Vẻ đẹp của mùa thu trong tác phẩm Sang Thu

Yêu cầu bài viết: Hãy phân tích về vẻ đẹp của mùa thu trong bài thơ Sang Thu của Hữu Thỉnh.

Mẫu bài văn: Phân tích vẻ đẹp của mùa thu trong bài thơ Sang Thu

Bài viết:

Mùa thu từ lâu đã là đề tài phong phú trong thi ca, từ những bài thơ của Nguyễn Du với 'Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san', đến Nguyễn Khuyến với 'Ao thu lạnh lẽo nước trong veo'... Mùa thu luôn làm xao xuyến lòng người. Nhà thơ quân đội Hữu Thỉnh, con cháu của Vĩnh Phúc, cũng đã để tâm hồn mình rơi vào khoảnh khắc của mùa thu khi sáng tác bài thơ Sang Thu vào năm 1977, trong tập thơ 'Từ chiến hào đến thành phố'. Bài thơ này thực sự thể hiện một cách chân thực và tinh tế vẻ đẹp của mùa thu:

'Bỗng nhận ra hương ổi
...
Trên hàng cây đứng tuổi'

Chuyển mùa thường khiến lòng người bâng khuâng, đặc biệt là từ mùa hạ sôi động, nóng bức sang mùa thu dịu dàng. Sự chuyển đổi này không chỉ diễn ra trong một khoảnh khắc, mà thường là một quá trình khá lâu dài và đôi khi khó nhận ra. Tuy nhiên, thi nhân luôn nhạy cảm và tinh tế trong việc cảm nhận và miêu tả nét đẹp của mùa thu.

Bắt đầu từ những biểu hiện mơ hồ của mùa thu:

'Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về...'

Từ từ khóa 'bỗng' báo hiệu sự thay đổi: nó diễn tả sự bất ngờ khiến cho người đọc ngạc nhiên. Mùa hạ đang đến hồi kết thúc, bất ngờ một ngày nào đó, ta 'bỗng' nhận ra trong không gian tràn đầy một mùi hương quen thuộc nhưng mới mẻ:'hương ổi'. Cây ổi tươi xanh đã đậu hoa từ mùa hè, và đến hôm nay, trái ổi mới chín vàng ươm thơm ngát, báo hiệu mùa thu đang đến, mùa quả chín ngọt ngào thay thế. Tại sao tác giả Hữu Thỉnh lại chọn tả mùi hương ổi thay vì mùi hương khác như cúc vàng, cốm mới...? Có lẽ vì hương ổi đã trở thành một ký ức tuổi thơ của nhà thơ, hương ổi là dấu hiệu đầu tiên của mùa thu trên quê hương Vĩnh Phúc. Giống như nhà thơ Nguyễn Khuyến mang vào thơ của mình chi tiết về nông thôn Bắc Bộ, Hữu Thỉnh đã mang vào thơ mình vẻ đẹp đặc trưng của quê hương. Sự nhận biết độc đáo qua khứu giác này được thể hiện mạnh mẽ hơn thông qua động từ 'phả' và hình ảnh mơ hồ của 'gió se'. Hữu Thỉnh giữ cho mùi hương ổi và gió thu đan xen lẫn nhau, tạo ra một sự hòa quện. Vì có hương ổi mà gió thu trở nên ngọt ngào hơn, và vì có gió thu, hương ổi lan tỏa xa hơn. Mùi thơm kết hợp với cảm giác se lạnh tạo ra một sự đồng điệu, làm nổi bật thêm vẻ đẹp đầu tiên trong bức tranh thu.

Mùa thu Bắc Bộ không thể thiếu những làn sương mù dày đặc: 'Sương chùng chình qua ngõ'. Theo cách mô tả thực tế, đây là một đặc điểm của mùa thu được tác giả diễn tả: khi mùa thu đến, sương mù phủ mình lên hàng rào, mái nhà, làm cho cảnh vật trở nên mơ hồ và huyền ảo. Điều này cũng là một phần của vẻ đẹp chuyển mùa kỳ diệu, mà chỉ có những người nhạy cảm và tinh tế mới có thể nhận biết và đưa vào thơ của mình, để dự đoán nhẹ nhàng rằng: 'Hình như thu đã về...'.

Chính từ khoảnh khắc ấy, Hữu Thỉnh quan sát mọi sự để nhận biết thời điểm chuyển mùa từ hạ sang thu:

'Sông dường như dịu dàng
Chim bắt đầu vội vã
Đám mây mùa hạ khuất
Chuyển sang mùa thu'

Vẫn là kỹ thuật nhân hóa tài tình: Dòng sông trở nên 'dịu dàng', chậm rãi, như đang suy tư, trầm mặc khi thu về mang theo một mùi cảm xúc... Thực tế, đó cũng là quy luật tự nhiên: mùa hạ thường mưa nhiều, dòng chảy mạnh mẽ, sông trôi cuồn cuộn, phù sa nặng nề, nhưng đến mùa thu, dòng chảy thường ít hơn, sông lăn tăn sóng gợn, vì vậy cảm nhận của nhà thơ giống như thấy dòng sông có một tâm trạng, một dòng chảy êm đềm, nhẹ nhàng chứa đựng một điều gì đó... Nhà thơ Huy Cận, trong mùa thu năm 1939, cũng cảm nhận được dòng chảy mùa thu qua câu thơ:

'Sóng gợn tràng giang buồn thiu...'

Dòng sông trong bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh không mang nỗi buồn của mùa thu, nhưng lại đầy xúc cảm trong khoảnh khắc chuyển mùa. Vẫn đẹp, vẫn lôi cuốn.

Trên bầu trời rộng lớn, những đàn chim bắt đầu di chuyển về phương Nam tránh lạnh. Hình ảnh quen thuộc ấy mang một sắc thái riêng, rất tinh tế qua cụm từ 'bắt đầu', biểu hiện cho sự khởi đầu của mùa thu với hơi se se lạnh. Nhà thơ đã sáng tạo ra những câu thơ hay, khi đặt sự đối lập giữa dòng sông chậm rãi và sự vội vã của đàn chim. Dù là chậm hay nhanh, tất cả đều thay đổi để thông báo rằng mùa hạ đã qua và mùa thu vàng đã trở lại, làm cho tâm hồn thi sĩ bừng cháy cảm xúc.

Tuy nhiên, điều độc đáo nhất trong khổ thơ là hình ảnh 'đám mây mùa hạ, vắt nửa mình sang thu'. Việc tả mây thu không phải là mới mẻ trong văn học Việt Nam khi nói về mùa thu. Nguyễn Khuyến đã miêu tả mây mùa thu của quê ông, nông thôn Bắc Bộ, như sau:

'Tầng mây lơ lửng trên bầu trời xanh ngắt' (trích từ bài thơ Câu cá mùa thu)

Trong thơ của cụ Tam Nguyên Yên Đổ, đám mây mùa thu bông xốp, nhẹ nhàng hòa quện với bầu trời xanh biếc. Trong bài Sang thu của Hữu Thỉnh, mây vẫn mang nét mùa hạ, xám xịt như dấu vết của cơn mưa rào, nhưng tác giả đã tả mây 'vắt nửa mình sang thu', đón mùa thu đầy niềm vui và sắc màu. Sự tinh tế trong miêu tả đến mức độ đầy cảm xúc, làm nét đẹp chuyển thu trở nên đầy cuốn hút và thấm đẫm cảm xúc của con người yêu thiên nhiên.

Trong khổ thơ cuối, nhà thơ đưa người đọc đến với những suy tư sâu sắc:

'Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi'

Nhắc đến thiên nhiên và thời tiết, nhà thơ sử dụng hai yếu tố quen thuộc là nắng và mưa để diễn đạt sự chuyển đổi giữa mùa hạ và mùa thu. Tả nét đẹp chuyển thu qua các giác quan một cách tinh tế và nhạy bén. Mùa thu đến rồi, nhưng cảm giác của mùa hạ vẫn chưa phai nhạt, tạo nên một sự giao thoa đầy mê hoặc. Nét đẹp chuyển thu không chỉ nằm trong hình ảnh, mà còn trong những triết lý sâu sắc được thể hiện qua từng câu thơ cuối cùng.

Những tiếng sấm vang rền,
Trên cành cây già rụng lá.

Cơn giông tan biến, mùa thu hiện hữu.
Vươn bước vững chắc, như dòng chảy của lịch sử.

Mùa thu về, hòa mình vào không gian rộn ràng.
Tâm hồn Việt đẹp, như hình ảnh trầm lặng của mùa thu.

""""---HẾT""""--

Bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh nổi tiếng,
Văn mẫu tham khảo: Phân tích Sang thu, Cảm nhận về bài thơ Sang thu.