Buzz
Phân tích chi tiết Bài ca ngất ngưởng giúp người đọc hình dung về Nguyễn Công Trứ với một phong cách sống, một lối sống đầy cá tính và bản lĩnh. Đồng thời, qua đó đã để lại trong mỗi người nhiều suy ngẫm, nhiều bài học quý giá. Bên cạnh đó các bạn lớp 11 tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu hay khác tại chuyên mục Văn 11.
Phân tích chi tiết Bài ca ngất ngưởng
1. Bắt đầu
- Giới thiệu tổng quan về Nguyễn Công Trứ (đặc điểm cá nhân, cuộc đời, sự nghiệp sáng tác,...)
- Giới thiệu tổng quan về bài thơ 'Bài ca ngất ngưởng' (nguyên cớ, nguồn cảm hứng, tóm tắt giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm,...)
- Tóm tắt bài học cốt lõi từ tác phẩm.
2. Phần chính
a. Phân tích chi tiết bài thơ 'Bài ca ngất ngưởng'
* Nguồn cảm hứng chính của bài thơ - 'ngất ngưởng'
- Được sử dụng 4 lần trong toàn bộ tác phẩm
- Là một thuật ngữ đầy ý nghĩa:
- Trong nghĩa đen: miêu tả trạng thái cao đến mức không ổn định, sắp sửa đổ nhưng chưa đổ.
- Trong bài thơ, nó đại diện cho phong cách sống, tư tưởng của Nguyễn Công Trứ.
* 'Ngất ngưởng' ở vị thế quan lại
- Câu thơ bằng chữ Hán mở đầu đã rõ ràng khẳng định mạnh mẽ lý tưởng đàn ông mà tác giả tự nguyện theo đuổi, đây là lý tưởng chung của những người theo đuổi tri thức phương Đông: mỗi người đều có trách nhiệm với mình trong vũ trụ này.
- Bằng cách sử dụng nhiều từ ngữ Hán Việt và phương pháp liệt kê, Nguyễn Công Trứ đã thông minh liệt kê hàng loạt các vị quan, danh hiệu mà mình đã từng nắm giữ, điều này chỉ ra rằng ông là người có kiến thức rộng và võ công tinh thông.
→ Việc phô trương tài năng và danh vị của Nguyễn Công Trứ không phải là sự kiêu căng, tự phụ, hay khoe khoang mà nó dựa trên tài năng và thành tựu của chính bản thân ông, là lớp vỏ bên ngoài che giấu bên trong là một ý thức rõ ràng về tài năng và vị thế của mình.
* 'Ngất ngưỡng' sau khi về hưu
- Lối sống đặc biệt, không giống ai và hơi nổi loạn:
- Thậm chí con bò vàng cũng được nhà thơ 'trang sức' bằng đeo sợi dây cương.
- Trong khuôn viên chùa, ngay cả một cô gái xinh đẹp cũng phải thua cuộc trước vẻ đẹp tự nhiên của nước non.
- Ông có quan điểm sống rõ ràng, không màng đến việc được hay mất, được khen hay bị phê phán: Đối với ông, sự thất bại và thành công, sự khen ngợi và chỉ trích không có ý nghĩa quan trọng.
- Ông đã chọn cho mình một lối sống tự do, thích hợp làm những điều mình muốn: Tôn trọng hiện tại, thế giới và biết đánh giá những niềm vui trong cuộc sống như thú hát ca, thú thưởng thức rượu và đặc biệt là tình yêu.
→ Tư duy sống, cách sống của Nguyễn Công Trứ đã vượt ra ngoài ranh giới truyền thống nhưng ông vẫn luôn trung thành với chính mình.
b. Những bài học rút ra cho bản thân từ bài thơ 'Bài ca ngất ngưởng'
- Cần nhận biết vị trí, vai trò của mình trong cuộc sống và ý thức rõ về tài năng của bản thân
- Phải có quan niệm sống, mục tiêu sống chính đáng, phải biết vượt lên trên cuộc sống tẻ nhạt, đơn điệu để sống một cuộc sống đáng sống.
- Không nên sống nhỏ bé, ích kỷ, chỉ quan tâm đến lợi ích, tự ái của bản thân mà quên đi những người xung quanh.
3. Kết bài
Tóm tắt những điểm nổi bật về nội dung, nghệ thuật của bài thơ, bài học rút ra cho bản thân và thể hiện cảm xúc cá nhân.
Dàn ý phân tích bài thơ Bài ca ngất ngưởng
a) Mở bài: Giới thiệu về tác giả và tác phẩm
- Nguyễn Công Trứ là một nhân vật lịch sử nổi tiếng để lại dấu ấn không chỉ trong văn chương mà còn trong nhiều lĩnh vực khác, tác phẩm văn học của ông thể hiện sâu sắc về con người và cuộc sống.
- Bài ca ngất ngưởng là một trong những bài thơ nổi tiếng thể hiện rõ tài năng, phẩm chất và ý thức cá nhân của Nguyễn Công Trứ.
b) Thân bài
* Cảm hứng chủ đạo
- “ngất ngưởng”: sự cao thượng, không ổn định, lung lay.
=> Tư thế, thái độ sống đầy kiêu hãnh, vượt xa những trở ngại của con người.
=> Phong cách sống kiên định của Nguyễn Công Trứ, tác giả tự tin vào tài năng và phẩm chất của mình, kể cả khi làm quan, khi ra vào triều đình và sau khi nghỉ hưu.
* Luận điểm 1: Quan điểm sống cao quý trên con đường công danh, sự nghiệp (6 câu đầu)
- “Vũ trụ nội mạc phi phận sự”: thái độ mạnh mẽ khẳng định mọi việc trên trời đất đều phải tuân thủ quy luật tự nhiên -> Sự khẳng định về lòng dũng cảm của nhà văn.
- “Ông Hi Văn… vào lồng”: Coi việc tham gia xã hội là điều bắt buộc nhưng cũng là cơ hội để thể hiện bản lĩnh và tài năng của mình.
- Liệt kê các thành tựu và tài năng của mình trong sự nghiệp chính trị:
+ Tài năng: xuất sắc về văn chương (đạt danh hiệu thủ khoa) và chiến thuật binh (thành tích trong thao lược)
-> Sở hữu tài năng vượt trội: tài văn và võ đều lẫn lộn
+ Khoe khoang về danh vị và vị thế xã hội: Từng giữ các chức vị cao cấp như Tham tán, Tổng đốc, Đại tướng (đóng vai trò ở Trấn Tây), Phủ doãn Thừa Thiên
-> Tự hào về tài năng và vị thế xã hội lớn lao của bản thân.
=> Sáu câu thơ đầu là lời từ thuật của nhà thơ khi đang làm quan, khẳng định sự xuất sắc và tầm nhìn phóng khoáng không giống ai của một người có tài năng đặc biệt.
* Quan điểm sống ngất ngưởng trong lối sống, tư duy (10 câu tiếp)
- Sống theo ý chí và sở thích cá nhân:
- Điều khiển bò như kỹ sư cưỡi ngựa.
- Khi đến chùa, có tiên nữ bắt đầu theo sau.
=> Sở thích độc đáo, khác biệt, thậm chí hơi lạnh lùng và không bình thường.
+ Bụt cũng gượng cười: thể hiện những hành động của tác giả là độc đáo, phi thường, trái ngược với quan điểm của các nhà nho thời phong kiến.
=> Cá tính của nghệ sĩ mong muốn sống theo cách riêng.
- Quan niệm về cuộc sống:
- “Được mất... ngọn gió đông” : Tự tin đặt mình sánh ngang với “thái thượng”, tức sống ung dung tự tại, không quan tâm đến chuyện được khen chê của thế gian
- “Khi hát… khi cười” : tạo cảm giác cuộc sống phong phú, thú vị, từ “khi” lặp đi lặp lại tạo cảm giác niềm vui triền miên.
- “Không… tục” : không phải là Phật, không phải là tiên, không bị ràng buộc bởi thế tục, sống thoát tục -> sống khác biệt, sống ngất ngưởng.
=> Quan niệm sống kỳ lạ, khác thường mang dấu ấn riêng của tác giả.
* Quan điểm 3: Phát biểu về sự ngất ngưởng vượt trội (3 câu cuối)
- “Chẳng giống ai… Nghĩa vua ấy đưa ra quyết định tôn trọng văn võ của mình”: Sử dụng so sánh, ví mình tự tin bằng những nhân vật lịch sử có uy tín như Trái Tuân, Hàn Kì, Phú Bật…
=> Khẳng định bản lĩnh, khẳng định tài năng sánh ngang bậc danh tướng. Tự tin tuyên bố là một người trung thành với bản thân.
- “Ai trong triều cũng ngả mũ trước ông” : đồng thời hỏi và khẳng định vị trí đầu triều về cách sống “ngất ngưởng”
=> Tuyên bố khẳng định tính cách, lòng mong muốn vượt ra ngoài quan điểm đạo đức thông thường của giới Nho. Đối với ông, ngất ngưởng không chỉ là điều hư danh mà còn phải có sự thực danh và thực tài.
* Nét đặc sắc về nghệ thuật:
- Thành công trong việc áp dụng thể hát
- Giọng điệu hóm hỉnh, phóng khoáng của thơ
- Sử dụng điển tích, điển cố một cách thành công
c) Kết bài
- Khẳng định những điểm nổi bật nhất về nội dung và nghệ thuật của Bài ca ngất ngưởng
- Diễn đạt ý kiến cá nhân về bài thơ.
