Xà gồ là gì? Tìm hiểu ứng dụng trong xây dựng và những điều cần lưu ý khi thiết kế xà gồ

Xà gồ là gì? Trên thị trường hiện nay có các loại xà gồ nào? Vai trò của chúng trong ngành xây dựng là gì? Cùng Mytour khám phá những thông tin hữu ích qua bài viết dưới đây!

Xà gồ là gì?

Xà gồ là một bộ phận quan trọng trong cấu trúc mái nhà, có hình dáng ngang và thường có dạng máng rãnh hoặc hình chữ W. Chúng chịu trách nhiệm nâng đỡ toàn bộ tải trọng của mái và các vật liệu như tôn, ngói... Để đảm bảo khả năng chịu lực lớn, các thanh xà gồ được kết hợp với các vì kèo gốc và các dầm thép, cùng với các tường xây dựng hỗ trợ.

Xà gồ có thể chia thành hai loại chính: xà gồ gỗ và xà gồ thép. Xà gồ gỗ từng phổ biến trong các công trình cổ xưa, nhưng chúng gặp nhiều hạn chế như dễ cháy, dễ bị mục và mối mọt. Vì vậy, ngày nay, xà gồ thép đã thay thế xà gồ gỗ nhờ vào độ bền cao và khả năng chống chịu tốt hơn với các yếu tố môi trường, trở thành lựa chọn phổ biến nhất trong xây dựng.

Ứng dụng của xà gồ trong xây dựng

Xà gồ thép hiện nay có nhiều ưu điểm nổi bật, như độ bền cao, khả năng chịu lực tốt, không bị gỉ sét và đặc biệt là không lo bị mục nát hay mối mọt. Khi thi công, xà gồ thép không dễ bị cong vẹo, và giá thành của chúng trên thị trường cũng rất hợp lý, giúp tiết kiệm chi phí cho các dự án xây dựng.

Nhờ vào những đặc tính ưu việt này, xà gồ thép được ứng dụng rộng rãi trong nhiều công trình xây dựng với các mục đích khác nhau, chẳng hạn như:

• Thường được sử dụng làm khung, kèo thép, đòn thép cho các công trình như nhà ở hoặc kho xưởng.
• Dùng làm khung nhà và mái cho các công trình dân dụng.
• Với xà gồ thép, chúng còn thường được ứng dụng làm đòn tay thép trong các thiết kế như gác đúc hoặc nhà tiền chế.

So sánh giữa xà gồ gỗ và xà gồ thép

Hiện nay, trên thị trường có hai loại xà gồ phổ biến nhất là xà gồ gỗ và xà gồ thép. Mỗi loại đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, cụ thể như sau:

Xà gồ gỗ

Ngày xưa, trong kiến trúc nhà ở truyền thống, người xưa thường sử dụng các vật liệu tự nhiên như gỗ, tre, nứa để làm xà gồ. Các thanh gỗ làm xà gồ thời đó được chế tác rất tinh xảo và là một phần không thể thiếu trong các công trình dân gian của ông bà ta.

Vào thời kỳ mà công nghiệp hóa chưa phát triển mạnh mẽ, xà gồ gỗ là lựa chọn hàng đầu khi nhắc đến câu hỏi xà gồ là gì? và loại xà gồ tốt nhất trong xây dựng. Tuy nhiên, với sự phát triển của xã hội hiện đại, xà gồ gỗ không còn được ưa chuộng như trước, do những nhược điểm rõ rệt như dễ bị mối mọt, tuổi thọ ngắn, cần bảo trì thường xuyên và dễ cháy.

Xà gồ thép

Ngoài câu hỏi xà gồ là gì?, thì xà gồ thép là gì? cũng là một câu hỏi được rất nhiều người quan tâm. Xà gồ thép hiện nay đã thay thế hoàn toàn xà gồ gỗ nhờ vào những ưu điểm vượt trội như trọng lượng nhẹ, kích thước đạt chuẩn, độ chính xác và độ thẳng cao. Bên cạnh đó, xà gồ thép còn có khả năng giãn nở hoặc co lại trong phạm vi cho phép khi có sự thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Để tăng cường khả năng bảo vệ cho xà gồ thép trong các điều kiện môi trường khắc nghiệt, chúng ta nên sử dụng sơn chống ăn mòn phủ lên bề mặt xà gồ. Khi kết hợp với phương pháp mạ kẽm, hiệu quả chống ăn mòn có thể tăng gấp đôi so với khi chỉ sử dụng một trong hai phương pháp này.

So sánh

Các loại xà gồ thép phổ biến hiện nay

Về hình dạng và cấu tạo, xà gồ thép hiện có các loại phổ biến như sau: xà gồ thép chữ C, xà gồ thép chữ Z, xà gồ thép chữ U, và xà gồ thép mạ hợp kim.

Xà gồ thép chữ C

Xà gồ thép chữ C bao gồm các thanh thép có hình dáng chữ C nằm ngang, được ứng dụng trong xây dựng để giảm bớt tải trọng cho mái nhà hoặc các lớp vỏ bảo vệ công trình.

Xà gồ thép chữ C có bề mặt phẳng ở một bên, giúp dễ dàng lắp đặt trên các kết cấu bê tông hoặc sắt thép, vì vậy trở thành vật liệu được ưa chuộng trong các công trình. Với trọng lượng nhẹ, loại xà gồ này rất thích hợp cho những nhịp đơn giản. Xà gồ thép chữ C thường được sử dụng cho các nhà xưởng có bước cột nhỏ hơn 6m.

Các loại xà gồ thép chữ C phổ biến:

• Loại C200x50x20x1.8: Xà gồ thép chữ C này có chiều cao 20cm, chiều rộng cánh 5cm, phần râu dài 2cm và độ dày 0.18cm.
• Loại C150x50x20x1.5: Xà gồ thép chữ C này có chiều cao 15cm, chiều rộng cánh 5cm, râu dài 2cm và độ dày 0.15cm.

Xà gồ thép chữ Z

Xà gồ thép chữ Z có thiết kế đặc biệt cho phép các thanh xà gồ chồng lên nhau qua các khớp nối, giúp tăng khả năng chịu lực vượt trội so với xà gồ thép chữ C. Loại xà gồ này thường được sử dụng làm kết cấu trong các bức tường hoặc mái nhà lớn. Xà gồ thép chữ Z rất phù hợp cho các công trình có bước cột rộng, nhờ vào khả năng kết nối chồng lên nhau, nâng cao khả năng chịu lực và giảm độ võng.

Các loại xà gồ thép chữ Z phổ biến:

• Loại Z200x72x78x2.0: Xà gồ thép chữ Z này có chiều cao 20cm, hai cánh rộng lần lượt là 7.2cm và 7.8cm, độ dày là 0.2cm.
• Loại Z200x62x68x1.8: Xà gồ thép chữ Z này có chiều cao 20cm, hai cánh rộng lần lượt là 6.2cm và 6.8cm, độ dày là 0.18cm.

Xà gồ thép chữ U

Xà gồ thép chữ U có hình dạng đặc trưng giống chữ U. Ưu điểm của loại xà gồ này là trọng lượng nhẹ, độ bền cao và dễ dàng thi công với khả năng đục lỗ linh hoạt tùy theo yêu cầu công trình. Xà gồ thép chữ U thường được sử dụng rộng rãi trong các công trình cần lợp mái tôn hoặc kết cấu mái thép.

Xà gồ thép mạ hợp kim

Xà gồ thép mạ hợp kim là loại xà gồ đặc biệt với lớp phủ bảo vệ bên ngoài, thường là hợp kim nhôm - kẽm. Nhờ vào lớp mạ này, xà gồ thép mạ hợp kim có khả năng chống ăn mòn và rỉ sét vượt trội so với các loại xà gồ mạ kim loại thông thường, đặc biệt là trong môi trường khắc nghiệt.

Xà gồ thép mạ hợp kim có tuổi thọ dài, kích thước đa dạng và thích hợp cho hầu hết các loại công trình. Chúng thường được sử dụng trong các công trình nhà thép tiền chế, kết cấu thép, cột kèo thép, nhà xưởng, và các công trình dân dụng. Một trong những lợi thế lớn nhất của loại xà gồ này là giảm thiểu chi phí bảo trì, bảo dưỡng hàng năm và thân thiện với môi trường.

Lưu Ý Khi Thiết Kế Xà Gồ

Để thi công xà gồ một cách hiệu quả, bạn cần lưu ý hai yếu tố quan trọng sau đây:

Tính khoảng cách giữa các thanh xà gồ mái tôn

Xà gồ mái tôn có nhiệm vụ nâng đỡ hệ thống mái tôn của ngôi nhà, vì vậy cần phải đảm bảo khoảng cách giữa các thanh xà gồ sao cho phù hợp với hai yêu cầu cơ bản sau đây:

• Mái tôn phải chắc chắn và bền vững, ngay cả khi có người di chuyển trên đó.
• Hệ thống xà gồ cần đáp ứng tiêu chuẩn về độ võng và khả năng chịu lực, không vượt quá mức cho phép theo quy định xây dựng.

Dựa vào tải trọng của mái tôn, tải trọng của trần treo và độ dài nhịp xà gồ, các kỹ sư sẽ tính toán khoảng cách hợp lý giữa các thanh xà gồ sao cho tiết kiệm chi phí nhưng vẫn đảm bảo an toàn cho công trình. Thông thường, khoảng cách này dao động từ 1m đến 1.4m.

Quy trình lắp đặt xà gồ

Thông thường, quá trình lắp ráp xà gồ được thực hiện qua 4 bước cơ bản như sau:

Bước 1: Đo khoảng cách dọc theo các vì kèo của mái từ đầu đến cuối để xác định chính xác số lượng xà gồ cần lắp đặt. Đồng thời, đo chiều rộng và chiều cao của mái nhà và ghi lại các thông số này.

Bước 2: Chấm một đường phấn từ trên xuống dưới theo chiều ngang mái nhà. Đặt thanh xà gồ đầu tiên vào vị trí theo đường phấn, bắt đầu từ hai góc mái. Đảm bảo chốt xà gồ vào mỗi vì kèo dọc, rồi tiếp tục đóng thêm đinh để cố định xà gồ.

Bước 3: Đặt thanh xà gồ thứ hai ngay cạnh thanh xà gồ đầu tiên theo chiều ngang, tiếp tục lắp các thanh xà gồ tiếp theo cho đến khi hoàn tất hàng đầu tiên.

Bước 4: Di chuyển xuống mái và tiếp tục kẻ một đường phấn nằm ngang. Tiến hành lắp đặt hàng xà gồ thứ hai giống như hàng đầu tiên, nhớ cắt đoạn cuối cho vừa khớp. Tiếp tục đánh dấu và lắp đặt cho đến khi phủ kín toàn bộ mái nhà. Cuối cùng, kiểm tra lại tất cả các mấu nối và đảm bảo xà gồ được cố định chắc chắn vào các vì kèo.