Buzz
Viết văn nghị luận về một tác phẩm thơ là một chủ đề thú vị trong sách giáo khoa Ngữ văn 11 Chân trời sáng tạo tập 2.
Nghiên cứu về một bài thơ mang lại những ví dụ văn mẫu xuất sắc và đạt điểm cao nhất trong số các bạn học sinh giỏi. Điều này cung cấp cho học sinh nhiều tư liệu học tập hữu ích, giúp họ củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng viết văn nghị luận. Hãy tham khảo thêm: Soạn văn bản nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học.
Thảo luận về một bài thơ ấn tượng nhất
Trong bài thơ “Đôi bướm, nắng vàng”, nhà thơ Hoàng Cầm đã viết:
“Hồi kết độc đáo của nhịp thơ và muối biển
Muối lắng trong chén, thơ đọng trong tâm.”
Thực sự, những gì tinh túy nhất, quý báu nhất, và tinh tế nhất của thơ luôn “đọng trong tâm”, tận sâu trong tình cảm, cảm xúc, tư duy, và ngôn ngữ... Nếu những điều quý báu nhất của biển kết tinh trong những hạt muối “lắng trong chén” dễ thấy thì những gì tinh tế nhất của thơ lại “đọng trong tâm”, sâu sắc, xa xôi không dễ thấy, không dễ cảm nhận, “không thể nhìn bằng ánh mắt thông thường, không thể nếm bằng miệng thông thường” (Hoàng Đức Lương). Đến với bài thơ “Thời gian” của Văn Cao, người đọc lại một lần nữa cảm nhận được sự tập trung sâu sắc của cảm xúc, của tư duy qua những vần thơ đầy ẩn ý, sâu lắng:
Thời gian trôi qua giữa các ngón tay
Làm khô những chiếc lá rơi
Kỷ niệm trong lòng tôi
tan
như tiếng sỏi
trong lòng giếng cạn.
Riêng những câu thơ
vẫn tươi xanh
Riêng những giai điệu hát
vẫn tươi xanh
Và đôi mắt em
như hai giếng nước
(1988)
Cảm nhận về thời gian, suy tư, cảm nghĩ về thời gian là một trong những đề tài lớn trong văn học. Từng được khám phá trong thơ Đường với nỗi đau vô biên của con người của Trần Tử Ngang: “Ai người trước đã qua/ Ai người sau chưa đến?/ Ngẫm trời đất vô tận/ Ngậm ngùi rơi giọt lệ” trong “Ca ngợi Đăng U Châu”, đã để lại dấu ấn của một “mắt thời gian” trong thơ của Xuân Diệu với câu hỏi băn khoăn: “Trời đất vẫn còn nhưng tôi mãi không còn/ Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời” trong “Vội vàng”, và thậm chí cả “cánh chuồn trong giông bão” - nhà thơ nữ Xuân Quỳnh - cũng khắc khoải về sự trôi chảy của thời gian trong tiếng thở dài than thở: “Cuối trời mây trắng bay/ Lá vàng rơi đầy…”.
Tiếp tục dòng suy tư về thời gian, bài thơ của Văn Cao được chia thành hai phần liền kề, tạo ra một cấu trúc đối lập. Sáu dòng thơ đầu tiên là những suy nghĩ của nhà thơ - nhạc sĩ tài năng về sức ảnh hưởng ghê gớm của thời gian đối với con người, cuộc sống:
Thời gian trôi qua giữa các ngón tay
Làm khô lá cây xanh tươi
Kỷ niệm trong lòng tôi
rơi như hạt sỏi
trong lòng giếng cạn.
Thời gian tồn tại như một khái niệm trừu tượng, không hình dạng, nhưng trong cảm nhận của Văn Cao, thời gian có thể trôi qua, thoát ra “giữa các ngón tay”. Dòng thơ với 5 từ, gợi lên hình ảnh con người mong muốn nắm giữ, kiểm soát thời gian vĩnh viễn trong lòng bàn tay. Đằng sau khao khát mãnh liệt đó là nỗi đau, là sự bất lực của con người trước dòng chảy vô hạn của thời gian.
Khi “thời gian trôi qua giữa các ngón tay”, nó sẽ gây ra sự suy tàn, “làm khô” lá cây xanh tươi giàu nước sống ngày xưa. Nhưng tác động kinh hoàng của thời gian không chỉ dừng lại ở những thứ có thể nhìn thấy như lá cây kia. Thời gian cũng làm mờ nhạt, làm phai đi những giá trị vô hình nhưng rất đẹp đẽ, quý báu của cuộc sống con người, đó là kỷ niệm:
Kỷ niệm là một trong những hồi ức quý báu nhất mà con người có thể giữ lại trong tâm trí về những người, những vật, những sự kiện đã trôi qua trong đời. Nhờ vào kỷ niệm, cuộc sống của con người không bị biến thành hư không, không trở nên vô nghĩa. Mặc dù vậy, dưới sức ép của thời gian khắc nghiệt, ngay cả những giá trị tinh thần ấy cũng bị mài mòn, phai nhạt.
Khổ thơ đầu gợi lên ý niệm mang tính triết học bi quan về tác động nghiệt ngã của thời gian đối với con người, sự sống. Ngỡ như chúng ta sẽ gặp lại “nỗi đau nhân thế” nào đó trong thơ ca, nhưng đến khổ thơ tiếp theo, Văn Cao lại cho người đọc thấy có những điều sẽ không chịu theo qui luật khắc nghiệt đó của thời gian, đó là “những dòng thơ”, “những bài hát” và “đôi mắt em”:
Chính những dòng thơ ấy
vẫn xanh tươi
Cũng như những bài hát
vẫn xanh tươi
Và ánh mắt em
như hai giếng nước
Từ “chính”, cùng với ngữ khẳng định “vẫn xanh tươi” được lặp lại hai lần, như một sự khẳng định mạnh mẽ, thể hiện thái độ bất khuất, thách thức đối với tác động của thời gian. “Dòng thơ”, “bài hát” là biểu tượng ẩn dụ để chỉ sự sáng tạo nghệ thuật làm phong phú đẹp cho tâm hồn con người. Chỉ có những dòng thơ, bài hát đó là bền vững theo năm tháng, “nằm ngoài quy luật của sự hủy hoại”, “không thừa nhận sự tiêu biến”. Nghệ thuật ra đời là một trong những phương tiện tối cao để con người đối mặt với sức mạnh của lưỡi hái thời gian.
Bên cạnh nghệ thuật, con người còn tìm được một vũ khí hữu hiệu khác để chống lại thời gian, đó là “ánh mắt em”:
Và ánh mắt em
như hai giếng nước
Ánh mắt là cửa sổ của tâm hồn, là biểu tượng của tình yêu. Tình yêu là nguồn gốc của những điều kỳ diệu, làm cho nghệ thuật thăng hoa. “Thế giới không có tình yêu, mặt trời sẽ tắt đi” (V.Hugo). Bất chấp mọi gian khó, thử thách của số phận và thời gian, con người vẫn có thể sáng tạo, bởi vì có “ánh mắt em” “như hai giếng nước” trong trẻo, đầy mến thương. Đó chính là sự bất tử của cái đẹp trước sức tác động mạnh mẽ của thời gian.
Thời gian làm khô lá của cuộc sống nhưng lại làm xanh lá của nghệ thuật. Thời gian làm rơi ký ức nhưng không thể làm khô đi đôi mắt của tình yêu như hai giếng nước trong lành. Với những cảm xúc, suy tư “đọng sâu”, với niềm tin mãnh liệt và sâu sắc, bài thơ “Thời gian” của Văn Cao sẽ luôn “còn xanh”, như một biểu tượng của sự bất diệt, vĩnh cửu của Nghệ thuật - Tình yêu và cái đẹp!
