Xe tăng Mark IV

Mark IV là một mẫu xe tăng của quân đội Anh, được triển khai trong cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất. Xe được chế tạo vào năm 1917, kế thừa những cải tiến từ thế hệ xe tăng đầu tiên của Anh. Các nâng cấp chính bao gồm lớp giáp mới, vị trí bình nhiên liệu được điều chỉnh và khả năng vận chuyển dễ dàng hơn. Tổng cộng, 1220 chiếc đã được chế tạo, bao gồm 420 'xe đực', 595 'xe cái' và 205 xe tăng hỗ trợ (phương tiện không trang bị vũ khí dùng trong hậu cần), biến nó thành loại xe tăng Anh được sản xuất nhiều nhất trong cuộc chiến.

Xe tăng Mark IV lần đầu tiên được triển khai giữa năm 1917 tại trận chiến Messines Ridge. Nó tiếp tục được sử dụng cho đến khi chiến tranh kết thúc.

Phát triển

Albert Gerald Stern, giám đốc bộ phận cung cấp xe tăng, đã lên kế hoạch trang bị cho Mark IV một động cơ và hộp số mới. Tuy nhiên, việc sản xuất xe bị trì hoãn cho đến khi có bản thiết kế mới, yêu cầu Mark II và III hoạt động như xe tập luyện tạm thời. Khi việc phát triển không hoàn thành kịp thời để có 200 chiếc xe vào ngày 1 tháng 4 năm 1917 như dự kiến, Stern buộc phải sản xuất Mark IV vào tháng 5, và các mẫu Mark IV này gần như không khác biệt nhiều so với Mark I.

Mark IV đực được trang bị ba súng máy Lewis, một ở phía trước và hai ở hai bên hông, cùng với hai súng chống tăng 57 mm ở hai bên. Trong khi đó, Mark IV cái có năm súng máy Lewis, trong đó hai súng được điều khiển bởi người thay đạn.

Súng máy Lewis được chọn cho xe tăng vì nó phù hợp với không gian bên trong. Mặc dù dễ bị hư hỏng và thường bị nóng hoặc kẹt đạn sau một thời gian dài bắn, nhưng nó có hộp đạn tròn chứa 96 viên.

Mark IV cũng được trang bị chức năng 'fascine', một bó gỗ khô dài khoảng 3 mét và đường kính 1,4 mét, được buộc bằng xích và đặt phía trước xe. Chức năng này giúp xe dễ dàng vượt qua các chiến hào bằng cách rải những cành gỗ xuống hào để tạo cầu.

Một số lượng lớn các chiếc Mark IV cũng được dùng cho các thí nghiệm phát triển. Trong một thử nghiệm khả năng vượt qua hào, đuôi nòng nọc đã được áp dụng, thực chất là kéo dài đuôi xe ra. Tuy nhiên, điều này làm giảm khả năng linh hoạt của xe và không được sử dụng trong chiến đấu. Các thử nghiệm khác bao gồm việc lắp đặt radio, súng cối phía sau xe và cần cẩu. Một số thiết bị này đã được áp dụng cho các thế hệ xe tăng sau.

• Kíp chiến đấu: 8 người
• Trọng lượng chiến đấu: xe đực 28 tấn - xe cái 27 tấn
• Vũ khí trang bị: 3 súng máy và 6 súng chống tăng (xe đực), 5 súng máy Lewis (xe cái)
• Kho đạn: 6 thùng đạn chứa 180 viên HE và hộp tiếp đạn

Quá trình sản xuất

Mark IV được sản xuất tại 5 nhà máy: Metropolitan (nhà máy chính), Fosters of Lincoln, Armstrong-Whitworth, Coventry Ordnance Works, và William Beardmore Company cùng với Mirrlees, Watson & Co. Chủ yếu được sản xuất vào năm 1917. Đơn hàng đầu tiên được đặt tại Metropolitan vào tháng 8 năm 1916 với số lượng 1000 chiếc. Các nhà máy còn lại sản xuất không quá 100 chiếc mỗi nơi và không bị ảnh hưởng nhiều bởi xung đột giữa Stern và War Office.

Vai trò sử dụng

Mark IV lần đầu tiên được triển khai rộng rãi vào tháng 7 năm 1917, trong các cuộc tấn công của quân đội Anh tại sườn núi Messines. Dù phải vượt qua địa hình khô cằn và chịu đựng sự tấn công dữ dội, nhiều chiếc Mark IV đã xuất hiện trong đội hình bộ binh và góp phần quan trọng trong cuộc chiến. Tuy nhiên, trong trận Ypres lần thứ ba (hay trận Passchendaele) từ ngày 31 tháng 7, khi tuyến phòng ngự mở rộng trong 24 ngày phá hủy toàn bộ hệ thống thoát nước và mưa lớn khiến chiến trường trở nên lầy lội, những chiếc xe tăng nặng nề này không đạt hiệu quả và trở thành mục tiêu dễ bị pháo binh đối phương nhắm đến.

Gần 460 chiếc Mark IV đã được triển khai trong trận Cambrai vào tháng 11 năm 1917, chứng minh rằng một số lượng lớn xe tăng có thể nhanh chóng làm tê liệt các hệ thống công sự được coi là dày đặc và phức tạp nhất.

Trong cuộc tổng tấn công mùa xuân 1918 tại mặt trận phía Tây, trận chiến đầu tiên giữa các chiếc Mark IV và A7V của quân Đức đã diễn ra.

Khoảng 40 chiếc Mark IV bị thu giữ đã được quân Đức sử dụng dưới tên Beutepanzerwagen (trong tiếng Đức, Beute có nghĩa là chiến lợi phẩm), với đội ngũ lái xe gồm 12 người. Những chiếc xe này được sản xuất bởi bốn công ty từ tháng 12 năm 1917, một số trong đó đã được thay thùng đạn bằng các thùng đạn tương đương của quân Đức.

Chiếc Mark IV cuối cùng còn hoạt động có tên Excellent, là một chiếc xe tăng đực vẫn được sử dụng tại trường pháo binh hải quân ở đảo Whale, HMS Excellent. Vào những năm đầu của chiến tranh thế giới thứ hai, nó được phục hồi và đưa vào sử dụng trên đất liền, nhưng sự nghiệp của nó kết thúc sớm sau khi gặp phải một số sự cố hư hỏng.

Các chiếc Mark IV còn tồn tại

Trên toàn thế giới hiện còn 7 chiếc Mark IV

• Một chiếc Mark IV cái, mang tên F4: Flirt II, được phát hiện trong trận Cambrai và hiện đang được trưng bày tại bảo tàng Lincolnshire Life ở Lincoln.
• Một chiếc Mark IV cái, đang được trưng bày tại Ashford, Kent.
• Bảo tàng Hoàng gia Quân đội ở Brussels sở hữu một chiếc Mark IV đực có tên Lodestar III, vẫn còn giữ nguyên lớp sơn cũ.
• Một chiếc Mark IV cái mang tên Grit, thuộc sở hữu của Khu tưởng niệm chiến tranh Australia tại Canberra và được trưng bày hàng năm.
• Một chiếc Mark IV đực có tên Excellent, hiện đang được trưng bày tại Bovington.
• Một chiếc Mark IV cái tên Liberty, hiện đang được trưng bày tại bảo tàng quân đội Hoa Kỳ Ordnance, Aberdeen, Maryland.

Mark V

• Fletcher, David (2007). British Mark IV Tank. Osprey Publishing. ISBN 978-1-84603-082-6.
• Fletcher, David (2001). The British Tanks, 1915–19. Crowood Press. ISBN 1-86126-400-3.
• Fletcher, David (2013), Great War Tank Mark IV, Haynes, ISBN 978-0-85733-242-4
• Glanfield, John (2006). The Devil's Chariots. Sutton Publishing. ISBN 0-7509-4152-9.