Vi sinh vật, nấm mốc 'tấn công' Trạm vũ trụ: Có gây tổn hại cho phi hành gia không?

Sự phát hiện của nấm mốc, vi sinh vật trên các trạm vũ trụ khiến các nhà khoa học lo lắng về những hậu quả nghiêm trọng mà con người có thể phải chịu khi chúng trở về Trái Đất.

Năm 1998, Trạm vũ trụ Hòa Bình (Mir) của Nga đột nhiên gặp phải nhiều vấn đề. Mất điện xảy ra ngày càng nhiều, máy tính gặp lỗi, hệ thống kiểm soát không khí bị rò rỉ... khiến cho các phi hành gia tin rằng trạm vũ trụ đã bắt đầu lão hóa sau 12 năm hoạt động. Tuy nhiên, họ đã phát hiện một điều bất ngờ.

Cuộc xâm nhập đột ngột vào không gian

Đó là khi mở một bảng mạch để kiểm tra, các phi hành gia đã phát hiện một số giọt nước màu đen. Chúng có kích thước tương đương với quả bóng đá. Sau khi thu thập và phân tích, họ phát hiện ra rằng những giọt nước này chứa đầy nấm và vi khuẩn. Những vi sinh vật này bắt đầu phát triển và ăn mòn các linh kiện và dây cáp.

Năm 2018, Trạm không gian quốc tế ISS đã phát hiện ra sự hiện diện ngày càng nhiều vi khuẩn bên trong không gian kín của trạm. Trong phòng tập thể dục và nhà vệ sinh, các nhà khoa học đã tìm thấy 5 loại vi khuẩn đường ruột khác nhau đang phát triển. Sau khi phân loại, họ xác định được rằng cả vi khuẩn và nấm mốc đều tồn tại trong trạm. Trong đó, vi khuẩn Staphylococcus chiếm tỷ lệ 26%, vi khuẩn Pantoea chiếm 23%, vi khuẩn Bacillus chiếm 11%. Thậm chí, những vi khuẩn có khả năng gây bệnh trên Trái Đất như vi khuẩn Staphylococcus aureus - thường trú trên da người - chiếm 11% và vi khuẩn Enterobacter - thường gây bệnh đường ruột cho động vật - chiếm dưới 9%.

Cần lưu ý rằng quá trình thiết kế và xây dựng các trạm vũ trụ luôn tuân thủ quy trình sạch sẽ hoàn hảo. Tất cả từ vật liệu, lao động cho đến phi hành gia đều được đưa vào môi trường vô trùng hoàn hảo trước khi lên quỹ đạo. Nhưng vi khuẩn và nấm mốc được phát hiện trên các trạm vũ trụ lại đến từ đâu?

Vi khuẩn và nấm mốc trên Trái đất có thể gây ra nhiều vấn đề cho sức khỏe con người. Do đó, các nhà khoa học đặt câu hỏi liệu chúng có ảnh hưởng đến sức khỏe của phi hành gia không? Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Astrobiology đã trả lời những thắc mắc này.

Sau khi tiến hành nghiên cứu, NASA kết luận rằng vi khuẩn trên ISS có đặc điểm tương tự như trên Trái Đất. Chúng có nguồn gốc từ con người. Tiến sĩ Kasthuri Venkateswaran của Phòng thí nghiệm động cơ phản lực NASA cho biết, vi khuẩn và nấm mốc này có thể đã bắt đầu từ ngày họ lắp đặt các thiết bị. Các loại khác lại là do chúng lẻn theo các phi hành gia mới và thiết bị gửi lên trạm.

Cảnh báo về nhiều nguy cơ mới

Bởi vì thực tế là cơ thể con người là môi trường sống của rất nhiều loại vi khuẩn khác nhau. Chúng chọn cơ thể chúng ta làm nơi trú ngụ suốt cuộc đời. Do đó, vi khuẩn trong ruột hoặc ve ăn da chết trong cơ thể con người đã lẻn theo các phi hành gia lên trạm vũ trụ. Và trong không gian, chúng học cách thích nghi với môi trường sống mới như các phi hành gia.

Các nhà nghiên cứu vi trùng tại Đại học Y khoa Graz (Áo) đã thực hiện nghiên cứu về cộng đồng vi sinh vật trên trạm vũ trụ ISS. Họ đã thu thập và phân tích các mẫu từ đó. Christine Moissl-Eichinger, đại diện của nhóm nghiên cứu, lưu ý rằng không gian vũ trụ là một môi trường cực kỳ khắc nghiệt, không chỉ đối với phi hành gia mà còn cả đối với các vi sinh vật.

Sau nghiên cứu, chuyên gia phát hiện rằng các vi sinh vật này đã tiến hóa để thích nghi với môi trường mới. Điều này khiến họ lo ngại về sự tồn tại của các vi sinh vật và nấm mốc có hại khác trên trạm vũ trụ. Chúng có thể gây nguy hiểm cho các phi hành gia và hoạt động trên trạm.

Trong số 55 vi sinh vật được phát hiện trên trạm vũ trụ, nhiều loại đã phát triển khả năng kháng kháng sinh cao hơn hoặc gây hại cho con người. Một ví dụ là vi sinh vật có tên Technophile, chúng phát triển khả năng ăn mòn kim loại. Điều này có thể gây hại cho thiết bị trên trạm vũ trụ ISS, tạo ra nguy cơ cho các phi hành gia.

Lý thuyết cho rằng, vi khuẩn và vi sinh vật thường chỉ gây vấn đề sức khỏe cho những người sống trong điều kiện căng thẳng hoặc có hệ miễn dịch suy giảm. Tuy nhiên, các nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng, căng thẳng trong thời gian dài của các chuyến bay vũ trụ đã ảnh hưởng đến hệ miễn dịch của phi hành gia. Các vi sinh vật và vi khuẩn trên trạm vũ trụ cũng có thể gây hại cho các phi hành gia.

Trong thời đại của sự phát triển khoa học và công nghệ như hiện nay, việc đưa con người lên vũ trụ như đi du lịch đến các hành tinh khác cũng sắp trở thành hiện thực. Điều này đặt ra một mối lo lắng mới cho các nhà khoa học. Trạm vũ trụ ISS hiện đang ở trong vành đai bức xạ Van Allen, giảm tiếp xúc với bức xạ. Tuy nhiên, nếu trạm vượt qua vùng này, nguy cơ đột biến gen của vi sinh vật sẽ tăng lên. Điều này mang lại vô số nguy cơ mới.

Đặc biệt, khi việc đi lại giữa Trái đất và không gian trở nên phổ biến, các loại vi khuẩn nguy hiểm trong không gian có thể trở về cùng con người. Điều này đặt Trái đất của chúng ta vào tình thế nguy hiểm, có thể bị 'xâm lược' bởi những vi sinh vật đột biến gen từ không gian này. Liệu chúng có thể gây ra các đại dịch như Covid-19 không? Các nhà khoa học phải làm gì để ngăn chặn 'sự phá hoại' này?

Ngăn chặn 'kẻ xâm nhập' mới

Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã phát triển một hệ thống phòng thí nghiệm và khu vực sinh sống có tên là Gateway để ngăn chặn nguy cơ đến từ không gian. Theo đó, các phi hành gia sẽ ở lại đây trong vài tuần sau khi trở về từ các hành tinh khác, Mặt trăng hoặc sao Hỏa.

Sau đó, họ sẽ được phép rời đi và nơi này sẽ được bỏ trống trong một thời gian. Các nhà khoa học tin rằng đây là biện pháp tốt nhất để đảm bảo Trái đất và các hành tinh khác không bị 'nhiễm' bởi vi sinh vật, vi khuẩn hay nấm mốc.

Ngoài ra, một quy định mới đã được đặt ra đối với các phi hành gia để kiểm soát các vi sinh vật trên các trạm vũ trụ. Hàng tuần, họ sẽ lau sạch các bề mặt bằng khăn lau kháng khuẩn và sử dụng máy hút bụi để làm sạch môi trường trong trạm. Các biện pháp này giúp ngăn chặn sự phát triển của nấm mốc trên các thiết bị và duy trì vệ sinh của trạm.

Các biện pháp kỹ thuật được áp dụng để lọc không khí và duy trì nước sạch. Các nhà khoa học tin rằng, chỉ khi thực hiện các biện pháp này, chúng ta mới có thể giảm thiểu rủi ro và thiệt hại do vi khuẩn, vi sinh vật và nấm mốc gây ra.

*Tài liệu tham khảo từ Science, Newsmedical, LiveScience, CBC