Buzz
Trong lĩnh vực y học cấp cứu, chúng tôi thường trao đổi về việc một số tình huống đau lòng hơn cả sự mất mát. Việc có khả năng đưa ai đó trở lại không phải lúc nào cũng là điều nên làm.
Những con lợn này đã chết, hoàn toàn đã chết. Chúng thậm chí đã chết được một tiếng đồng hồ. Nguyên nhân cái chết được ghi lại trong hồ sơ khám nghiệm của Đại học Yale, vỏn vẹn 2 chữ: Ngưng tim.
Nhưng câu chuyện về cuộc đời của những con lợn này thì chưa hề kết thúc. Các nhà nghiên cứu không muốn đóng cuốn sổ ghi chép của họ lại. Thay vào đó, họ muốn viết tiếp một chương hoàn toàn mới.
Một ý tưởng điên rồ và đầy táo bạo được đưa ra: Hãy thử tái sinh những con lợn đã khuất này.
Để thực hiện điều này, các nhà nghiên cứu đã kết nối cơ thể con lợn vào một thiết bị, tương tự như máy ECMO dành cho bệnh nhân COVID. Thiết bị này liên tục bơm vào hệ tuần hoàn của con lợn một loạt các loại thuốc và chất lỏng giàu dinh dưỡng.
Không gian yên bình và lạnh lẽo chỉ được lấp đầy bởi những âm thanh của máy bơm xì xụp. Nhưng 6 tiếng sau, một tiếng 'bíp' sáng quắc vang lên phá tan tất cả. Tim con lợn đã trở lại nhịp đập và phát ra xung điện.
Sau đó, các dấu hiệu của sự sống bên trong các cơ quan khác cũng dần dần được ghi nhận. Tế bào ở thận, gan và phổi của những xác lợn bắt đầu kích hoạt quá trình tự phục hồi từ mọi tổn thương.
Thần tử dường như đã 'lùi lại', con lợn thậm chí còn reo lên và cử động cổ.
Xuyên suốt lịch sử, con người từng cho rằng họ hiểu biết về cái chết. Khi ai đó ngừng thở và trái tim họ ngừng đập, họ được coi là đã chết. Cái chết đặt ra một ranh giới rõ ràng: Trước đó bạn còn sống, nhưng sau nhịp đập cuối cùng của trái tim, sau hơi thở cuối cùng được hít vào và thở ra khỏi ngực, bạn chết.
Điều này là do việc chấm dứt các chức năng hô hấp và tuần hoàn cuối cùng sẽ dẫn đến việc chấm dứt chức năng của toàn bộ cơ thể, bao gồm não bộ, nơi chứa đựng tâm trí, suy nghĩ hay cả linh hồn.
Tương tự, nếu não bị tổn thương và ngừng hoạt động, nó sẽ không thể tiếp tục điều khiển trái tim và cơ thể hoạt động được nữa. Cái chết của não bộ cũng sẽ dẫn đến cái chết của toàn bộ các cơ quan nội tạng khác.
Mọi thứ đều im lặng, cho đến giữa thế kỷ 20, khi các nhà khoa học phát minh ra các thiết bị hỗ trợ sự sống, từ máy thở, máy tạo nhịp tim cho đến máy tim phổi nhân tạo (ECMO).
Các thiết bị này được sử dụng trong các phác đồ y tế chuyên sâu, cùng với các chất kích thích tuần hoàn, hô hấp cuối cùng đã tách cái chết của tim và phổi ra khỏi cái chết của não bộ.
Khi bước vào phòng chăm sóc đặc biệt (ICU) của một bệnh viện, đôi khi bạn sẽ nhìn thấy một bệnh nhân được kết nối với máy ECMO. Dù lồng ngực của họ vẫn phồng phập, trái tim vẫn đập và mạch vẫn hoạt động, nhưng thực tế là não bộ của họ đã ngừng hoạt động.
Nếu được kết nối với một thiết bị hỗ trợ sự sống, cơ thể của người đã chết não vẫn có thể duy trì nhiều chức năng sinh lý. Họ vẫn mọc móng tay, có kinh nguyệt, và một số hệ thống miễn dịch vẫn hoạt động giữ cho cơ thể không bị nhiễm trùng hay phân hủy.
Tài liệu y tế ghi lại ít nhất 30 trường hợp bà mẹ mang thai chết não nhưng vẫn được sử dụng máy thở để duy trì sự sống cho thai nhi. Sau vài tuần đến vài tháng, và kỷ lục là 123 ngày, thi thể này vẫn sinh được một em bé khỏe mạnh mặc dù người mẹ đã được coi là đã chết.
Để đối phó với sự tiến triển của công nghệ hỗ trợ sự sống, vào năm 1968, Trường Y Harvard đã tạo ủy ban để đề xuất một khái niệm mới về cái chết. Họ gọi đó là sự hôn mê không thể đảo ngược – sự mất chức năng não bộ.
Điều này đặt nền tảng cho một đạo luật ở Mỹ vào năm 1981, đưa ra định nghĩa thống nhất về cái chết là 'sự chấm dứt không thể đảo ngược của các chức năng tuần hoàn và hô hấp hoặc tạm dừng không thể đảo ngược của chức năng não bộ'.
Không chỉ áp dụng tại Mỹ, định nghĩa này cũng được chấp nhận ở hầu hết các quốc gia phát triển trên thế giới.
Kể từ đó, quyết định về cái chết đã dần dần chuyển từ lồng ngực, nơi có trái tim và hô hấp, lên não bộ, nơi có các tín hiệu thần kinh. Do đó, thời gian xác định cái chết cũng không còn rõ ràng như trước nữa.
Tuy nhiên, thực tế là hầu hết các trường hợp cái chết vẫn diễn ra sau khi tim phổi ngừng hoạt động, điều này sau đó dẫn tới sự chấm dứt của tất cả hoạt động não bộ.
Cái chết về mặt thần kinh thường chỉ xảy ra trong các khu chăm sóc đặc biệt của bệnh viện (ICU), nơi có bệnh nhân gặp chấn thương sọ não hoặc hôn mê sâu. Các trường hợp này được nhận biết bởi sự hôn mê không phục hồi, không có phản ứng, phản xạ cơ thể hoặc hô hấp.
Cái chết của não có thể là yếu tố quyết định trong việc định nghĩa cái chết của một con người. Tuy nhiên, nó vẫn không thể thay thế hoàn toàn chẩn đoán lâm sàng, vì trên thực tế, các quá trình sinh học vẫn có thể diễn ra ngay cả khi não ngừng hoạt động.
Như đã đề cập, một cơ thể chết não hiện nay có thể duy trì 'sự sống' thông qua các thiết bị hỗ trợ trong nhiều giờ, nhiều ngày thậm chí là lâu hơn. Đối với người thân và bạn bè của người đã chết não, việc hiểu điều này thật khó khăn.
Ví dụ, trong một câu chuyện thu hút sự chú ý vào năm 2018, một bé gái 13 tuổi tên Jahi McMath ở New Yorker đã được gia đình duy trì sự sống tại nhà suốt 5 năm sau khi chết não.
Dưới góc độ pháp lý và y tế, McMath đã chết 9 năm trước. Tuy nhiên, với gia đình yêu thương của mình, cô chỉ ra đi 4 năm trước do suy gan.
Quay trở lại với định nghĩa về cái chết như một quá trình không thể đảo ngược. Trong những năm gần đây, các nhà khoa học đã thực hiện nhiều thí nghiệm thách thức tính chính xác của định nghĩa này.
Trong năm 2019, một nhóm các nhà khoa học tại Đại học Yale đã thành công trong việc hồi sinh 32 bộ não lợn được thu thập từ một phòng phẫu thuật, mặc dù chúng đã chết được 4 tiếng. Họ đã kết nối các bộ não này vào một hệ thống gọi là BrainEx.
BrainEx gồm ba phần: Phần đầu tiên giúp khôi phục hoạt động bơm máu của tim. Một máy bơm chất lỏng đặc biệt, chứa máu ở 37oC, oxy và thuốc, được sử dụng để bơm vào bộ não. Điều này được cho là làm tạm ngừng quá trình chết của tế bào.
Phần thứ hai của hệ thống cũng là một thiết bị tuần hoàn máu, nhưng nó bơm các dung dịch mô phỏng các cơ quan hỗ trợ xung quanh bộ não, giúp đảo ngược quá trình chết của tế bào. Phần thứ ba và cuối cùng của BrainEx là một thủ thuật phẫu thuật được sử dụng để cô lập bộ não.
Quá trình hồi sinh này được nhóm các nhà khoa học tại Đại học Yale thực hiện liên tục trong 6 giờ.
Trong báo cáo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature, các nhà khoa học cho biết các bộ não lợn đã chết từ 4 tiếng trước. Nhưng sau khi được xử lý bằng BrainEx, tốc độ chết của tế bào não giảm, mạch máu được phục hồi và một số chức năng hoạt động lại.
Một số phần của bộ não hồi sinh hiển thị các mạng thần kinh hoạt động trở lại, kết nối giữa các tế bào não khác nhau để truyền tín hiệu.
Bộ não cũng phản ứng bình thường với thuốc, và sử dụng một lượng oxy tương đương với một bộ não sống bình thường để duy trì. Tất cả những quan sát này được ghi nhận sau 10 tiếng kể từ khi các con lợn bị giết.
Năm 2022, một nhóm nghiên cứu tại Đại học Yale đã chế tạo hệ thống mới mang tên OrganEx, nhằm hồi sinh cơ thể của các con lợn bằng cách sử dụng dung dịch đặc biệt.
So với máy tim phổi nhân tạo ECMO, OrganEx phức tạp hơn và có khả năng hỗ trợ nhiều chức năng cơ thể hơn.
OrganEx bao gồm nhiều máy bơm, cảm biến, máy sưởi và bộ lọc để điều chỉnh dung dịch lỏng chứa máu lợn kèm theo các chất dinh dưỡng và thuốc trì hoãn tế bào chết.
Khác với ECMO chỉ có tác dụng chậm quá trình tế bào chết, OrganEx có thể đảo ngược quá trình đó và hỗ trợ nhiều chức năng cơ thể.
Sau 6 tiếng sử dụng OrganEx, các cơ quan trong cơ thể con lợn đã bắt đầu hoạt động trở lại và có dấu hiệu của sự sống.
So với các con lợn được nối với máy ECMO, những con được nối với OrganEx có cơ thể mềm mại và ấm áp hơn.
Kết quả thí nghiệm này đã được công bố trên tạp chí Nature, làm thay đổi quan niệm về cái chết dừng tuần hoàn.
'Chúng tôi đã khôi phục một số chức năng tế bào trên nhiều cơ quan quan trọng, mà nếu không có sự can thiệp của chúng tôi thì chúng đã phải chết,' Nenad Sestan, một nhà khoa học thần kinh tại Đại học Yale, cho biết.
'Những tế bào này đã hoạt động sau thời điểm mà chúng không thể. Điều này cho chúng tôi biết quá trình chết của tế bào có thể tạm dừng và chức năng của chúng có thể được phục hồi trong nhiều cơ quan quan trọng, thậm chí chỉ sau một tiếng sau khi chết,'
'Hệ thống mới [OrganEx] này cho thấy chúng ta không chỉ có thể làm chậm quá trình tổn thương tế bào mà còn có thể kích hoạt các quá trình sửa chữa chúng ở mức độ di truyền. Điều này có thể buộc chúng ta phải xem xét lại những gì chúng ta gọi là 'đã chết',' Brendan Parent, một phó giáo sư đạo đức sinh học tại Đại học New York nhận xét trong một bài bình luận trên Nature.
Khi Deepali Kumar, chủ tịch Hiệp hội Cấy ghép Hoa Kỳ và giáo sư y khoa tại Đại học Toronto, xem xét nghiên cứu của nhóm Đại học Yale, bà nghĩ đến một ngày sẽ áp dụng hệ thống OrganEx trên người.
Mặc dù BrainEx và OrganEx chưa thể thực sự hồi sinh các con lợn đã chết - nhưng sóng não của chúng vẫn chưa trở lại, tức là con lợn không có ý thức dù cả cơ thể và các tế bào não riêng lẻ vẫn còn sống - nghiên cứu này vẫn để lại một điểm hỏi về khả năng đó.
Để đảm bảo nghiên cứu được thông qua bởi hội đồng đạo đức - nhóm nhà khoa học tại Đại học Yale đã phải thêm vào dung dịch máu một loại thuốc chẹn thần kinh, nhằm ức chế hoạt động dây thần kinh và tế bào, giúp con lợn không thể tỉnh lại và không cảm nhận đau khi được hồi sinh một phần hoạt động não.
Loại thuốc này ngăn cản hoạt động của dây thần kinh và tế bào não, đảm bảo con lợn không thể tỉnh lại và không cảm nhận đau ngay cả khi máy móc có thể hồi sinh một phần hoạt động não.
Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Nếu nhóm nghiên cứu tại Yale không thêm các chất ức chế thần kinh vào dung dịch máu của họ, điều gì sẽ xảy ra? Chúng ta và các nhà khoa học cũng không có câu trả lời cho điều này.
Chỉ vì một số tế bào thần kinh riêng lẻ duy trì phản ứng kích thích không đồng nghĩa với việc hàng triệu tế bào thần kinh có thể tự tổ chức và hoạt động để tạo ra một 'linh hồn' có nhận thức thực sự và đưa người từ cõi chết trở lại.
Tuy nhiên, chúng ta cũng không thể loại trừ khả năng một số kích thích từ bên ngoài, như máy rung não, có thể kích hoạt lại những bộ não đã chết, giống như cách chúng ta sử dụng máy rung để hồi sinh trái tim.
Mặc dù vậy, đến thời điểm này, việc hồi sinh một người đã chết vẫn chỉ là một giả thuyết khoa học và các thử nghiệm đó sẽ gặp rất nhiều chỉ trích liên quan đến nguyên tắc đạo đức.
Ví dụ, một số nhà khoa học không tán thành việc hồi sinh một người đã chết, chỉ để bệnh nhân đó sống lại trong cảnh đau đớn, tàn tật hoặc phải chịu đựng các tác dụng phụ từ một cỗ máy hoặc dung dịch hồi sinh.
Avir Mitra, một bác sĩ cấp cứu tại Hệ thống Y tế Mount Sinai ở Thành phố New York, nói: 'Trong y học cấp cứu, chúng tôi thường nói rằng có những số phận tồi tệ hơn cái chết. Chúng ta có thể đưa ai đó trở lại, nhưng không nhất thiết phải làm điều đó'.
Bỏ qua những cuộc tranh luận, giáo sư Kumar nói rằng có một ứng dụng tiềm năng của OrganEx trong tương lai gần, có thể vượt qua những tiêu chuẩn đạo đức nghiêm ngặt của khoa học. Đó là biến hệ thống thành một cỗ máy duy trì sự sống cho nội tạng người hiến tặng.
Ở nhiều quốc gia ngày nay, các y bác sĩ đang thực hiện một quy trình 'không chạm', liên quan đến việc rút ống thở khỏi cơ thể bệnh nhân trong 2 giờ. Mục đích là đảm bảo họ đã qua đời hoàn toàn, hoặc có hy vọng rằng những bệnh nhân này có thể được hồi sinh một cách kỳ diệu.
Rất không may, trong 2 giờ đó, hầu hết bệnh nhân sẽ thực sự qua đời. Đối với khoảng 50-60% bệnh nhân, cái chết xảy ra ngay sau khi rút ống thở. Điều này làm hỏng nội tạng của họ sau 2 giờ không còn hoạt động đến mức không thể hiến tặng nữa.
Nếu một cỗ máy như OrganEx có thể đảo ngược quá trình chết và hồi sinh những nội tạng này, thì chỉ cần một người chết cũng có thể cứu sống được nhiều người đang đợi ghép tạng khác.
Hiện tại, chỉ riêng tại Mỹ đã có 106.000 người đang chờ đợi ghép tạng và mỗi ngày có 17 người trong số họ sẽ qua đời. 'Trước tình trạng khan hiếm cơ quan cấy ghép, chúng tôi cần những công nghệ mới như thế này để cải thiện nguồn cung cấp tạng', giáo sư Kurma nói.
Một ẩn số lớn là liệu nội tạng được hồi sinh bằng OrganEx có thể hoạt động bình thường và tự hoạt động sau khi được cấy ghép sang người khác hay không? Giáo sư Kumar cho biết các nhà khoa học tại Đại học Yale cần nghiên cứu điều này.
Đầu tiên, họ cần thử cấy ghép nội tạng được hồi sinh từ lợn chết vào lợn sống. Sau đó, nếu thử nghiệm thành công, họ có thể tiến hành thử nghiệm trên người với hệ thống OrganEx trên những nạn nhân đột quỵ hoặc người chết đuối.
Vì vậy, trong tương lai gần, chúng ta có thể sẽ chứng kiến một cỗ máy hồi sinh được kết nối với một người đã qua đời. Điều này sẽ là một bước quan trọng, một thách thức đối với nhiều hiểu biết, nguyên tắc đạo đức và cả định nghĩa về cái chết của chúng ta.
