[Youth Confessions] Hành Nghề Hướng Dẫn Viên Du Lịch: Tâm Sự Từ Lòng

Ngồi lại tự tâm sự, nhìn lại hành trình tìm kiếm và khám phá bản thân, người hướng dẫn viên du lịch không ngừng trăn trở về ý nghĩa của công việc và sự chuyển biến của bản thân trong xã hội.

Từ một người ít giao tiếp và khép kín, bước vào con đường làm hướng dẫn viên du lịch, một cuộc hành trình đầy màu sắc và ý nghĩa.

Dù không phải tất cả những trải nghiệm và suy nghĩ ở tuổi trẻ sẽ định hình hành trình tương lai, nhưng chắc chắn, những giá trị và quan điểm tích lũy từ nhỏ sẽ ảnh hưởng đến lựa chọn nghề nghiệp sau này.

Quay trở lại với hiện thực

7 năm trôi qua, tôi chọn con đường Du Lịch, cụ thể hơn là nghiên cứu về Việt Nam Học, hay còn được gọi là 'Hướng dẫn viên du lịch'. Có lẽ trường đại học cần phải nghiên cứu kỹ về Việt Nam để trở thành một HDV.

Đúng là trường không sai, từ đó, tôi dấn thân vào một sứ mệnh không chỉ là nghiên cứu về Việt Nam, mà còn khám phá về nhân văn, triết lý, văn hóa, lịch sử, tôn giáo và học vấn. Đó là một công việc không có hồi kết, và không ai có thể hiểu hết được nó.

Có lẽ bạn đã từng tham gia tour du lịch và có HDV đi cùng bạn. Khái niệm về ngành này, ở mọi nơi, từ mọi người, thường là sai lầm và mệt mỏi.

Chuyện đúng hay sai ở đây chỉ đề cập đến một khía cạnh, đó là quan điểm về nghề nghiệp. Bạn không thể hiểu hết một nghề mà bạn không làm, nhưng ít nhất, hãy mở rộng tư duy về nó và đừng phán xét quá sớm. Ngay cả những người trong nghề cũng có những quan điểm khác nhau về nó.

Khi ai đó hỏi bạn 'làm nghề gì?', và bạn nói rằng bạn làm du lịch, hoặc cụ thể là HDV du lịch, thường sẽ nhận được những ý kiến như 'Chắc đi nhiều lắm', 'Nghề này sướng thế suốt ngày được đi', 'Làm HDV du lịch chắc kiếm được khá nhỉ?'. Nhưng ít khi bạn nghe được câu hỏi như 'Làm HDV du lịch có vui không?', 'Làm HDV du lịch chắc mệt lắm nhỉ?'. Mình đã chờ đợi, ròng rã hơn 3 năm chỉ để đếm được trên đầu ngón tay số lượng ít người hỏi mình những câu như thế.

Trong nghề HDV, bất kể là HDV trong nước hay quốc tế, điều mà họ sợ nhất không phải là không được tips nhiều, không có tour nhiều để đi, mà là sự không tôn trọng và lệch lạc tư tưởng về nghề HDV của những người mà họ phục vụ.

Tôi từng làm qua ba loại khách chính trong lĩnh vực du lịch: du lịch Inbound (du lịch cho khách nước ngoài đến VN), du lịch Outbound (du lịch cho khách VN ở nước ngoài), du lịch nội địa (du lịch cho khách Việt đi trong VN). Trong ba loại này, khách du lịch nội địa, cụ thể là khách Việt, làm tôi trăn trở nhiều nhất.

Quen tai không? Nghe như muốn ngủ gục ấy nhỉ. Nhưng đó là thực tế. Luôn là thật, thật đến mức khiến người ta nghi ngờ đó có phải là sự thật không.

Phục vụ khách Việt không phải là điều dễ dàng. Thực sự là khá khó.

Biết tại sao không? Vì khách Việt thường chỉ quan tâm đến vẻ ngoài, không mấy quan tâm đến giá trị bên trong.

Đừng nhanh chóng ném lời vào tôi với những câu như 'đừng vơ đũa cả nắm như thế', 'khách Việt ai cũng vậy, tây mũi lọ cũng đâu có khác gì'. DẸP!

Sau nhiều năm quan sát, làm việc và phân tích, tôi chỉ đưa ra một phát hiện chung, không phải một phán đoán thiên vị.

Khách du lịch Việt Nam thường rất ấm áp và quan tâm đến nhau. Họ luôn để ý đến mức độ phiền phức, do văn hóa cộng đồng đã thấm vào máu của họ. Tôi rất ấn tượng với điều này khi dẫn tour.

Chỉ khi đi cùng khách Việt, tôi mới cảm nhận được sự gần gũi và thân thiện nhưng không kém phần trẻ trung. Đôi khi, chúng tôi còn có những trò đùa và trò chơi vui nhộn, mà khách Tây hiếm khi có. Vì thế, tôi thực sự yêu quý văn hóa gần gũi này.

Ngoài những ấn tượng tích cực, tôi cũng có một số nỗi lo về khách du lịch Việt.

Tôi lo sẽ bị so sánh giá tour giữa các công ty và bị trách móc về giá cả. Mỗi lần người khách nói: 'Sao tour của bạn mắc thế? Tôi đã đi đến nơi khác mà giá chỉ rẻ hơn thế mà.'

Tôi cũng lo khi khách du lịch sai nhận dạng hướng dẫn viên hoặc đòi bồi thường khi gặp sự cố. Đôi khi, sau khi kết thúc tour, họ còn gọi điện nhờ giúp đỡ về các vấn đề khác ngoài phạm vi tour.

Mỗi khi khách du lịch không chịu lắng nghe hướng dẫn và sau đó lạc đường, rồi lại trách HDV không hướng dẫn đúng cách.

Mỗi khi có khách công nhân lên xe chỉ quan tâm đến việc đi nhậu và mang bia lên uống.

Mỗi khi đi ra nước ngoài, mọi người đều mang theo rất nhiều hành lý, dù chỉ đi 3 ngày.

Mỗi khi đoàn check-in, mọi người luôn tranh nhau ngồi ở phía trước mặc dù không muốn bỏ tiền mua ghế phía trước (đang nói về các hãng hàng không giá rẻ).

Rất nhiều lúc, tôi sợ không phải vì tôi không kiểm soát được khách hàng, mà vì tôi sợ họ vẫn giữ nguyên những quan niệm hẹp hòi và nghèo nàn trong tư duy của họ mãi mãi. Điều này làm cho mọi ngành nghề đều lo ngại.

Nếu nói việc sợ là dấu hiệu của việc mình không giỏi, có lẽ không sai. Nhưng sự tôn trọng mà tôi nhận được từ các đối tượng khách hàng khác (không phải là khách du lịch Việt) là rất rõ ràng và khó diễn đạt bằng lời.

Nhớ mãi chuyến đi cùng một gia đình Việt Kiều, vợ và hai con là người Việt, chồng là người Hongkong. Vợ cực kỳ nghiêm túc và thẳng thắn, không biết phải nói gì. Trong khi đó, chồng là luật sư, cũng khó tính nhưng biết suy nghĩ trước khi nói.

Khi đưa đoàn đến phố cổ Melaka ở Malaysia, một di sản văn hóa quan trọng, vợ ngay lập tức phê phán không hiểu vì sao mọi người lại đến đây, cho rằng đây là nơi đông đúc và bẩn thỉu. Ông chồng tức giận: 'Anh phải nói với cô ấy, tại sao cô ấy lại đưa chúng ta đến đây, đẹp quá!'

Có lẽ bạn sẽ nghĩ tôi kể chuyện thổi phồng, nhưng thực tế là cả đoàn chỉ có mỗi bà phê phán. Tour 6 ngày ở Singapore và Malaysia, mọi người chỉ muốn ăn hàng sang, đưa con đi Burger King, McDonald suốt 5/6 ngày, thích đi shopping mall hơn là tham quan, và phàn nàn cả khi nóng chịu không nổi ngồi trên xe.

Đây chỉ là một trong hàng nghìn câu chuyện khó khăn mà tôi gặp phải, không kể đến những trải nghiệm 'đặc biệt' hơn khi bị gạ gẫm, coi thường, bị bắt bẻ, và không được đối xử công bằng.

Dẫn khách Việt Nam là thử thách lớn, vì họ là người của chúng ta, nói cùng ngôn ngữ và mang cùng một dòng máu văn hóa. Làm hài lòng họ thậm chí còn khó hơn cả làm hài lòng người lạ.

Tuy vậy, không có nghĩa là khách nước ngoài cao cấp hơn. Điều đó không hề xảy ra! Tôi dám khẳng định không có khách nào ồn ào hơn người Trung Quốc, hỗn loạn hơn người Ấn Độ, nói nhiều hơn người Mỹ và nghiêm túc hơn người Đức (tất nhiên, vẫn có nhiều trường hợp ngoại lệ).

Dù có nói gì đi nữa, một hướng dẫn viên phải là sự kết hợp giữa 'biết và không biết gì cũng phải biết'. Vì sao? Để chia sẻ với mọi người về thế giới thú vị, và luôn luôn khao khát học hỏi, khám phá, tìm hiểu và trải nghiệm để điền vào phần 'không biết gì cả'.

Và quan trọng nhất, phải có tâm trí lạnh và trái tim nồng ấm. Tại sao? Để mỉa mai khách hàng bằng một nụ cười tươi trên môi.