Chuyên gia tư vấn: Bác sĩ chuyên khoa I, Bác sĩ nội trú Nguyễn Hùng Tiến - Bác sĩ Nhi - Sơ sinh - Khoa Nhi - Sơ sinh - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour Hải Phòng.

Khi bị chân tay miệng, nốt mụn nước thường xuất hiện ở niêm mạc miệng, đặc biệt là ở mặt trong má, lợi và mặt bên của lưỡi. Kích thước của mụn nước nhỏ, nằm trên nền niêm mạc viêm đỏ. Tiếp theo, các mụn nước mới sẽ xuất hiện ở bàn chân, bàn tay, hoặc thậm chí ở mông và gối.

Bệnh chân tay miệng thường xuất hiện quanh năm, tăng cường vào giai đoạn từ tháng 3 – 5 và tháng 9 – 12. Nguyên nhân chủ yếu là do nhóm virus đường ruột Enterovirus và Cosackie gây nên. Bệnh chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ dưới 5 tuổi, vì hệ miễn dịch của trẻ còn yếu, khó chống đỡ tác nhân gây bệnh. Việc truyền nhiễm có thể xảy ra khi tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp hoặc chất dịch từ nốt phỏng, phân, chất nôn của người nhiễm bệnh tay chân miệng.

Thường thì bệnh chân tay miệng ở trẻ không gây nguy hiểm nghiêm trọng và có thể tự khỏi. Tuy nhiên, nếu trẻ không được chăm sóc đúng cách, virus có thể tấn công não, gây ra các biến chứng nguy hiểm như Viêm não - màng não, viêm cơ tim, và phù phổi cấp. Vì vậy, nếu trẻ bị bệnh chân tay miệng và có các dấu hiệu sau, phụ huynh nên đưa trẻ đến bác sĩ ngay:

• Trẻ sốt cao ≥ 39 độ C hoặc sốt kéo dài trên 2 ngày
• Trẻ thở nhanh, khó thở
• Trẻ giật mình, lừ đừ, run chi, quấy khóc, khó vào giấc ngủ
• Trẻ nôn nhiều, đi loạng choạng, da nổi bong tróc, vã mồ hôi, tay chân lạnh
• Trẻ co giật, hôn mê

Sau khoảng 1 - 2 ngày ủ bệnh, bệnh tay chân miệng thường bắt đầu vào ngày thứ 3 với triệu chứng sốt. Đây là dấu hiệu đầu tiên khi một người mắc bệnh. Tùy thuộc vào tình hình nhiễm bệnh, trẻ có thể có sốt nhẹ hoặc cao.

Sau khi sốt, phát ban tay chân miệng xuất hiện. Vậy phát ban chân tay miệng mọc ở đâu trước? Mụn nước đầu tiên xuất hiện ở niêm mạc miệng, bao gồm mặt trong má, lợi, lưỡi. Mụn nước vỡ nhanh, tạo vết loét đau rát, làm trẻ khó ăn uống.

Các hồng ban tay chân miệng sau đó xuất hiện ở lòng bàn tay, bàn chân, đầu gối, mông với đường kính 2 – 10mm, màu xám, hình bầu dục. Chúng có thể lồi lên hoặc ẩn dưới da, không gây đau và ngứa.

Ngoài các triệu chứng phổ biến, trẻ còn có thể đau miệng, chán ăn, mệt mỏi hoặc tiêu chảy nặng.

Đối với trẻ bị tay chân miệng nhẹ, mẹ có thể chăm sóc và theo dõi tại nhà như sau:

• Dinh dưỡng: Cho trẻ ăn thành nhiều bữa, uống nhiều nước mát, thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa và đủ dinh dưỡng.
• Thuốc: Dùng thuốc hạ sốt paracetamol theo liều lượng dựa trên cân nặng để hạ sốt và thuốc khác theo đơn bác sĩ. Bôi dung dịch sát khuẩn ở vị trí tổn thương ngoài da để tránh nhiễm trùng.
• Vệ sinh cho trẻ: Tắm rửa nhẹ nhàng hằng ngày, không chọc vỡ các mụn nước, phát ban chân tay miệng để tránh nhiễm trùng. Cho trẻ súc miệng bằng nước muối loãng. Quần áo, tã lót của trẻ nên được ngâm trong dung dịch sát khuẩn. Giữ trẻ cách ly với trẻ khác trong gia đình. Người chăm sóc nên đeo khẩu trang và rửa tay sạch sẽ sau khi tiếp xúc.

Ngoài việc chăm sóc khi trẻ bị bệnh, phụ huynh cần theo dõi sát tình trạng của trẻ để phát hiện kịp thời các dấu hiệu bất thường.

Hiện nay chưa có vắc-xin phòng bệnh chân tay miệng, vì vậy cần thực hiện các biện pháp sau để phòng bệnh:

• Rửa tay thường xuyên cho trẻ và người lớn bằng xà phòng.
• Ăn chín, uống chín; đảm bảo vật dụng ăn uống sạch sẽ và sử dụng nước sạch.
• Lau chùi bề mặt hàng ngày bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa.
• Không mớm thức ăn cho trẻ; tránh cho trẻ ăn bốc, mút tay, ngậm đồ chơi và tránh tiếp xúc với người bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh.
• Sử dụng nhà vệ sinh, phân và chất thải của người bệnh cần thu gom và đổ vào nhà vệ sinh. Ngăn chặn lây nhiễm ra cộng đồng.
• Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh tay chân miệng, đưa trẻ đi khám hoặc thông báo ngay cho cơ sở y tế gần nhất.