Buzz
Fito - Trung tâm Y học dân tộc
Viện Y học cổ truyền Việt Nam
Lịch sử hình thành của Fito - Trung tâm Y học dân tộc
Với tình yêu và sự đam mê của Lê Khắc Tâm, một nhân viên trong ngành dược, Bảo tàng này đã được thành lập. Tâm, từ khi còn trẻ và đam mê, đã nhận ra rằng y học cổ truyền không chỉ là để chữa bệnh mà còn mang trong mình những giá trị văn hóa sâu sắc của dân tộc. Từ đó, ông đã quyết định tạo ra một bảo tàng để tôn vinh nghề y cổ truyền.
Quầy thông tin tiếp đón của Bảo tàng
Fito được xây dựng vào năm 2003 và hoạt động từ năm 2007, với 6 tầng, 18 phòng trên tổng diện tích 600m2. Kiến trúc của Bảo tàng toàn bộ là gỗ, với những chi tiết tinh xảo. Các cửa gỗ cổ được nhập trực tiếp từ vùng đồng bằng Bắc Bộ, tạo nên một không gian cổ kính và ấm áp. Tại đây, Bảo tàng tái hiện hình ảnh và mô tả rõ ràng về các hoạt động của các bác sĩ thời xưa, từ việc chữa bệnh, điều trị, đến việc pha thuốc từ xa xưa đến nay.
Bảo tàng Y học cổ truyền mang lại điều gì?
Khi bước vào Fito, bạn sẽ cảm nhận ngay sự yên bình và gần gũi với truyền thống Việt. Hai cây tre ở trước cửa bảo tàng là điểm nhấn đầu tiên khiến du khách cảm thấy gần gũi. Bước vào cửa gỗ, bạn sẽ cảm nhận được sự hoài niệm khi đứng giữa một ngôi nhà gỗ truyền thống, lịch sử, nơi mang lại cảm giác ấm áp và thanh tịnh với mùi thảo mộc nhẹ nhàng.
Kiến trúc độc đáo tại Bảo tàng
Nội thất của Bảo tàng được chế tác từ gỗ sơn nhũ vàng, với những bức tranh và họa tiết vàng đồng. Fito đặc biệt bởi việc lưu giữ hơn 3000 hiện vật quý từ thời đồ đá đến hiện đại, liên quan đến y học cổ truyền Việt Nam. Trong số này có bộ sưu tập dao cắt thuốc, thuyền tán có niên đại hơn 2500 năm sử dụng để trộn và cắt thuốc.
Bảng tổng quan lịch sử y học cổ truyền Việt Nam
Sau khi nhận tờ hướng dẫn, khách tham quan sẽ bắt đầu hành trình tại một phòng nhỏ để xem đoạn phim tư liệu về lịch sử và phát triển của y học Việt Nam.
Tiếp theo, sau khi xem xong phim, hướng dẫn viên sẽ dẫn khách đi tham quan từ tầng 4 xuống tầng 1 của Bảo tàng. Mỗi tầng mang một chủ đề khác nhau, cung cấp kiến thức phong phú.
Khu trưng bày sách cổ quý
Fito cung cấp một bộ sưu tập sách Hán-Nôm với hơn 100.000 trang cho những ai muốn nghiên cứu sâu về lịch sử y học cổ truyền. Trong đó có những tác phẩm quý như Y Tông tâm tĩnh, Nam dược thần hiệu của Lãn Ông Lê Hữu Trác. Đây được xem là bộ sưu tập toàn diện về y học cổ truyền Việt Nam, chứng tỏ sức mạnh của y học dân tộc.
Bàn thờ của Y học
Tại trung tâm của nhà, bàn thờ hai vị tổ Y học Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông được trang trí trang nghiêm với hoành phi và câu đối bằng gỗ sơn son thếp vàng, giống như bàn thờ tổ tiên của những gia đình quý tộc trong quá khứ. Các bậc cầu thang được chế tạo từ gỗ đen tuyền và trang trí tinh xảo. Mỗi tầng trong bảo tàng đều có không gian xanh mát và được trang trí theo phong cách truyền thống.
Bàn thờ hai vị tổ ngành Y
Bàn thờ hai vị tổ Y học Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông được đặt ở vị trí trang trọng nhất trong bảo tàng, kèm theo hoành phi và câu đối bằng gỗ sơn son thếp vàng, tạo cảm giác trang nghiêm và uy nghi. Các cầu thang được chế tạo từ gỗ đen tuyền, được trang trí tỉ mỉ. Phía trái là phòng trưng bày đồ đá và đồ đồng từ thời tiền sử, phía phải là phòng trưng bày tranh sơn thếp vàng của các danh y và tác giả y học cổ truyền Việt Nam.
Tác phẩm nghệ thuật về những danh y nổi tiếng
Bên ngoài, có một khu vườn xanh mát và một mô hình nhỏ của Tháp Chàm, tái hiện cổng vào Y Miếu Thăng Long xây dựng từ năm 1780 tại Thăng Long, Hà Nội. Y Miếu có hình vuông với hai tầng mái để tạo không gian thoáng đãng. Bờ nóc được trang trí bằng đôi Rồng chầu Mặt Trời và hai trụ ngoài hình búp sen, thể hiện tư tưởng thiền trong y học.
Mô hình kiến trúc Y Miếu Thăng Long
Di sản y học cổ truyền của Việt Nam
Tầng 3 và tầng 2 của Fito chứa bộ sưu tập các dụng cụ cổ xưa như chày cối, cân ta, cân tây, ván gỗ, boà thuốc và triện gỗ để in hóa đơn và toa thuốc. Những dụng cụ này được sử dụng để chế biến thuốc dân gian. Các chày, cối bằng đồng thường được sử dụng trong các nhà thuốc và công ty dược phẩm Pháp thuốc, cùng với các cân tiểu ly dùng để cân dược liệu. Chúng được nhập khẩu vào Việt Nam từ thế kỷ XVI. Bên cạnh đó, còn có các bộ sưu tập ấm, siêu sắc thuốc được thu thập từ khắp nơi trong cả nước.
Bộ sưu tập cân, chày cối cổ
Danh mục các loại thuốc Đông Y
Mô hình của quá trình sắc thuốc
Thêm vào đó, ông Tâm còn sáng tạo tác phẩm “Y học Việt Nam Bách Gia Y” được khắc trên gỗ, vinh danh những người đã đóng góp cho y học cổ truyền Việt Nam và danh tiếng của 100 danh y từ thế kỷ XII đến thế kỷ XX.
Phòng trưng bày hình ảnh các loại cây thuốc
Ngoài ra, Fito còn có mô hình “Nhà Thuốc Bắc” với nhiều loại thuốc nổi tiếng. Chi tiết của nhà thuốc Lục Hòa Đường (Chợ Lớn) từ thế kỷ XIX được tái hiện trên mô hình “tiệm thuốc Bắc”. Điều ấn tượng nhất có lẽ là bức tranh xà cừ mô tả “Y học cổ truyền trong đời sống cộng đồng người Việt” cùng với phố thuốc Bắc, chợ Bến Thành, kinh thành Huế và cuối cùng là Hồ Gươm. Bức tranh này đã được ghi nhận trong sách Kỷ lục Guinness Việt Nam.
Mô hình nhà thuốc dân gian
Khu vực trưng bày đồ đựng rượu làm thuốc
Phương pháp ngâm rượu thuốc đã tồn tại từ lâu đời. Theo truyền thống, cách tốt nhất để ngâm rượu là ngâm hạ thổ, có nghĩa là chôn bình ngâm xuống đất.
Bộ sưu tập đa dạng của các bình ngâm rượu
Khu vực trưng bày đồ uống làm thuốc
Theo quan niệm cổ xưa, rượu bổ giúp kích thích tuần hoàn máu, cân bằng năng lượng dương âm. Loại rượu thường được sử dụng để ngâm là rượu trắng từ gạo, ngô, khoai… Theo Đông y, rượu thuốc có tác dụng bổ dưỡng, kích thích tuần hoàn máu. Người Việt thường sử dụng các hũ sành, sứ để ngâm rượu. Phòng trưng bày này cũng trưng bày những chiếc chóe rượu đẹp mắt, đặc biệt là chóe Gốm Hoa Mai.
Mô hình của Thái Y Viện
Nội thất của phòng 16 được trang trí theo phong cách cung đình, vì thế được gọi là phòng “Thái Y Viện”. Đây là nơi chăm sóc sức khỏe cho vua chúa và hoàng tộc. Các bức tranh treo trên tường với chủ đề về Y học cổ truyền, hái thuốc, trồng cây thuốc, bào chế thuốc. Đặc biệt, có một bức tranh miêu tả sự kiện Hải Thượng Lãn Ông chữa bệnh cho phủ chúa Trịnh Cán - Trịnh Sâm vào năm 1781. Trong các tủ kính, có trưng bày một số đồ quý hiếm dành cho giới thượng lưu như các bộ ấm trà và chén ống thuốc.
Mô hình bốc thuốc tại Thái Y Viện
Những điều cần biết khi đến thăm Bảo tàng
Bảo tàng Y học cổ truyền Việt Nam là điểm đến thú vị để khám phá những di sản lịch sử và hiểu sâu hơn về y học truyền thống của Việt Nam. Hãy đến Fito để trải nghiệm và lan tỏa vẻ đẹp của nghệ thuật y dược cao quý này!
Tác giả: Trần Thị Như Quỳnh
*Bài viết tham dự chương trình Mytour Golocal
Mytour Golocal là chương trình viết blog giới thiệu những điểm đến đẹp trên khắp Việt Nam, thuộc dự án Mytour Go & Share. Đây là cơ hội tốt để quảng bá du lịch địa phương. Với mỗi bài viết đạt yêu cầu, bạn sẽ nhận được 800.000 đồng và cơ hội trở thành Cộng tác viên của Mytour. Thông tin chi tiết về chương trình có thể xem tại: https://trv.lk/golocal
