Vùng (bệnh)

Bệnh vùng (zôna hay zôna thần kinh) là dạng tái phát của virus varicella zoster, tức là người bệnh trước đó đã từng mắc bệnh thủy đậu (trái rạ). Thường thì người bệnh nhiễm thủy đậu khi còn nhỏ rồi khỏi bệnh nhưng virus không bị tiêu diệt mà ẩn trong tế bào thần kinh, hạch thần kinh dưới dạng không hoạt động. Sau một thời gian dài, thậm chí nhiều chục năm, virus tái phát thành bệnh vùng. Virus sẽ lây lan theo đường dây thần kinh rồi xuất hiện trên da ở vùng tương ứng với đường dây thần kinh. Động lực khiến virus tái phát sau nhiều năm ẩn náu vẫn chưa được xác định.

Dấu hiệu là da đỏ, biến thành mụn nước thành cụm dạng chùm nho với cảm giác ngứa, nóng và rát. Khoảng hai đến bốn tuần sau thì vết da lành nhưng cảm giác đau nóng có thể kéo dài khá lâu.

Tỷ lệ người mắc bệnh vùng mỗi năm là 1,2 - 3,4 trường hợp trên mỗi 1.000 người. Tỷ lệ này tăng lên 3,9 - 11,8 trong nhóm người trên 65 tuổi.

Một số người gọi bệnh này là ngứa leo, tuy nhiên thuật ngữ này thường được dùng để chỉ các triệu chứng viêm da do dị ứng với côn trùng.

Nguyên nhân

Zona không phải là một loại bệnh nhiễm trùng mà là sự tái phát của virus gây bệnh thủy đậu (Varicella). Sau khi mắc bệnh thủy đậu và hồi phục, virus vẫn tồn tại trong các tế bào thần kinh mà không hoạt động. Chúng bị kiểm soát bởi hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể. Khi hệ miễn dịch suy yếu do tuổi già hoặc bệnh lý, virus có thể 'thức dậy' và tái phát. Virus di chuyển theo các dây thần kinh, gây tổn thương trên da ở các vùng thuộc dây thần kinh đó. Một số nguyên nhân có thể gây ra zona là:

• Lo lắng quá mức, căng thẳng (Stress)
• Mệt mỏi
• Hệ miễn dịch suy yếu (có thể do tuổi già, bệnh lý, thói quen uống rượu bia, tác dụng phụ của thuốc làm giảm khả năng miễn dịch của cơ thể để kiểm soát virus thủy đậu)
• Ung thư
• Điều trị bằng tia X
• Làm tổn thương vùng da bị phát ban
• Nguyên nhân tái phát zona có thể xuất hiện khi người bệnh quá mệt mỏi hoặc áp lực công việc nặng mà ít được nghỉ ngơi

Triệu chứng

Triệu chứng lâm sàng. Trước khi tổn thương xuất hiện từ 2 đến 3 ngày, thường có những dấu hiệu cảnh báo như: cảm giác nặng nề, đau ở vùng sắp xuất hiện tổn thương cùng với các triệu chứng khác như mệt mỏi, đau đầu... Hạch bạch huyết xung quanh có thể sưng và đau.

+ Vị trí: Thường xuất hiện tập trung ở các vị trí đặc biệt trên một bên của cơ thể theo các đường dây thần kinh, tuy nhiên có trường hợp một số người có thể bị ở cả hai bên hoặc lan toả.

+ Tổn thương cơ bản: Thường bắt đầu là các vùng đỏ, nổi cao hơn bề mặt da, hình tròn hoặc bầu dục, xuất hiện theo dải hoặc vệt dọc dây thần kinh. Sau 1-2 giờ, các vùng đỏ này có thể nổi mụn nước, căng và dễ vỡ. Mụn nước có thể tụ lại thành cụm (như chùm nho), sau đó xẹp và để lại sẹo (nếu bị nhiễm khuẩn). Trước khi xuất hiện tổn thương trên da, thường có các dấu hiệu sưng hạch và đau ở vùng tương ứng, đây là dấu hiệu quan trọng để chẩn đoán.

Chẩn đoán

Zona là kết quả của việc virus di chuyển dọc theo các dây thần kinh, do đó tổn thương da thường chỉ xảy ra và lan rộng trên một bên cơ thể, ví dụ như một bên ngực, lưng hay mắt.

Điều trị

Điều trị chỉ mang tính chất tham khảo, không tự ý làm theo nếu thiếu hướng dẫn của bác sĩ.

Nếu phát hiện sớm các mụn nước, điều trị sớm có thể mang lại hiệu quả tốt nhất. Sử dụng thuốc chống virus để ngăn chặn sự phát triển của virus, liều lượng được điều chỉnh tùy thuộc vào tình trạng của bệnh nhân.

Nếu phát hiện các mụn nước có dịch đục, nên kết hợp sử dụng kháng sinh để phòng ngừa nhiễm trùng. Chọn lựa các loại kháng sinh thế hệ đầu để có hiệu quả dự phòng tốt nhất.

Thuốc kháng histamin có thể giúp làm giảm ngứa.

Thuốc giảm đau thần kinh.

Nếu các vết mụn nước xuất hiện trên vùng đầu mặt, có thể sử dụng thuốc bôi có chứa steroid để ngăn ngừa sự phù nề do virus gây ra khi ảnh hưởng đến dây thần kinh ở vùng đầu mặt.

Có thể dùng thuốc bôi trực tiếp lên các vết mụn nước. Trong y học dân gian, có một số loại lá được dùng để đun nước tắm giúp làm lành các vết phỏng nhanh chóng và liền sẹo.

Dự phòng

Không có cách nào để phòng ngừa bệnh zona hoàn toàn.

Bạn không thể bị lây bệnh zona từ những người mắc bệnh này. Tuy nhiên, nếu bạn chưa từng mắc bệnh thủy đậu, bạn có thể bị lây bệnh này từ những tiếp xúc gần với những người đang mắc zona qua những vết thương hở ở miệng. Đeo quần áo để che phủ vết thương có thể giảm nguy cơ lây nhiễm cho người khác.

Sử dụng Vaccine ngừa thủy đậu trong hầu hết các trường hợp cũng là một nguyên nhân đưa virus vào cơ thể ở trạng thái không hoạt động. Vaccine VZV, hay còn gọi là vaccine ngừa thủy đậu, có thể giảm nguy cơ mắc bệnh zona bằng cách tăng cường miễn dịch để chống lại VZV hoặc duy trì chúng trong trạng thái không hoạt động. Những cải tiến của loại vaccine này đang được nghiên cứu và có thể giúp ngăn ngừa bệnh zona trong tương lai.

• Nên vệ sinh sạch sẽ. Mỗi khi làm việc nặng, chơi thể thao và ra nhiều mồ hôi, hãy vệ sinh sạch sẽ và có đủ thời gian nghỉ ngơi. Đây là biện pháp phòng ngừa tốt nhất.

Chú thích