Bài viết được tham khảo chuyên gia y tế, Bác sĩ hàng đầu, Bác sĩ chuyên nghiệp Đoàn Dư Đạt - Bác sĩ Nội tiêu hóa - Khoa điều trị & Nội trú - Bệnh viện Quốc tế Mytour Hạ Long.

Có nhiều nhóm máu khác nhau và mỗi người sẽ được xác định nhóm máu dựa trên các loại kháng nguyên trên bề mặt tế bào hồng cầu. Trong trường hợp hiến máu hoặc nhận máu, việc xác định nhóm máu rất quan trọng, chỉ những người có cùng nhóm máu mới có thể truyền máu. Điều này đảm bảo rằng hệ thống miễn dịch không phản ứng tiêu cực với máu từ người khác. Việc xác định nhóm máu đúng là quan trọng, đặc biệt là đối với những nhóm máu hiếm, hỗ trợ trong các tình huống cấp cứu và điều trị bệnh.

Kháng nguyên là các protein trên bề mặt tế bào hồng cầu. Hệ thống nhóm máu đa dạng, nhưng hiện nay chỉ sử dụng rộng rãi 2 hệ thống nhóm máu cơ bản: hệ thống nhóm máu ABO và hệ thống nhóm máu Rh (nhóm máu Rh- hoặc nhóm máu Rh+). Bao gồm 8 loại nhóm máu cơ bản như sau:

• Nhóm máu A+ (Rh dương tính).
• Nhóm máu A- (Rh âm tính).
• Nhóm máu B+ (Rh dương tính).
• Nhóm máu B- (Rh âm tính).
• Nhóm máu AB+ (Rh dương tính).
• Nhóm máu AB- (Rh âm tính).
• Nhóm máu O+ (Rh dương tính).
• Nhóm máu O- (Rh âm tính).

Hệ thống huyết thống có ảnh hưởng đến nhóm máu không? Nhóm máu được xác định bởi các kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu và gen quy định nhóm máu được kế thừa từ cha mẹ theo từng trường hợp cụ thể như sau:

2.1. Hệ thống Nhóm máu ABO

Đối với hệ thống Nhóm máu ABO, người con được thừa hưởng kháng nguyên nhóm A từ bố hoặc mẹ và nhận kháng nguyên nhóm máu B từ người còn lại. Điều này cũng tương tự nếu như người con mang nhóm máu B (hoặc A), nghĩa là người con nhận kháng nguyên B (hoặc A) từ cả hai bố mẹ. Nhưng đối với những người mang nhóm máu O, không có kháng nguyên nào và không ảnh hưởng tới nhóm máu A hay nhóm máu B. Nghĩa là người con nếu nhận hai kháng nguyên B và O (hoặc A và O) thì đều có nhóm máu B (hoặc A). Chỉ trong trường hợp người con nhận được gen kháng nguyên O từ cả mẹ lẫn bố mới tạo ra nhóm máu là OO (thường gọi là nhóm máu O). Như vậy, hệ thống nhóm máu ABO sẽ được phân loại thành 4 nhóm máu cơ bản đó là O, A, B và AB.

Nói rõ hơn là sự có mặt của kháng thể A và B trong huyết thanh sẽ thay đổi tùy thuộc vào sự có mặt của các kháng nguyên A và B trên bề mặt hồng cầu.

• Người nhóm máu A: có kháng nguyên A trên bề mặt hồng cầu, có kháng thể B trong huyết thanh, Những người có nhóm máu A có thể an toàn hiến máu cho những người khác có cùng nhóm máu A, hoặc những người mang nhóm máu AB. Ngoài ra, những người có nhóm máu A cũng có thể nhận máu truyền từ những người mang nhóm máu O
• Người nhóm máu B: có kháng nguyên B trên bề mặt hồng cầu, có kháng thể A trong huyết thanh, Những người có nhóm máu B có thể an toàn hiến tặng máu cho những người khác có cùng nhóm máu B, hoặc cho những người có nhóm máu AB. Ngoài ra, những người có máu B cũng có thể an toàn nhận truyền máu của những người mang nhóm máu O.
• Người nhóm máu AB: có kháng nguyên A, B trên bề mặt hồng cầu, không có kháng thể A và kháng thể B trong huyết thanh, Những người có nhóm máu AB có thể chấp nhận máu từ bất cứ ai. Tuy nhiên, vì sự hiện diện của cả hai kháng nguyên trên tế bào hồng cầu loại AB, những người có nhóm máu AB chỉ có thể tặng máu cho những người có cùng nhóm máu AB với họ.
• Người nhóm máu O: không có cả kháng nguyên A, kháng nguyên B trên bề mặt hồng cầu, có cả kháng thể A và kháng thể B trong huyết thanh. Những người có nhóm máu O chỉ có thể nhận truyền máu từ những người có cùng nhóm máu O. Tuy nhiên, những người có nhóm máu O lại có thể hiến máu cho tất cả các nhóm máu khác

2.2. Hệ thống nhóm máu Rh(Rhesus)

Các loại nhóm máu sẽ được phân loại dựa trên yếu tố Rh, đây cũng là một trong những loại kháng nguyên trên tế bào hồng cầu. Nếu trên tế bào hồng cầu có sự xuất hiện của kháng nguyên Rh, nghĩa là dương tính với Rh (hay còn được gọi là Rh +) hoặc mang Rh-. Yếu tố Rh quyết định nhóm máu dương hay âm tính và được ghi ngay sau tên nhóm máu (ví dụ như nhóm máu B+). Như vậy, khi kết hợp với hệ thống nhóm máu ABO sẽ có nhiều phân loại hơn khi mỗi loại có thể là Rh + hoặc Rh -. Nói rõ là mỗi người đều hoặc có, hoặc không có kháng nguyên D của hệ Rh phân bố thưa thớt trên bề mặt hồng cầu. Khi cơ thể có kháng nguyên D hệ Rh thì được xem là Rh+ (dương tính). Ngược lại, nếu cơ thể không có kháng nguyên D hệ Rh thì được xem là Rh- (âm tính).

Việc xác định nhóm máu của mỗi người là vô cùng quan trọng và cần thiết, hỗ trợ cho nhiều mục đích khác nhau đặc biệt là trong truyền máu, hiến máu cấp cứu, hoặc trong quá trình điều trị bệnh,... Mọi người nên xác định nhóm máu từ sớm để thuận tiện trong việc khai báo y tế và phục vụ cấp cứu sau này. Để xác định nhóm máu, cần thực hiện một số loại xét nghiệm để xác định các kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu.

Theo hệ thống nhóm máu cơ bản ABO và Rh, các kháng nguyên đặc hiệu sẽ được xác định. Ngoài ra, trong trường hợp cần thiết, ngoài xét nghiệm ABO có thể cần xét nghiệm Rh mặc dù thường không thực hiện phổ biến.

3.1 Xét nghiệm nhóm máu ABO

Xét nghiệm nhóm máu ABO dựa trên tìm kháng nguyên thuộc một trong 4 nhóm máu gồm:

• Nhóm máu A: trên bề mặt tế bào hồng cầu có kháng nguyên A, trong huyết tương có kháng thể B.
• Nhóm máu B: trên bề mặt tế bào hồng cầu có kháng nguyên B, trong huyết tương có kháng thể A.
• Nhóm máu AB: trên bề mặt tế bào hồng cầu có cả 2 kháng nguyên A và B, đồng thời trong huyết tương không có cả kháng thể A lẫn kháng thể B.
• Nhóm máu O: trên bề mặt tế bào hồng cầu không có kháng nguyên A hoặc kháng nguyên B, nhưng trong huyết tương có cả kháng thể A và kháng thể B.

3.2 Xét nghiệm nhóm máu Rh

Nếu trên bề mặt tế bào hồng cầu có kháng nguyên Rh, nghĩa là người đó có nhóm máu Rh dương (+). Ngược lại, nếu không có kháng thể Rh thì người đó mang nhóm máu Rh âm (-) thuộc dạng nhóm máu hiếm.

Tóm lại, việc xác định nhóm máu là rất quan trọng trong quá trình chăm sóc sức khỏe. Hãy thực hiện xét nghiệm nhóm máu để tiện lợi trong việc y tế và cấp cứu sau này.