Vào ngày 5/5/1110, Mặt Trăng biến mất một cách bí ẩn

Trong các văn kiện cổ xưa, người ta ghi lại sự kiện kỳ lạ trên bầu trời Châu Âu.

Gần 900 năm trước, những người yêu thích thiên văn tại Anh đã chứng kiến một hiện tượng nguyệt thực toàn phần kỳ lạ, khiến người ta hoảng sợ. Mặc dù trời đêm quang đãng với những vì sa sáng tỏa sáng khắp nơi, Mặt Trăng đột nhiên biến mất.

Theo ghi chép trong tài liệu gọi là Ký sự Peterborough, người viết miêu tả Mặt Trăng 'biến mất hoàn toàn, không một ánh sáng nào, không có hình dạng hay đường viền của nó', và hiện tượng này 'tiếp tục suốt một thời gian ngắn, rồi sau đó [Mặt Trăng] trở lại toàn vẹn và sáng chói'. Suốt nhiều thế kỷ sau đó, không ai có thể đưa ra giải thích hợp lý cho hiện tượng kỳ lạ này.

Để giải thích sự kiện bí ẩn diễn ra vào ngày 5/5/1110, một nhóm các nhà khoa học đã phân tích các vòng cây cổ, khảo sát các lõi băng lâu đời và tìm kiếm mọi tài liệu cổ điển có liên quan. Theo báo cáo mới được công bố trên Nature, các nhà nghiên cứu cho rằng 'một đám tro bụi đã được lãng quên thoát ra từ sự kiện phun trào núi lửa' xảy ra từ năm 1108 đến 1110, có khả năng bắt nguồn từ núi lửa Asama ở Nhật Bản, tạo ra một lớp khói bụi dày phủ lên Châu Âu, khiến Mặt Trăng biến mất một cách bí ẩn.

'Tôi rất may mắn được có cơ hội nghiên cứu các vòng cây cổ, các văn kiện cổ từ thời xưa và dữ liệu từ các lõi băng. Cảm giác như là tôi đang du hành ngược thời gian vậy', Sébastien Guillet, nhà nghiên cứu về khí hậu từ Đại học Geneva và tác giả chính của nghiên cứu, viết trong email gửi đến báo chí.

Quá trình nghiên cứu rất dài và gian khổ; ngoài việc phân tích điều kiện thời tiết dựa trên các lõi băng và vòng cây, các nhà nghiên cứu còn phải tìm kiếm thông tin liên quan trong các tài liệu cổ nói về Châu Âu thế kỷ 12, đa số là bằng tiếng Latin. 'Đôi khi tốn nhiều ngày đọc văn bản cổ mà không tìm thấy thông tin hữu ích. Phải kiên nhẫn mới thành công', giáo sư Guillet nói.

May mắn thay, nỗ lực nghiên cứu từ năm 2016 cho đến nay đã mang lại kết quả.

Như đã ghi trong báo cáo, 'hiện tượng nguyệt thực toàn phần tối nhất' được ghi nhận từ thế kỷ 17 có liên quan đến các vụ phun trào núi lửa lớn. Ngoài ra, Ký sự Peterborough mô tả một trong những hiện tượng nguyệt thực toàn phần chi tiết nhất, kéo dài nhất trong khoảng từ năm 500 đến 1800 Sau Công nguyên. Có nhiều lý do để các nhà khoa học tìm kiếm bất kỳ sự kiện núi lửa nào xảy ra trước hiện tượng nguyệt thực đặc biệt này.

Nhà nghiên cứu Guillet và đồng nghiệp theo dõi hoạt động núi lửa qua các lõi băng cổ từ Greenland và Nam Cực. Đây là những tài liệu quý về khí hậu Trái Đất ngày xưa, bao gồm cả các vụ núi lửa phun trào có thể lan khắp thế giới.

Nhóm các nhà khoa học điều tra sự hiện diện của sulfate trong các lõi băng trước và sau năm 1110, nhằm xác định liệu có bất kỳ vụ phun trào nào đáng chú ý xảy ra trong thời gian nguyệt thực toàn phần. So sánh với dữ liệu đã biết về các hoạt động núi lửa trong 1000 năm qua, họ nhận thấy rằng vụ phun trào thứ 7 về lượng sulfur lớn này xảy ra trong khoảng thời gian hiện tượng nguyệt thực toàn phần.

Để củng cố giả thuyết này, các nhà khoa học thu thập thêm thông tin từ các vòng cây ghi lại các sự kiện lịch sử trong thời kỳ này. Theo vòng cây, vào năm 1109, miền Tây Châu Âu trở lạnh và mưa nhiều, có khả năng cao là do tác động của tro bụi từ hoạt động núi lửa.

Các tài liệu lịch sử khác cũng ghi lại những hiện tượng thời tiết cực đoan xảy ra trong thời gian xung quanh năm 1110. Theo Biên niên sử Inisfallen, người Ireland ăn chay và cầu nguyện để 'xua tan những trận mưa lớn và thời tiết khắc nghiệt vào mùa hạ và mùa thu'. Theo Ký sự Morigny, nạn đói ập đến Pháp khiến nhiều người giàu sang trở thành người nghèo khổ. Còn theo Ký sự Peterborough, sự kiện nguyệt thực kỳ lạ đã khiến năm 1110 trở thành 'một năm đau khổ'.

Không thể phủ nhận nhiều yếu tố phức tạp khác đã góp phần vào hiện tượng thời tiết cực đoan và sự lộn xộn xã hội, nhưng giáo sư Guillet và đồng nghiệp cho rằng các bằng chứng tự nhiên và lịch sử cho thấy các vụ phun trào núi lửa lớn là một trong những nguyên nhân chính gây ra sự hỗn loạn; nghi can chính là núi lửa Asama ở Nhật Bản. Theo cuốn nhật ký Chūyūki, Asama đã phun trào vào năm 1108.

Tuy nhiên, cần thêm nghiên cứu để xác định chính xác lớp bụi phủ lên bầu trời Châu Âu vào năm đó. Khả năng cao Asama không phải là núi lửa duy nhất phun khói bụi, mà còn có nhiều vụ phun trào khác chưa được biết đến.

Nghiên cứu và giả thuyết mới này cho thấy sự liên kết chặt chẽ giữa hành tinh chúng ta với các nền văn minh đang tồn tại trên mặt đất. Một thảm họa tự nhiên ở xa xôi cũng có thể ảnh hưởng đến cộng đồng sinh sống cách xa hàng ngàn kilomet, thậm chí có thể làm Mặt Trăng biến mất trong một đêm đầy sao.

'Nhiều vụ phun trào núi lửa đã được ghi lại rõ trong các lõi băng chưa được khảo sát kỹ lưỡng. Vẫn còn nhiều công việc để làm để hiểu rõ tác động của các vụ phun trào đối với khí hậu và cộng đồng người xưa', Sébastien Guillet kết luận.

Tham khảo Vice