Buzz
Với chữ X của Elon Musk, có lẽ cũng đang tới thời điểm công nghệ đủ chín để tham vọng “everything app”, một ứng dụng làm được tất cả của vị tỷ phú này trở thành hiện thực. Thực tế, tên miền X.com, ngân hàng điện tử đã được Elon Musk đăng ký và thành lập tức năm 1999.Năm 2023, X.com trở lại. Nếu nó là một ứng dụng, một dịch vụ trực tuyến riêng biệt thì có lẽ báo giới và cộng đồng đam mê công nghệ không tốn giấy mực trong những ngày qua đến mức thế. Nhưng không, X.com giờ trỏ về twitter.com, và cả logo chú chim xanh (hóa ra chú chim này có tên Larry), cũng biến mất, và thay vào đó là chữ X cực kỳ bí ẩn.
Những đôi mắt thiết kế hay typography tinh tường, nhìn qua và ghi nhớ hàng trăm, hàng nghìn bộ font sẽ dễ nhận ra, chữ X của Elon Musk giống hệt như chữ X viết thường của bộ font Special Alphabet 4 do Monotype tạo ra. Musk thì cho biết, đây là “logo X tạm thời”, và logo chính thức trong tương lai có thể trông sẽ độc đáo hơn.
Vấn đề lại nằm ở chỗ, tham vọng tạo ra một “ứng dụng X” phục vụ mọi thứ của Elon Musk đang gặp trục trặc ở chính quá trình đăng ký bản quyền thương hiệu. Một trong những ký tự được sử dụng nhiều nhất trong mọi ngành nghề, từ giải trí đến khoa học, thì việc đăng ký bản quyền chữ X cho một ứng dụng phục vụ mọi thứ, mọi nhu cầu của mọi người dùng chắc chắn sẽ là điều không hề dễ dàng.
X: WeChat của Elon Musk
Có lẽ, mô tả hoàn hảo nhất tham vọng của Elon Musk đối với ứng dụng X, đó là những ước mơ và ý tưởng điên rồ nhất của vị tỷ phú này trong suốt 24 năm qua. Ý tưởng biến Twitter trở thành X, thực tế không phải một quyết định mà một buổi sáng nọ Musk nghĩ ra và ngay lập tức triển khai vào những ngày cuối tuần trước.
Trong cuốn sách mang tên “Elon Musk” của tác giả Walter Isaacson, dự kiến xuất bản ngày 12/9 tới, cây bút kỳ cựu, với những cuốn tiểu sử đẳng cấp về những nhân vật như Steve Jobs, Henry Kissinger, Leonardo Da Vinci, Jennifer Doudna hay cả Albert Einstein đã bỏ ba năm trời “sống” chung với Elon Musk, mỗi ngày theo dõi quá trình sống và làm việc của Musk 12 giờ đồng hồ.
Gần đây, Isaacson mới tiết lộ, hoá ra Elon Musk đã có kế hoạch đổi Twitter thành X trong vòng 9 tháng, trước cả khi ông ký vào giấy tờ để mua lại mạng xã hội này hồi cuối năm ngoái. Hai tuần trước khi chính thức mua lại Twitter, Musk nói với Isaacson rằng, ông sẽ đổi tên twitter.com thành X.com
Sau đó, trả lời phỏng vấn báo giới, Isaacson nói: “Ông ấy cho rằng X sẽ dễ dàng trở thành một tập đoàn giá trị vốn hoá nghìn tỷ USD. Đó là một ý tưởng ông ta nghĩ ra trong 25 năm, một nền tảng tài chính cho phép mọi người kiếm lời từ việc sản xuất nội dung. Ông ta cảm thấy nền tảng này có thể biến đổi ngành báo chí bằng cách tạo ra một lựa chọn thay thế cho mô hình đăng ký đóng tiền, nơi mọi người có thể dễ dàng trả tiền cho mọi dạng nội dung mà họ thấy cuốn hút.”
Với X.com, Musk muốn tạo ra một giải pháp cho tất cả mọi người, tất cả mọi nhu cầu. Ở đó, họ có thể xem clip ngắn như TikTok, xem clip dài như YouTube, trò chuyện như Twitter hay Reddit, tạo phòng chat voice như Discord hay Clubhouse, thanh toán trực tuyến như PayPal, đọc tin tức trả tiền như Substack, mua sắm trực tuyến như Amazon, đặt phòng khách sạn và vé máy bay như Agoda hay Traveloka…
Cùng lúc, một ý tưởng khác cũng đang thành hình và được chính anh em sử dụng hàng ngày. Đấy chính là Grab SuperApp, đại bản doanh đặt ở Singapore. Dù Grab tập trung nhiều hơn vào mảng thanh toán trực tuyến và thương mại điện tử, nhưng với những tính năng từ đặt chuyến xe, chuyển phát nhanh, đi chợ, đặt đồ ăn, cũng dễ liệt Grab vào một dạng ứng dụng “toàn năng' phục vụ cho cuộc sống của con người.
Đổi hoàn toàn nhận diện thương hiệu sau 1 đêm có dễ?
Nội cái chuyện gỡ tấm biển Twitter ở đại bản doanh đặt tại San Francisco, Mỹ của Musk cũng trở thành tin tức, khi cảnh sát xuất hiện và cho rằng nhân công không có giấy phép sửa chữa ngoại thất toà nhà, và gây ảnh hưởng tới giao thông công cộng.
Việc Musk thay đổi Twitter thành X, như đã đề cập ở phần trên, hoàn toàn không có gì gây bất ngờ, vì đó là tham vọng trong gần một phần tư thế kỷ của Elon. Thứ khiến mọi người bàng hoàng là tốc độ thay đổi và chuyển giao nhận diện thương hiệu. Nói theo cách dễ hiểu và phổ biến nhất, thay đổi nhận diện thương hiệu là khi tập đoàn muốn thay đổi cả cơ cấu, chiến lược và mục tiêu, hoặc mô tả xu hướng thị hiếu đã thay đổi ra sao. Bộ font chữ mới của Vinamilk gây sốt vài tuần trước là một ví dụ.
Có hai ví dụ thành công và thất bại khi thay đổi nhận diện thương hiệu quá khác biệt.
Thứ nhất là British Petroleum. Năm 2000, BP đổi logo từ chiếc khiên nổi tiếng lâu đời sang logo bông hoa hướng dương, một nỗ lực thay đổi cách nhìn nhận của công chúng đối với tập đoàn dầu khí Anh Quốc. Rồi BP thậm chí còn khẳng định giờ tập đoàn của họ có cái tên viết tắt là “Beyond Petroleum”, bất chấp việc đại đa số doanh thu của tập đoàn vẫn đến từ thứ nhiên liệu hoá thạch, trái ngược hoàn toàn với hình ảnh bông hoa hướng dương tạo cảm xúc thân thiện với môi trường của tập đoàn này.
Thứ hai là Philip Morris. Nửa đầu thế kỷ XX, họ đã quá nổi tiếng với những thương hiệu thuốc lá như Marlboro, Chesterfield và Parliament. Đến khoảng thập niên 1970, họ bắt đầu đánh mạnh hơn vào mảng sản phẩm tiêu dùng, mua lại những tập đoàn làm thực phẩm đóng gói như Kraft Inc. Rồi đến năm 2003, Philip Morris đổi tên tập đoàn mẹ thành Altria. Kraft Inc. trở thành công ty con mang tên Kraft Food. Altria thành công hơn rất nhiều trong mắt người tiêu dùng khi phần nào xóa nhòa được định kiến của một tập đoàn tạo ra thứ sản phẩm gây nghiện, đem bệnh tật tới cho con người.
Thay đổi thương hiệu từ Twitter sang X quá nhanh, không có nhiều lời giải thích dễ khiến cộng đồng hoang mang. Còn trên phương diện kinh doanh, việc xoá bỏ một trong những thương hiệu thân thuộc nhất của ngành dịch vụ trực tuyến cũng có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị vốn hoá của tập đoàn, khi chính cái thương hiệu chú chim xanh Larry và cái tên Twitter cũng là một dạng tài sản vô cùng giá trị.
Thành ra, có người đưa ra quan điểm cho rằng, Twitter, hay X, đang có nguy cơ đi vào vết xe đổ của BP chứ không phải là một màn thay đổi nhận diện thương hiệu đầy tiềm năng như Altria.
Bù lại cũng phải khẳng định rằng, quá trình thay đổi nhận diện thương hiệu, nhờ cả cộng đồng người dùng Twitter sáng tạo logo chữ X cũng là một ý tưởng hay, khi chính bản thân người dùng của dịch vụ này có cảm giác họ là một phần của quá trình chuyển đổi nhận diện thương hiệu. Đó cũng chính là những gì những nhà quản lý và giám đốc cấp cao ở X Corp kỳ vọng. Họ muốn quá trình này trở nên mượt mà nhất có thể, dựa vào cả tần suất sử dụng dịch vụ này hàng ngày của cộng đồng người dùng, lẫn cả việc cho người dùng tham gia vào quá trình thay đổi.
Đăng ký bản quyền chữ X khó cỡ nào?
Chữ X cách điệu , ký tự Unicode U+1D54F thực tế là thứ rất khó để đăng ký bản quyền sở hữu trí tuệ. Ký tự này đã được sử dụng mô tả một biến số trong các phương trình toán học trong những cuốn sách giáo khoa từ thập niên 1970. Theo Matthew Scroggs, nghiên cứu sinh tại đại học London: “Tôi chờ Twitter thử và thất bại trong việc đăng ký bản quyền ký tự , logo mới của họ.”
Và ngay cả chữ X, một ký tự mang ý nghĩa cực kỳ phổ quát, ký tự thứ 24 trong bảng chữ cái Latin, hình thành từ đâu đó gần 3 nghìn năm về trước, tức quãng năm 900 Trước Công nguyên, cũng không phải thứ dễ dàng đăng ký bản quyền.
Ở thời điểm hiện tại, nhìn vào thư viện quyền sở hữu trí tuệ nhận diện thương hiệu của Mỹ, có đâu đó gần 900 đơn vị, công ty và tập đoàn đã đăng ký bản quyền thương hiệu chữ X để phục vụ việc kinh doanh vô vàn các ngành nghề. Josh Gerben, luật sư làm việc ở mảng sở hữu trí tuệ cho rằng, tỷ lệ Twitter bị một công ty nào đó kiện vì cho rằng tập đoàn của Elon Musk vi phạm sở hữu trí tuệ là 100%.
Vài ví dụ điển hình. Microsoft đăng ký bản quyền ký tự X, sau...
Kênh truyền hình ESPN cũng đăng ký thương hiệu X cho những sự kiện như X-Games, và được đăng ký ở mảng phát thanh truyền hình, cũng như truyền thông trực tuyến. Truyền thông trực tuyến chắc chắn là một mảng X Corp của Elon Musk ứng dụng.
Đấy là chưa kể đến chữ X của Fujifilm, một trong những thương hiệu đã quá nổi tiếng trong giới nhiếp ảnh.
Google cũng có bản quyền chữ X, đăng ký năm 2016. Google đăng ký thương hiệu này phục vụ nghiên cứu khoa học công nghệ, thiết kế phần cứng, phần mềm máy tính, v.v…
Sát với Twitter, à không, X của Elon Musk nhất chính là thương hiệu X của Meta, được Mark Zuckerberg đăng ký vào năm 2019, trước cả khi tập đoàn Facebook đổi tên thành Meta. Trong tài liệu đăng ký bản quyền thương hiệu, X của Facebook cũng mô tả nhận diện thương hiệu của dịch vụ phần mềm và mạng xã hội, thứ mà chính cái X của Elon Musk đang làm.
Theo luật sư Gerben, khả năng Meta và Microsoft khởi kiện là không cao, trừ phi họ cảm thấy việc mở rộng ứng dụng thương hiệu X của Elon Musk ảnh hưởng trực tiếp đến công việc kinh doanh và nhận diện thương hiệu của Meta và Microsoft. Mà nếu nói đến Meta, họ cũng từng phải dàn xếp hai vụ kiện, một là với MetaX và Metacapital, và hai là vụ kiện liên quan tới logo ký hiệu 'vô cực', logo hiện giờ của tập đoàn Meta.
À đấy, startup nghiên cứu thực tế ảo Meta X cũng là một đơn vị khác sở hữu thương quyền “X” trong ngành công nghệ.
Về phần luật sư thương quyền Douglas Masters ở hãng luật Loeb & Loeb, bảo vệ tác quyền chữ X là quá khó, nên giống hệt như tất cả các hãng ở trên, Elon Musk sẽ bị giới hạn ở thiết kế đồ họa chính xác của logo chữ X. Và hiện giờ, logo chữ X vừa được thay đổi quá thiếu chi tiết độc đáo, nên việc bảo vệ thương quyền không phải điều dễ dàng đối với Elon Musk.
Không mấy liên quan, cái sự ám ảnh với chữ X của Musk vừa tạo ra một sự kiện bi hài. Indonesia, quốc gia với tỷ lệ dân số theo đạo Hồi rất đông, vừa chặn tên miền X.com vì luật chặn nội dung đồi trụy ở nước này vô cùng gắt gao.
Người sở hữu Twitter “@x” thì sao?
Cũng không khó để tìm ra chủ nhân gốc của tài khoản “@X” trên Twitter. Đấy là nhiếp ảnh gia Gene X Hwang, sống tại San Francisco, Mỹ, và là nhà sáng lập Orange Photography. Chia sẻ với tờ The Telegraph, Hwang kể lại chuyện bị đòi lại tài khoản “@X”: “Cơ bản là họ cứ thế đòi lại thôi, mà đấy cũng là kịch bản tôi đã nghĩ đến. Họ đơn thuần chỉ gửi cho tôi một bức thư điện tử, nói rằng tài khoản tôi lập ra là tài sản của ‘X’.”
Sau đó, anh Hwang thừa nhận, Twitter hoàn toàn không đề cập tới chuyện “bồi thường về mặt tài chính” khi lấy lại một trong những username nổi tiếng và dễ nhận ra nhất trên mạng xã hội. Thay vào đó, Twitter đề xuất tặng anh này “ít quà” và “mời tới đại bản doanh gặp ban lãnh đạo tập đoàn.”
Hwang cho rằng, cũng chẳng có lý do gì đến gặp ban lãnh đạo X Corp, vì cũng chẳng biết nói chuyện gì. Thêm nữa, nhiếp ảnh gia người Mỹ này cũng thừa nhận bản thân không rõ luật, nên cũng chẳng kỳ kèo với Twitter làm gì. Còn về phía Twitter, họ dẫn lại quy định sử dụng dịch vụ, nói rằng mạng xã hội này có đầy đủ quyền lấy lại tag của một tài khoản, hoặc từ chối dịch vụ, hay giới hạn nội dung người dùng có thể đăng tải.
Với những tag tài khoản phổ biến, chúng có thể trở thành khối tài sản tương đối. Từng có trường hợp cô Naoki Hiroshima, chủ sở hữu tài khoản “@N” trên Twitter được đề nghị bán tài khoản với giá 50 nghìn USD. Tương tự, Hwang cũng từng nhận được đề nghị trị giá 40 nghìn USD cho tài khoản “@X”. Lúc ấy anh cho rằng đó không phải một đề nghị chính thức nên đã lờ đi.
Tổng hợp
