Vì sao 'Hạn chế giao tiếp xã hội' là biện pháp cứu cánh đối với đại dịch Covid-19

Trong thời điểm hiện tại, khi vắc xin chưa đủ an toàn và hiệu quả, và chưa có liệu pháp điều trị hiệu quả cho Covid-19, biện pháp phòng ngừa là lựa chọn hợp lý nhất.

Trong cuộc kỳ thịnh vượng cuối cùng của Thế chiến I, thế giới đã phải đối mặt với một đại dịch kinh khủng đã lan ra khắp nơi, được gọi là 'Cúm Tây Ban Nha'. Đại dịch đã khiến hơn 1/4 dân số thế giới lây nhiễm, với ước tính từ 50 đến 100 triệu người tử vong, trở thành một trong những đại dịch gây ra tỷ lệ tử vong lớn nhất trong lịch sử nhân loại.

Trong bối cảnh của đại dịch, các thành phố ở Hoa Kỳ đã có những phản ứng khác nhau. Vào tháng 9 năm 1918, một số nơi đã tổ chức các cuộc diễu hành nhằm quảng bá cho trái phiếu chiến tranh để hỗ trợ chiến dịch ở châu Âu. Tại Philadelphia, nơi có 600 binh sĩ đã nhiễm virus cúm, chính quyền thành phố vẫn tiếp tục tổ chức sự kiện này. Trong khi đó, thành phố St. Louis đã hủy bỏ các sự kiện công cộng và yêu cầu hạn chế giao tiếp xã hội.

Chỉ trong vòng 1 tháng, Philadelphia đã ghi nhận 10.000 ca tử vong, trong khi St. Louis chỉ có 700 ca.

Tầm quan trọng của 'Giãn cách xã hội' trong đại dịch

Cuộc diễu hành không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến sự chênh lệch về tỷ lệ tử vong giữa hai thành phố. Số liệu này thực sự là minh chứng cho sự quan trọng của việc thực hiện 'Giãn cách xã hội' - hoặc 'Hạn chế giao tiếp xã hội' - trong một đại dịch.

'Giãn cách xã hội nghĩa là tạo ra khoảng cách với hai hoặc nhiều người khác, nhằm ngăn hoặc giảm khả năng virus lây lan,' - dẫn lời của Arindam Basu, phó giáo sư dịch tễ học và sức khỏe môi trường tại Đại học Canterbury, New Zealand.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học PNAS đã phân tích tình hình của một số thành phố ở Mỹ vào năm 1918, và chỉ ra rằng những nơi mà lệnh cấm tụ tập, đóng cửa rạp chiếu phim, trường học và nhà thờ được áp dụng từ sớm, có tỷ lệ tử vong thấp hơn nhiều so với những nơi không áp dụng.

Trong hơn 100 năm qua, thế giới một lần nữa đối mặt với một đại dịch mới: Covid-19 gây ra bởi virus corona SARS-CoV-2. Hiện nay, dân số thế giới lớn hơn gấp 6 lần so với năm 1918. Mặc dù Covid-19 và cúm Tây Ban Nha khác biệt về nhiều mặt, nhưng bài học về việc hạn chế tiếp xúc xã hội vẫn cực kỳ quan trọng. Điều này có thể là biện pháp hiệu quả nhất hiện nay để chống lại một đại dịch toàn cầu.

'Hiện nay, khi chưa có vắc xin đủ an toàn và hiệu quả, và chưa có liệu pháp điều trị tốt cho Covid-19,' - Basu nói. 'Thiếu đi cả hai điều đó, phòng ngừa là lựa chọn tốt nhất cho chúng ta lúc này.'

Hạn chế tiếp xúc xã hội không giống như cách ly

Nhiều quốc gia trên thế giới đang thử nghiệm một số biện pháp để thực hiện giãn cách xã hội, nhằm làm chậm sự lan truyền của Covid-19. Từ việc cấm tụ tập đám đông, đóng cửa nơi công cộng, trung tâm giải trí, quán bar, nhà hàng, trường học... cho đến việc phong tỏa toàn bộ thành phố và buộc người dân phải ở trong nhà.

Việc tự cách ly tại nhà của những người có nguy cơ cao về bệnh là một hình thức giãn cách xã hội, tuy nhiên cần phải làm rõ sự khác biệt. 'Cách ly' là biện pháp nhằm ngăn không cho những người đã xác định mắc bệnh hoặc đã tiếp xúc với người mắc bệnh ra ngoài. Trong khi đó, 'giãn cách xã hội' là biện pháp áp dụng rộng rãi hơn đối với mọi người, để giảm thiểu khả năng lây lan của dịch bệnh trong cộng đồng.

Và có lý do để tin rằng việc duy trì khoảng cách xã hội là một chiến lược quan trọng đối với đại dịch Covid-19 hiện nay.

Theo một nghiên cứu chưa công bố được đăng trên CMMID (Trung tâm mô hình toán học các bệnh truyền nhiễm), mỗi người nhiễm virus corona trung bình có thể lây nhiễm cho 2 - 3 người khi dịch mới bắt đầu. Thời gian ủ bệnh - từ khi tiếp xúc cho đến khi có triệu chứng - thường kéo dài 5 ngày, có thể lên tới 14 ngày - theo nghiên cứu từ Trung Quốc.

Vì thời gian ủ bệnh dài, nếu bạn nhiễm và tiếp tục giao tiếp xã hội bình thường, bạn có thể lây cho ít nhất 2 - 3 người khác - có thể là bạn bè hoặc thân nhân trong gia đình. Những người này sẽ tiếp tục lây lan, và trong 1 tháng, ít nhất 244 người sẽ nhiễm virus, và trong 2 tháng sẽ lên tới 59604 - chỉ với 1 nguồn duy nhất từ bạn.

Nhưng đó chưa phải là hết! Một số nghiên cứu chỉ ra rằng virus corona có thể lây từ người sang người ngay từ khi chưa có triệu chứng - được gọi là nhóm 'truyền nhiễm thầm lặng'. Nghiên cứu của chuyên gia Lauren Ancel Meyers từ Đại học Texas, Austin cho thấy, nhóm này có thể chiếm tới 10% số ca nhiễm bệnh hiện nay. Ngoài ra, ước tính khoảng 1% - 3% người nhiễm sẽ không có triệu chứng. Họ dương tính với virus nhưng vẫn khoẻ mạnh, và chắc chắn không tự cách ly.

Vậy nếu biện pháp 'giãn cách xã hội' được thực hiện đúng cách, virus có thể không lây lan nữa chứ?

Bài học từ những bi kịch

Hiện tại, có nhiều bằng chứng cho thấy việc công chúng ở nhà, giữ khoảng cách an toàn với nhau có thể làm chậm sự lây lan của Covid-19. Ở Vũ Hán, các nhà nghiên cứu đã xác định rằng lệnh phong tỏa đã giúp giảm hệ số lây nhiễm của thành phố từ 2,35 xuống gần 1. Khi hệ số này đạt 1, số ca lây nhiễm sẽ ngừng tăng lên, bởi mỗi người bệnh chỉ có thể truyền nhiễm cho 1 người khác.

Mô hình hóa các trường hợp ở Trung Quốc cũng cho thấy kết quả tương tự, khi 'giãn cách xã hội' là chìa khóa để giảm hệ số lây nhiễm tại tỉnh Hồ Bắc. Có thể kết luận, lệnh phong tỏa được đưa ra sớm càng tốt, hệ quả sẽ giảm đi tương ứng.

Một trong những mục tiêu lớn nhất của 'giãn cách xã hội', là làm sao để 'san phẳng' xu hướng - khiến virus lây lan chậm nhất có thể. Ý tưởng ở đây là kéo dài thời gian lây nhiễm ra cộng đồng và đẩy đỉnh dịch về sâu nhất có thể. Làm được như vậy, biểu đồ xu hướng sẽ phẳng hơn, cho nhân loại nhiều thời gian để điều trị bệnh và giảm áp lực cho ngành y tế.

Nhưng đưa ý tưởng này ra thực tế như thế nào? Các quốc gia trên thế giới sẽ có những cách tiếp cận khác nhau. Anh là một trong những nước đã cố gắng dự đoán khả năng lây lan của virus, qua một nghiên cứu của ĐH Imperial College London ngày 16/3. Họ sử dụng 2 mô hình giả tưởng với Anh và Mỹ: 1 áp dụng cách ly với các trường hợp nhiễm bệnh, và 1 đòi hỏi giãn cách xã hội với cả cộng đồng.

Kết quả cho thấy, nếu không làm bất kỳ biện pháp gì để ngăn dịch, Anh sẽ phải đối mặt với thảm họa hơn 500.000 người chết, trong khi Mỹ là 2,2 triệu. Nếu áp dụng cách ly với người nhiễm, áp lực cho ngành y tế sẽ giảm tới 2/3 và lượng người chết giảm hơn 1/2, nhưng như vậy vẫn là quá nhiều. Vậy nên, tốt nhất sẽ là chính sách thứ 2 - giãn cách xã hội.

Trước khi báo cáo được công bố, Anh Quốc từng hướng đến biện pháp 'miễn dịch cộng đồng' - tức là để dịch bệnh lây lan và tự khỏi, sau đó sản xuất vaccine. Tuy nhiên sau đó, họ đã phải bác bỏ biện pháp này do tốc độ lây lan của bệnh là rất nhanh, gây quá tải cho nền y tế và có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Đồng thời, chính phủ Anh ban hành các biện pháp siết chặt đối với doanh nghiệp và địa điểm công cộng trên phạm vi toàn quốc.

Ý hiện nay là một minh chứng khác về sự quan trọng của việc giữ khoảng cách xã hội. Đất nước này có dân số già, các gia đình có xu hướng sinh sống gần gũi hơn. Và kết quả, Ý nay đã là trung tâm dịch của thế giới và là ổ dịch lớn thứ 2 toàn cầu, với số lượng người tử vong cao hơn gấp đôi Trung Quốc. Một phần lý do cũng là vì tỉ lệ tử ở người già trên 80 tuổi là quá cao - 14,8%.

Nhưng khi Ý áp dụng giãn cách xã hội, mọi thứ vẫn trở nên khác biệt. So sánh giữa Bergamo và Lodi - 2 thị trấn áp dụng các biện pháp khác nhau khi dịch bệnh nổ ra. Tại Lodi, trường hợp nhiễm virus đầu tiên được xác định vào ngày 21/2, và lệnh siết di chuyển áp dụng chỉ sau đó 2 ngày. Bergamo có ca nhiễm đầu tiên vào ngày 23/2 tại một cộng đồng nhỏ, nhưng chẳng có hành động gì cho đến khi lệnh phong tỏa toàn quốc đưa ra vào ngày 8/3.

Ngày 7/3, cả hai thị trấn có khoảng 800 ca nhiễm. Nhưng đến ngày 13/3, Bergamo tăng lên tới 2300 trường hợp, trong khi Lodi chỉ là 1.100. Cả hai thị trấn có cùng cấu trúc tuổi trong dân số, với 21% người già trên 65 tuổi.

'Dù Bergamo đông dân hơn Lodi, nhưng ổ dịch ở cả hai nơi có cùng một quy mô và có thể so sánh,' - Jennifer Dowd từ ĐH Oxford cho biết.

Theo Dowd, câu chuyện của hai thị trấn này có thể sẽ rất giống với những gì đã xảy ra với Philadelphia và St. Louis năm 1918, nhưng hiện vẫn còn quá sớm để khẳng định. Bởi lẽ điều khác biệt nhất ở đây nằm ở số lượng người nhiễm, chứ không phải số người chết.

Tuy nhiên, theo Dowd, có đủ dẫn chứng để kết luận rằng việc hạn chế tiếp xúc xã hội mang lại hiệu quả. 'Chúng ta thấy được những bằng chứng thực tế về sự hiệu quả của biện pháp này.'

Dĩ nhiên, việc phải tránh xa cộng đồng, tách biệt với bạn bè và gia đình không phải là điều dễ dàng, đặc biệt trong thời điểm đại dịch khiến nỗi sợ lan rộng. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra những hậu quả của việc cô lập bản thân trong thời gian dài, như tăng nguy cơ mắc bệnh tim, trầm cảm, hoặc mất trí nhớ.

Tuy nhiên, khác với năm 1918, giãn cách xã hội không đồng nghĩa với việc chúng ta không thể liên lạc với nhau nữa. Hiện nay, bạn có đủ công nghệ - điện thoại, máy tính, internet... để duy trì mối liên hệ với người thân và bạn bè.

Và điều quan trọng nhất là phải làm những gì có thể giúp cho những người thân yêu được an toàn.

Tham khảo: BBC