thực hiện theo kế hoạch đã được xác định trước. Với vai trò chủ biên như tôi, ngoài việc sở hữu kiến thức vững về một số lĩnh vực, còn phải hiểu biết tương đối sâu về các lĩnh vực khác.

Dù chỉ trong hai năm rưỡi, nhưng nhờ sự hợp tác từ nhiều nhà nghiên cứu và nguồn tài liệu phong phú, chúng tôi đã hoàn thành bộ sách khá dày này.

- Ông nghĩ sao về việc ấn phẩm này phản ánh đời sống đa dạng của văn hóa Huế?

- Vào năm 2000, ban biên soạn đã lập ra một kế hoạch ban đầu dựa trên đóng góp ý kiến từ các nhà nghiên cứu văn hóa hàng đầu tại Việt Nam như GS Trần Quốc Vượng.

Sau nhiều năm, chúng tôi đã xây dựng một kế hoạch mới, chi tiết hơn và phản ánh rõ ràng 13 yếu tố chính của văn hóa Huế: Ẩm thực, trang phục, phong tục, y học cổ truyền, văn học, nghệ thuật biểu diễn...

Hệ thống đề cương được chi tiết hóa mạnh mẽ, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về văn hóa Huế. Trong đó, tôi rất ấn tượng với ẩm thực, trang phục và kiến trúc, cảnh quan, cách xây dựng lăng mộ của thành phố Huế. Nhưng cũng không thể quên diễn xướng, nhã nhạc, các điệu nhảy và kịch Huế, tất cả đều là những điểm mạnh của văn hóa này.

- Trong dự án to lớn 'Địa chí Thừa Thiên Huế bao gồm 5 tập, phần Văn hóa không chỉ nổi bật về độ dày và số lượng. Có lẽ ở phạm trù này, chúng ta có nhiều điều để thảo luận hơn?

- Khi đặt mình vào phạm trù văn hóa, có nhiều vấn đề đáng để chúng ta suy ngẫm và nghiên cứu. Suốt hàng thế kỷ, người dân Huế luôn dành sự quan tâm và nỗ lực để nuôi dưỡng và phát triển nền văn hóa của họ.

Chúng tôi đã lập ra một đề cương toàn diện, thể hiện rõ 13 yếu tố của văn hóa Huế.

Trích từ nghiên cứu của Tiến sĩ Trần Đại Vinh

Có hai yếu tố quan trọng tạo nên sự ấn tượng cho bộ ấn phẩm này. Đầu tiên, từ góc độ cá nhân, tôi nhận thấy ban biên soạn đã xây dựng một đề cương cụ thể, có nhiều tầng và sâu sắc, khai thác mỗi lĩnh vực một cách tỉ mỉ và trung thực.

Lý do thứ hai, là văn hóa Huế vốn phong phú và sâu sắc, mang tầm quốc gia.

- Có thể cho tôi biết thêm về câu nói 'văn hóa Huế mang tầm quốc gia' được không?

- Văn hóa Huế không chỉ là biểu tượng của một vùng đất mà nó còn được hình thành qua các giai đoạn lịch sử quan trọng, từ thời kỳ biên giới đến khi trở thành trung tâm chính trị, văn hóa của quốc gia, từ triều Tây Sơn đến triều Nguyễn. Các lĩnh vực như ẩm thực, nghệ thuật biểu diễn, nhã nhạc, sân khấu và nghi lễ, phong tục đều phản ánh được bản sắc sâu sắc của nền văn hóa Việt Nam.

Văn học cung đình từ triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức đến hoàng thân và các bà chúa thơ (Nguyễn Phúc Vĩnh Trinh, Nguyễn Phúc Trinh Thận và Nguyễn Phúc Tịnh Hòa) đều là những tác phẩm đặc sắc nhất của văn học Việt Nam thế kỷ XIX.

Sau thời kỳ XIX, Đặng Huy Trứ - một nhà văn lớn - đã viết về cuộc sống thực tại của nông thôn Việt Nam. Những tập thơ của ông đã thắp sáng niềm đam mê, tình yêu quê hương, vẻ đẹp của quê nhà ở khía cạnh phong tục và truyền thống.

Tóm lại, đó là những đặc trưng của văn hóa Huế, nhưng có những giai đoạn nền văn hóa đó đem lại sự đại diện cho cả đất nước, là biểu tượng của văn hóa Việt.

'Tập đại thành' về văn hóa Huế

- Trước đây đã có nhiều tác phẩm viết về văn hóa Huế, vậy bộ sách này đứng ở đâu trong hàng ngàn tác phẩm khác về xứ Huế?

- Thật vậy, trước đây đã có nhiều tác phẩm nghiên cứu về chủ đề này, từ phương diện tổng quan cho đến từng chi tiết cụ thể. Tuy nhiên, để hiểu biết văn hóa Huế một cách toàn diện, sâu sắc và chi tiết từng khía cạnh trong nền văn hóa đó, bộ sách Địa chí văn hóa Huế là công trình đáp ứng mọi yêu cầu đó.

Bộ sách này là kết quả của nỗ lực tiếp nối những nghiên cứu trước đó, dựa trên nền tảng dữ liệu phong phú được tích lũy trong hàng trăm năm, cùng với tư duy, trăn trở của từng nhà nghiên cứu.

Trong độ tuổi trên 70, chúng tôi, ban biên soạn, đã tích luỹ đủ kinh nghiệm để nhìn nhận sâu sắc mọi vấn đề trong từng lĩnh vực, từ đó nghiên cứu và tạo ra những bài viết sống động, có vị trí đặc biệt trong văn hóa Việt.

Có thể nói đây là 'tập đại thành' cho một cuộc nghiên cứu kỹ lưỡng về văn hóa Huế ở thế kỷ XXI.

- Theo quan điểm của ông, giá trị của bộ sách này nằm ở điểm nào? Nó sẽ ảnh hưởng như thế nào đến việc lan tỏa văn hóa Huế ra xa?

- Bộ sách này là tài liệu cơ bản để tham khảo về văn hóa Huế. Trên hết, nó sẽ hỗ trợ các nhà lãnh đạo chính trị, văn hóa và chính quyền trong việc xây dựng chiến lược phát triển văn hóa và hình thành nhân cách Huế, từ đó đề xuất các chính sách bảo tồn văn hóa này.

Đây là tài liệu có tổ chức để sinh viên ngành nghiên cứu văn hóa có thể tiếp cận toàn bộ nền văn hóa mà không cần tìm kiếm tài liệu ở nhiều nguồn khác nhau.

Trong những năm sắp tới, văn hóa Huế chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển. Kế thừa tài liệu này, tôi tin rằng sẽ có nhiều nhà nghiên cứu tạo ra những tác phẩm mới, cập nhật hơn.

Nền văn hóa Huế đang được bảo tồn và phát triển, cũng có nghĩa là sẽ có nhiều thay đổi, sự hòa nhập và tích hợp các giá trị văn hóa khác từ quốc tế, xã hội hiện đại và các khu vực khác, dân tộc.

Khi đó, bộ tài liệu này sẽ trở thành một nguồn tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo. Hy vọng sẽ có nhiều độc giả trên khắp cả nước đón nhận và ủng hộ văn hóa Huế.

Theo Zing News